India lanceert plan tegen nepnieuws (en trekt het een dag later weer in)

De Amerikaanse president Donald Trump maakt school met zijn kruistocht tegen zogenaamd nepnieuws. Ook Aziatische leiders voeren de strijd tegen nepnieuws op, veelal gedefinieerd als alle berichtgeving die hun niet bevalt. Na Thailand, Maleisië en de Filipijnen kondigde maandag India maatregelen aan, die na felle kritiek een dag later weer werden genuanceerd.

Members of India's Rajput community burn an effigy of film director Sanjay Leela Bhansali and shout slogans as they protest against the release of Bollywood film "Padmavati" in Jammu, India, Friday, Nov. 24, 2017. The film has been in trouble since the beginning of the year, with fringe groups in the western state of Rajasthan attacking the film's set, threatening to burn down theaters that show it and even physically attacking the director in January. A member of India's Hindu nationalist ruling party has offered a 100 million rupee ($1.5 million) reward to anyone who beheads the lead actress and the director of the yet-to-be released film over its alleged handling of the relationship between a Hindu queen and a Muslim ruler. (AP Photo/Channi Anand) Beeld AP

Het Indiase ministerie van Informatie presenteerde maandag een harde aanpak van fake news. Journalisten die verdacht of zelfs maar beschuldigd worden van de verspreiding van (niet nader omschreven) nepnieuws verliezen tijdelijk of permanent hun regeringsaccreditatie. Zo’n accreditatie biedt toegang tot regerings- en overheidsinstanties en fungeert als officieuze perskaart.

Nog geen 24 uur later werd de maatregel met een eenregelig persbericht weer ingetrokken, naar verluidt op bevel van premier Narendra Modi zelf. Een bizarre wending, want Modi is niet alleen allergisch voor elke kritiek maar ook bij vrijwel alle grote beleidsplannen direct betrokken. Modi liet dinsdag weten dat alle kwesties rond nepnieuws een zaak zijn van de Press Council of India en de News Broadcasters Association, twee semi-onafhankelijke gremia.

De aanleiding voor Modi’s ommezwaai lag vermoedelijk in de vrijwel unanieme manier waarop Indiase journalisten en oppositieleden het plan verketterd hebben als een aanval op de vrijheid van meningsuiting en de persvrijheid. ‘Dit is een adembenemende aanval op mainstream media’, twitterde de gezaghebbende publicist Shekhar Gupta. ‘Deze draconische maatregel kun je misbruiken tegen bonafide journalisten’, zei Gautam Lahiri van de Press Club of India.

Ook de politieke oppositie wees het plan direct fel af. Wat is de garantie dat deze richtlijn nepnieuws ook echt zal beteugelen?, vroeg partijleider Ahmed Patel van de Congrespartij zich af. ‘Of is dit een poging te voorkomen dat serieuze journalisten nieuws brengen dat slecht uitkomt voor de gevestigde orde?’

Veel critici zien een verband met  de Indiase verkiezingen van volgend jaar. Minister Ravi Shankar Prasad van Informatie waarschuwde immers onlangs al tegen electoraal misbruik van sociale media naar aanleiding van de berichten over het Britse databedrijf Cambridge Analytica, dat privégegevens van miljoenen Amerikaanse Facebookgebruikers politiek te gelde maakte.

De vrijheid van meningsuiting in India staat al jaren onder druk. Radicale hindoenationalisten hebben dankzij Modi’s regerende Bharatiya Janata Partij de wind in de zeilen. Ze zetten geregeld nepnieuws in om stemming te maken tegen secularisme en tegen moslims. Nepnieuws is extra gevaarlijk in een land als India, waar arme burgers die amper kunnen lezen en schrijven wel massaal sociale media gebruiken en Facebookberichten vaak als regulier nieuws zien.

Trumps hetze tegen vermeend nepnieuws vindt ook navolging in andere autoritair geregeerde Aziatische landen. Maleisië nam maandag in de aanloop naar algemene verkiezingen een wet aan die geldboetes van omgerekend 120 duizend euro en maximaal 6 jaar gevangenisstraf zet op de verspreiding van nepnieuws in en buiten Maleisië, zowel in reguliere media als online. De wet is ook van toepassing op buitenlanders.

In Maleisiës buurland Singapore studeert een parlementaire commissie al maanden op maatregelen tegen ‘opzettelijke online onwaarheden’. Een langdurige hoorzitting over de kwestie werd eind vorige maand afgerond. Volgens de voorzitter van het Singaporese parlement komt in mei een wetsontwerp voor de aanpak van nepnieuws in stemming.

De Filipijnse president Rodrigo Duterte, een zelfverklaard Trump-fan, deed in februari de kritische nieuwssite Rappler in de ban. Rappler mag geen officiële regeringszaken meer verslaan omdat haar berichtgeving Duterte niet bevalt. Ook heeft Duterte wetgeving op stapel die boetes en gevangenisstraf zet op verspreiding van nepnieuws. Die straf kan oplopen tot 20 jaar.

Thailand pakt vermeend nepnieuws al veel langer aan, met een maximale gevangenisstraf van 7 jaar. De militaire junta die het land regeert past de cyberveiligheidswet streng toe, net als overigens de draconische regels tegen elke vorm van majesteitsschennis jegens het Thaise koningshuis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden