India houdt meer van jongens

India probeert al jaren de bevolkingsgroei in te dammen. Veel vrouwen willen best een kleiner gezin, maar ze willen ook per se een jongen. Meisjes worden daarom geaborteerd.

COR SPEKSNIJDER

Twee dochtertjes, dat vindt ze genoeg. Laxmi Devi (22) wil geen kinderen meer en om een volgende zwangerschap te voorkomen heeft ze de prikpil. Met het inkomen van haar man kan ze zich geen groter gezin veroorloven, zegt ze. Haar kinderen moeten later een opleiding kunnen volgen en ontsnappen aan de armoede waarin zij en haar man leven.

Voor de in kleurrijke sari's gehulde vrouwen die rond haar op de grond zitten is Devi onderwijzeres en rolmodel tegelijk. In een kale ruimte in een van de vele sloppenwijken in de Indiase tempelstad Varanasi vertelt ze openhartig over de voordelen van geboortebeperking. Buiten staan buffels in zwarte drab te niksen. Een vlaag rioollucht dringt door de vensters naar binnen.

Laxmi Devi ziet er jonger uit dan ze is, maar ze klinkt wijs voor haar leeftijd. In deze slum is het onmiskenbaar een bewijs van ambitie dat zij als wijkconsulent voor family planning een taak heeft gezocht buiten het huis van haar schoonouders, bij wie ze inwoont. In alles wat ze zegt getuigt Devi zelfverzekerd van de wil om grip te krijgen op haar leven. Tot haar gevraagd wordt wat de familie ervan vindt dat zij geen zoon heeft. Het blijkt een gevoelig punt.

'Ik ben blij met twee meisjes, maar mijn schoonouders willen een jongen. Ze zeggen ze dat ik een derde kind moet nemen. Ik vind dat vervelend, maar ik begrijp hen wel. Ze willen dat er iemand is om de naam van de familie te laten voortbestaan.' Devi geeft te kennen dat de familiedruk haar aan het twijfelen heeft gebracht. 'Ik moet nu eenmaal samenleven met mijn schoonouders', zegt ze verontschuldigend. 'Misschien neem ik toch nog een kind.'

Net als menig ander Aziatisch land houdt India meer van jongens dan van meisjes. De traditionele voorkeur voor jongens spoort vrouwen als Devi aan net zo lang zwanger te worden tot er een zoon is. Een jongen wordt beschouwd als potentiële kostwinner, beschermer en een verzekering voor de oude dag. Een zoon geeft status, een meisje overlast.

Naarmate de gezinnen door geboortebeperking kleiner worden, neemt het verlangen naar een zoon alleen maar toe. De sociale druk op een getrouwde vrouw om een zoon voort te brengen kan enorm oplopen en uitmonden in geweld, verstoting uit de familie en zelfs de dood.

Golf van abortussen

Technieken om het geslacht van een foetus vast te stellen hebben de afgelopen decennia in India geleid tot een golf van abortussen om de geboorte van dochters te voorkomen. Het is verboden onderzoeksmethoden als echografie en vruchtwaterpunctie te gebruiken om het geslacht van het ongeboren kind vast te stellen en het resultaat kenbaar te maken aan de ouders. Er is zelfs een website waarop kan worden geklikt over medisch personeel dat zich niet aan dit verbod houdt. Maar vaak blijkt de hunkering naar een jongen sterker dan de wet. En als een arts niet wil meewerken aan een abortus, dan is er wel een clandestiene aborteur te vinden.

Niemand zal pleiten voor beperking van prenataal onderzoek dat om gezondheidsredenen wordt verricht. Het kwaad moet volgens medici worden gezocht in een cultuur waarin een man meer waard is dan een vrouw. 'De technologie waarmee de sekse van het ongeboren kind kan worden ontdekt, compliceert het probleem van de bevolkingssamenstelling, maar veroorzaakt het niet', onderstrepen vijf VN-organisaties in een recent rapport. 'Dat de ongelijkheid in de geslachtsverhoudingen en sekseselectie toenemen, wordt teweeggebracht door diepgewortelde discriminatie van vrouwen in het huwelijk, in het gezin en in het erfrecht.'

In arme gebieden komt het voor dat vrouwen slechts te eten krijgt wat de jongens en de mannen overlaten, vertelt Rajat Ray, medewerker van het Unfpa, het bevolkingsfonds van de VN. 'Veel vrouwen raken verzwakt door ondervoeding en lijden aan bloedarmoede. Daardoor overlijden relatief veel moeders tijdens de zwangerschap of bij de bevalling.'

Uit balans

Abortus, kindermoord en ernstige verwaarlozing van dochters in hun eerste levensjaren hebben de verhouding tussen het aantal mannen en vrouwen in India volledig uit balans geslagen. Uit een volkstelling van dit jaar blijkt dat tegenover 1.000 Indiase jongens onder de 6 jaar slechts 914 meisjes leven. Dat is nog ongunstiger dan tien jaar geleden, toen er 927 meisjes op de 1.000 jongens werden geteld. Hoewel over alle leeftijdsgroepen gerekend een stabiliserende trend is te bespeuren (933 vrouwen in 2001 tegen 940 in 2011) en er forse verschillen bestaan tussen stad (926 vrouwen) en platteland (947 vrouwen), geven de cijfers aan dat de pogingen van de regering om het aborteren van meisjesfoetussen aan banden te leggen, niets hebben uitgehaald. Volgens het Britse medische blad The Lancet zijn de afgelopen dertig jaar 12 miljoen Indiase meisjes geaborteerd.

Ten onrechte wordt wel eens gedacht dat het vrouwentekort zal leiden tot verbetering van de positie van de vrouw. Uit onderzoek blijkt het tegenovergestelde: het gebrek aan huwbare vrouwen vergroot de sociale spanningen en het risico van geweld. Rajat Ray: 'Vrouwen uit arme gezinnen worden tegen betaling uit hun woonplaats gehaald en elders, waar ze niemand kennen en de plaatselijke taal niet spreken, tot een huwelijk gedwongen.' In afgelegen dorpen komt het voor dat bruiden door broers worden gedeeld. Dit is verboden, maar schaamte weerhoudt slachtoffers vaak om naar de politie te gaan. Hulpverleners kennen verhalen van schoolmeisjes die zijn ontvoerd en verkracht en zelfs te koop zijn aangeboden.

Waar het tekort aan jonge vrouwen het nijpendst is, kan zich een opmerkelijk fenomeen voordoen: het aloude systeem van de bruidsschat, die gewoonlijk aan de ouders van de bruidegom moet worden betaald, wordt omgekeerd. De man moet geld meenemen om een vrouw te kunnen trouwen. In vrouwarme gebieden kan het huwelijk een voorrecht van welgestelde mannen worden en dreigt een onderklasse van kansloze vrijgezellen te ontstaan.

Nieuwe generatie

Tegelijkertijd zijn er aanwijzingen dat in India, dat een spectaculaire economische groei en ingrijpende sociale veranderingen doormaakt, oude stereotypen over de waarde van meisjes en vrouwen slijten. Volgens het Unfpa lijken traditionele vooroordelen minder vat te krijgen op de nieuwe generatie Indiërs.

'Vroeger bestond het wel, die voorkeur voor jongens. Maar nu ken ik niemand die zo denkt. Ik ken ook geen vrouwen die een echo hebben laten maken om te kijken of ze een jongen krijgen', zegt de 24-jarige Punam Verma in stoffig gehucht bij de stad Bodhgaya. Ze is getrouwd - een gearrangeerd huwelijk - en heeft één kind. Haar echtgenoot (28), met kind op de arm, vult aan: 'Het is een mythe dat de oudste zoon altijd netjes voor zijn ouders zorgt. Soms laat die zijn ouders in de steek. Een dochter kan trouwens ook voor de schoonfamilie zorgen.'

Sushmita Ghoshal, raadsvrouw bij een gezondheidscentrum in het overvolle en lawaaiige centrum van Varanasi, reageert verontwaardigd als haar wordt gevraagd wat ze doet als een aanstaande moeder het geslacht van haar ongeboren kind probeert te achterhalen. 'Natuurlijk weiger ik daaraan mee te werken. Het is toch verboden.' Dat neemt niet weg dat het lastig kan zijn vrouwen te overtuigen. 'Sommigen staan onder druk van hun man en beschouwen het als hun recht om te weten welk geslacht hun kind heeft. Maar ik wil daar niets mee te maken hebben. India heeft al veel te weinig meisjes.'

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden