Artikel

India geeft rijke landen veeg uit de pan

Als grootvervuiler speelt India een sleutelrol op de klimaattop in Parijs. De opluchting was groot toen de regering-Modi ambitieuze plannen ontvouwde, maar de laatste dagen slaat het land een hardere toon aan.

Overstroomd gebied in Channai, India Beeld null
Overstroomd gebied in Channai, India

Het is een van de opmerkelijkste publicaties die dezer dagen tijdens de klimaattop in Parijs is verschenen. De doorsnee-Indiër, aldus de brochure, heeft een minieme 'koolstof-voetafdruk' dankzij de Indiase levensstijl van vegetarisme, fietsen, veel recyclen en yoga. De Indiase minister van milieu Prakash Javadekar, die het boekje aan de wereldpers presenteerde, moest er zelf om lachen.

India is een van de belangrijkste spelers op de klimaattop COP21. Een van de grootste landen ter wereld, vergelijkbaar met China, en aan de vooravond van een enorme inhaalslag in zijn ontwikkeling. Mede daarom was het land de afgelopen jaren geen voorloper op klimaatgebied, integendeel.

Zo maakt het Indiase klimaatplan duidelijk dat het land niet minder maar veel méér fossiele brandstoffen gaat verstoken, vooral vanwege de elektrificatie: 300 miljoen arme Indiërs zitten nu nog in het donker. Voor de hiervoor benodigde centrales wil India steenkool inzetten. In 2020 zal India 1,5 miljard ton kolen produceren en de grootste kolenimporteur ter wereld zijn.

Doorbraak

Groot was dan ook de opluchting in Parijs toen India vorige week de steven leek te keren. Eerst kondigde president Modi bij de opening van de top een groot zonne-energieplan aan (plus 40 procent duurzame energie in 2030), daarna begonnen Indiase delegatieleden zich verzoenend uit te laten. India zou best wat minder goedkope kolen willen verstoken, als de rijke landen India maar wilden helpen bij de overgang naar (duurdere) duurzame energie.

India dat van fossiel af wil, dat zou een doorbraak zijn in Parijs. Maar met die doorbraak valt het tegen, bleek dinsdag op een persconferentie van de vier BASIC-landen, de emerging nations Brazilië, Zuid-Afrika, India en China, die zich opstellen als woordvoerders van de ontwikkelingslanden, de G77. Hier werd een harde toon aangeslagen, en die van India was het hardste.

De vier grote 'ontwikkelingslanden' riepen de rijke, ontwikkelde landen op veel meer geld uit te trekken om arme landen te helpen de klimaatverandering de baas te worden. De rijke landen zouden het beloofde bedrag van 100 miljard dollar per jaar vanaf 2020 'aanzienlijk en oplopend' moeten verhogen.

Indiase vrouw loopt door de overstroomde straten van Chennai Beeld null
Indiase vrouw loopt door de overstroomde straten van Chennai

Het broeit wereldwijd. En in Nederland

Meningen genoeg over de verandering van het klimaat, je zou er de feiten bijna door vergeten. Deze drie interactieve visualisaties laten harde data achter de wereldwijde opwarming zien. Wie zijn de grootste vervuilers? Hoeveel warmer wordt het in Nederland? Hoe zit het met CO2 en de 2 °C-grens? En ook: de gevolgen voor de Elfstedentocht.

Beloftes houden

Minister Javadekar gaf de rijke landen nog een veeg uit de pan. Ze zouden nog 'helemaal niet zijn opgeschoten' met die 100 miljard die ze in 2009 hadden toegezegd. Volgens de rijke landen doen ze dat wel, 62 miljard vorig jaar volgens een OECD-rapport. Maar Javadekar veegde dat van de tafel: dat rapport zat vol dubbeltellingen, het werkelijke bedrag was veel lager.

India vindt, aldus Javadekar, dat als je iets belooft je het ook moet doen. 'En bedenk wel: die 100 miljard zijn een symbolisch gebaar, want de werkelijke klimaatkosten zijn een veelvoud ervan, biljoenen dollars.' De rijke landen moeten verder ook al vóór 2020 meer gaan betalen, vinden de BASIC-vier. 'We kunnen ons geen klimaatvakantie van vijf jaar veroorloven.'

India, China, Brazilië en Zuid-Afrika willen, zo werd gisteren duidelijk, een ambitieus en bindend klimaatakkoord in Parijs, maar wel een akkoord volgens het principe van 'collective but differentiated responsibilities' (CBDR), klimaatspeak voor: de rijke landen hebben de grootste verantwoordelijkheid voor de opwarming, en moeten daarom ook het meest betalen.

Volgens India mag dat CBDR-principe niet verwateren. Een kwestie van klimaatrechtvaardigheid, aldus Javadekar. Van het totaalbudget van 3.000 gigaton CO2 dat de wereld mag opmaken om onder de 2 graden opwarming te blijven is al 2.000 gigaton verbruikt, voor 90 procent door de rijke landen. 'Vanwege die historische verantwoordelijkheid moeten we het restant nu eerlijk gaan verdelen. En dat geeft India de ruimte, want India heeft maar 3 procent van die 2.000 gigaton verbruikt.'

Ook Harjeet Singh, een Indiase vertegenwoordiger van ngo Action Aid, bracht gisteren in Parijs het thema klimaatrechtvaardigheid ter sprake. 'Een Amerikaan verbruikt 32 keer meer elektriciteit dan een Indiër. Maar landen als India hebben de meeste klimaatschade, kijk naar de overstromingen deze week in Chennai. Als mensen zo in hun bestaan worden geraakt is dat ononderhandelbaar. Het klimaatakkoord moet deze onrechtvaardigheid rechtdoen.'

De BASIC-oproep komt op een cruciaal moment. De politieke onderhandelingen zijn halverwege, de druk loopt op. Alle landenblokken zoeken de beste positie. Er wordt gelobbyd bij het leven. Waarnemers zijn bezorgd dat een ambitieuze deal in gevaar is. 'We willen geen laagste gemene dealer, maar een deal die aansluit bij de retoriek van de start', aldus Ruth Davis van Greenpeace.




'Dit is wat 150 jaar opwarming doet'

De klimaatconferentie in Parijs was nauwelijks begonnen of er viel extreme regen boven de Indiase havenstad Chennai in de zuidelijke provincie Tamil Nadu. De Indische minister van Milieu Prakash Javadekar gaf al snel de opwarming van de aarde de schuld. 'Wat er nu gebeurt in Chennai is het resultaat van wat 150 jaar lang in de ontwikkelde wereld is gedaan. Daardoor steeg de temperatuur met 0,8 graden Celsius', zei hij tegen de Indiase krant The Hindu. De overstromingen in de miljoenenstad kostten 280 inwoners het leven en het stadsbestuur evacueerde 120 duizend getroffenen, zei het tegen nieuwszender CNN. Chennai werd in 2005, 2008 en 2010 ook al getroffen door overstromingen, maar vorige week regende het volgens persbureau AP harder dan het in de afgelopen honderd jaar in India had gedaan. Toch hadden de overstromingen voorkomen kunnen worden, denkt de Rekenkamer van India. In 2013 bekritiseerde de Rekenkamer het stadsbestuur van Chennai voor het uitstellen van het bouwen van een afwateringskanaal, zoals in 2005 was afgesproken met de overheid. Als dit plan op tijd zou zijn uitgevoerd, verklaarde de Rekenkamer in The Times of India, waren de overstromingen nu niet zo hevig geweest. De oorzaak van de vertraging is volgens oud-regeringsambtenaar voor stadsinrichting M.G. Devasahayam corruptie binnen de Indiase overheid. 'De plannen zijn er, maar ze kijken niet naar plannen, ze kijken naar geld', zei Devasahayam tegen de Indiase nieuwssite Rediff.com. Devasahayam maakte in 2009 deel uit van een adviesgroep voor de inrichting van Chennai. 'Eén gebied was zo kwetsbaar dat wij adviseerden daar niet te bouwen. Niet veel later plaatste de regering er hoogbouw, want dat levert veel geld op.' Het water in Chennai is aan het dalen en volgens het Nationaal Comité voor Crisismanagement heeft 90 procent van de stad weer stroom. Maar hoogleraar architectuur Lavanya Krishnan, die in 2012 de overstromingen onderzocht, zit nog geregeld urenlang zonder en een telefoonverbinding kan ze wel vergeten. In een e-mail schrijft ze: 'Ik hoop dat deze recente overstromingen de overheid duidelijk maken dat het tijd is voor radicale veranderingen.'

Van onze verslaggeefster Kaja Bouman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden