India en Pakistan zijn 70 jaar uit elkaar. Een mooi moment voor verzoening, maar nee

70 jaar geleden werd Brits-Indië onafhankelijk en gingen India en Pakistan uiteen. Hun scheiding was traumatisch. Waarom komt het nog steeds niet tot een verzoening?

Onafhankelijkheidsviering aan de grens: de Pakistaanse commandant trakteert maandag zijn Indiase collega op snoepgoed. Beeld getty
Onafhankelijkheidsviering aan de grens: de Pakistaanse commandant trakteert maandag zijn Indiase collega op snoepgoed.Beeld getty

India en Pakistan zijn het over weinig eens. Zelfs niet over de herdenking van 70 jaar dekolonisatie. Formeel ging hun gezamenlijke onafhankelijkheid op 15 augustus 1947 om middernacht in. Maar Pakistan vierde het maandag, India dinsdag. En eigenlijk zouden ze het donderdag moeten vieren, want pas op 17 augustus 1947 werden hun onderlinge grenzen afgebakend.

Bij de 'Partition', de scheiding, viel Brits-Indië - vooral door de vrees van de moslim-minderheid voor een tweederangspositie in een onafhankelijk India - in twee nieuwe staten uiteen: een thuisland voor hindoes (India) en een voor moslims (Pakistan). De scheiding ontketende een enorme volksverhuizing, met 12- tot 15 miljoen vluchtelingen en zeker 1 miljoen doden en mondde uit in een koude oorlog die al zeven decennia duurt en viermaal tot echte oorlog leidde.

Het is tussen de buurlanden - nu beiden atoommachten - nooit meer goed gekomen. Indiërs en Pakistanen wantrouwen elkaar en staan met de rug naar elkaar toe. Er zijn amper directe transportverbindingen, er is weinig onderling handelsverkeer, er zijn nauwelijks politieke bezoeken op hoog niveau. Als de twee landen, beide cricketgek, tegen elkaar moeten spelen, gebeurt dat meestal op neutrale grond.

De dag erna viert India onafhankelijkheidsdag en krijgt de commandant een doos snoep terug. Beeld afp
De dag erna viert India onafhankelijkheidsdag en krijgt de commandant een doos snoep terug.Beeld afp

Eerste museum

Over de Partition wordt zowel in Pakistan als in India nog steeds maar zelden gesproken, zeker niet in het openbaar. Er zijn geen monumenten voor de slachtoffers, er zijn nooit daders vervolgd, er is nooit een verzoeningsproces geweest. Pas deze week, nu nog maar weinig ooggetuigen in leven zijn, opent het eerste Partition Museum de deuren in Amritsar, in de Punjab.

Zeventig jaar de scheiding zou dus een mooi moment zijn om elkaar de hand te reiken, zou je zeggen. Maar in India was daar gisteren geen sprake van. Premier Narendra Modi zei in zijn toespraak in het Rode Fort in Delhi (waar 70 jaar geleden de Union Jack voor het laatst gestreken werd) veel over zijn strijd tegen de corruptie en het Nieuwe India dat hij wil bouwen, maar niets over de scheiding of over Pakistan, dat hij na zijn aantreden in 2014 nog met een bliksembezoek vereerde.

Modi verwees alleen indirect naar het sektarisch geweld van zeventig jaar geleden. Hij riep op tot religieuze verdraagzaamheid. 'We zullen geweld in naam van het geloof nooit tolereren', aldus Modi, een verwijzing naar zijn hindoenationalistische aanhangers die als 'koeienbeschermers' talloze moslims en dalits hebben vermoord. Ook was Modi mild tegenover het opstandige Kashmir: 'kogels en scheldpartijen' brengen geen vrede, alleen 'omhelzingen', zei hij.

Critici wijzen er echter op dat Modi ondanks zijn mooie woorden weinig doet om zijn radicale hindoe-aanhang in te tomen. En om de grote en snelgroeiende moslimminderheid (volgens studies telt India in 2050 300 miljoen moslims en zal het het grootste moslimland ter wereld zijn) gerust te stellen. Integendeel: hij benoemt deelstaatpremiers als de radicale Yogi Aditnayath, die vorige week islamitische scholen verplichtte hun onafhankelijkheidsvieringen op film vast te leggen, alsof ze moeten bewijzen dat moslims goede Indiërs kunnen zijn.

Ook in Pakistan werd maandag bij de viering van de onafhankelijkheid (met grote militaire parades) niet aan de scheiding gerefereerd, en al helemaal niet in verzoenende zin. Het land heeft wel wat anders aan zijn hoofd sinds ex-premier Nawaz Sharif vorige maand wegens zelfverrijking door de hoogste rechters aan de kant werd gezet, de zoveelste premier die valt in een land waar burgerregeringen feitelijk altijd onder curatele van het leger staan.

null Beeld
Beeld
Indiase grenswachten stoppen snoep bij elkaar in de mond. Beeld epa
Indiase grenswachten stoppen snoep bij elkaar in de mond.Beeld epa

Luchtshow

President Mamnoon Hussain herinnerde in Islamabad (waar het publiek vooral warmliep voor de luchtshow) aan de stichters van de republiek. De oplossingen voor alle problemen liggen in hun wijze ideeën en in het schitterende verleden. Hussein riep zijn landgenoten op uit te stijgen boven partij- en groepsbelangen en 'de toekomst van de natie te beschermen'. Maar ook in Pakistan lijkt verzoening ver weg. Het land is in de greep van sektarisch en separatistisch geweld. Dinsdag vielen weer 8 doden bij een aanslag in Baluchistan.

De waarheid is dat 70 jaar na dato de Partition zowel in India als in Pakistan nog steeds de gemoederen vergiftigt. Het wantrouwig vijanddenken van toen doet nu opnieuw opgeld als identiteitspolitiek. In Pakistan verketteren radicale moslims hindoes, sikhs en sjiieten als godslasteraars. In India zetten radicale hindoes mensen op tegen moslims en andere 'koeienmoordenaars'. In beide landen worden minderheden weer weggezet als vijfde kolonnes.

Bloedige scheiding

De dagen van het koloniale bewind in Brits-Indië waren na de Tweede Wereldoorlog geteld. Het land viel bij de onafhankelijkheid in 1947 echter door conflicten tussen moslims en hindoes direct uiteen in twee nieuwe staten: het overwegend islamitische Pakistan (verdeeld in West- en Oost-Pakistan) en het overwegend hindoeïstische India.

De scheiding bracht enorme vluchtelingenstromen op gang, vooral in de Punjab en Bengalen. Veel moslims vertrokken hals over kop naar Pakistan, hindoes en sikhs naar India: 12- tot 15 miljoen vluchtelingen. Eeuwenoude gemeenschappen werden uiteengereten. De exodus ging met gruwelijke excessen en een miljoen doden gepaard. Na 1947 voerden India en Pakistan drie oorlogen over de omstreden regio Kashmir in het noorden. In 1971 intervenieerde India bij de afscheiding van Oost-Pakistan, nu Bangladesh.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden