Analyse

India en Japan dienen met strategisch pact assertief China van repliek

Vijf dagen bracht de nieuwe premier van India door in Japan en hij liet niet na de ambities van grote buur China te bekritiseren.

De premiers Modi (midden) en Abe (rechts) eten een hapje in een theehut in Tokyo. Beeld Yuya Shino / AP
De premiers Modi (midden) en Abe (rechts) eten een hapje in een theehut in Tokyo.Beeld Yuya Shino / AP

Wie kaatst moet de bal verwachten. Dat oud-Hollandse gezegde valt prima toe te passen op de Aziatische geopolitiek. Na twee jaar van Chinese assertiviteit in de regio vinden de leiders van Japan en India elkaar nadrukkelijk. De premiers Shinzo Abe en Narendra Modi zijn elkaar de afgelopen dagen letterlijk in de armen gevallen. Zij hebben een bondgenootschap aangekondigd dat 'meer potentie heeft dan welke betrekkingen ter wereld ook' (Abe) en dat uitzicht biedt op 'vrede, stabiliteit en voorspoed voor Azië' (Modi).

In Peking zal president Xi Jinping licht hebben gefronst. Geïrriteerd zal hij kennis hebben genomen van andere uitspraken van Modi tijdens diens vijfdaagse bezoek aan Japan. Zo hekelde hij degenen die van 'expansiedrang' blijk geven en 'met 18de-eeuwse ideeën inbreuken plegen en de zeeën van anderen opgaan'. China noemde hij niet, maar de boodschap was niet mis te verstaan.

Want sinds het aantreden van Xi in 2012 is er een forse toename geweest in het aantal territoriale disputen met buurlanden. India kreeg daarmee te maken aan de noordgrens in de Himalaya, waar Chinese troepen zich volgens India geregeld aan grensoverschrijdingen schuldig maakten. Japan botste met China in de Oost-Chinese Zee over de Senkaku-eilanden, die volgens China toch echt Diaoyu-eilanden heten.

Strategisch pact

Japan en India hebben nu besloten tot een strategisch pact dat zowel militaire als economische samenwerking omvat. Vanuit het perspectief van Peking zal dat als een poging tot dwarsbomen worden gezien. Modi heeft een markt ter grootte van 1,2 miljard mensen in de aanbieding, in aantal iets kleiner dan de 1,3 miljard Chinezen. De Chinese markt is voor Japanse ondernemingen jarenlang lucratief gebleken, maar het klimaat is onguur geworden. Niet alleen daalt de Chinese groei, ook ondervinden buitenlandse bedrijven in toenemende mate problemen met de antikartel-autoriteiten in China. Voeg daarbij dat de Japans-Chinese relatie vanwege het oorlogsverleden toch al is belast en duidelijk mag zijn waarom de Indiase markt voor de Japanse zakenelite steeds meer een wenkend perspectief aan het worden.

Een nog directer signaal aan Peking is de verdere intensivering van de militaire samenwerking. Er komen gezamenlijke oefeningen op zee, de plek waar China zich in de regio het meest assertief heeft getoond. Ook de plannen om de Japanse wapenverkopen aan India op te voeren zullen door Peking als vijandig zijn ervaren.

In de Chinese beleving past het bij de eigen opkomst als wereldmacht dat het in de eigen 'achtertuin', de aangrenzende zeeën voorop, grotere invloed krijgt. Daar heersen vooralsnog de Amerikanen die niet van plan zijn ruimte voor China te maken. Obama's defensiebeleid, gekenmerkt door de 'draai naar Azië', getuigt daarvan.

De hechtere Indiaas-Japanse samenwerking versterkt het Chinese gevoel van 'omsingeling'. De VS zitten al op de stoep van China met hun grote militaire bases in Japan en Zuid-Korea. Bovendien onderhouden de VS bondgenootschappen met nog tal van andere Aziatische landen. Wederom als gevolg van China's opmars trekken Vietnam en de Filippijnen militair meer naar de VS toe.

De grote vraag is of de Chinese partijtop behalve geïrriteerd ook enigszins onzeker raakt van de Japans-Indiase toenadering. Met hun assertiviteit dreigen de Chinezen zich ook op economisch vlak in de vingers te snijden, wanneer Japanse investeringen aan hun neus voorbijgaan. Wordt zo de groei verder omlaag gedrukt, dan ondermijnt dat het economische wonder dat China is. En dat succes vormt nog altijd de voornaamste legitimatie van Xi en de zijnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden