IND gaat lhbti-asielzoekers anders beoordelen: wat gaat er veranderen?

De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) gaat voortaan op een andere manier beoordelen of lhbti-asielzoekers de waarheid spreken. Wat gaat er precies veranderen? En wat betekent dit voor de afgewezen groep lhbti'ers? Vijf vragen.

Lhbti'ers met een vluchtelingenachtergrond komen bijeen op de Wallen in Amsterdam, waar in het pand van het Leger des Heils maandelijks ‘Secret Garden’ wordt georganiseerd.Beeld Mohammad Abdulazez

Hoe worden lhbti-asielzoekers momenteel beoordeeld?

Op basis van een aantal vaststaande thema’s stelt de IND vragen over het privéleven van de asielzoeker, relaties die hij in Nederland en het land van herkomst onderhoudt en zijn toekomstbeeld. Het huidige beoordelingsbeleid is gebaseerd op de begrippen 'zelfacceptatie' en 'bewustwording': de asielzoeker moet kunnen uitleggen of hij zich bewust is van zijn geaardheid en of hij dit heeft geaccepteerd. Dit zou - zo werd tot nu toe aangenomen - een goede graadmeter zijn voor iemands geloofwaardigheid. 

Waarom blijkt dit toch niet zo te zijn?

Asielzoekers die op basis van hun geaardheid naar Nederland zijn gevlucht, komen uit een omgeving waarin homoseksualiteit taboe is of zelfs met de dood wordt bekocht. Ze zijn niet gewend openlijk over hun seksualiteit te praten en begrippen als 'zelfacceptatie' en 'bewustwording' zijn hen vreemd. 

Belangenorganisaties als het COC, LGBT Asylum Support en Stichting Gave drongen er de afgelopen jaren in Den Haag op aan de beoordelingsmethode, 'gebaseerd op stereotypen en vooroordelen', aan te passen. Met succes.

Hoe gaat de nieuwe methode eruit zien?

Het 'authentieke, persoonlijke verhaal' van de asielzoeker komt voorop te staan, zo schrijft staatssecretaris Mark Harbers (Veiligheid en Justitie) in een brief die woensdagavond naar de Tweede Kamer is gestuurd. Hiermee 'voorkomt de IND dat te veel wordt uitgegaan van westerse begrippen en van het uitgangspunt dat iedere lhbti’er een goed en psychologisch onderbouwd verhaal kan vertellen.' 

IND-medewerkers krijgen een speciale training in het beoordelen van de geloofwaardigheid van lhbti-asielzoekers en verklaringen van derden worden, mits goed onderbouwd, meegenomen in de procedure. Het ministerie denkt dat de nieuwe werkwijze 'tot minder fraude leidt, zoals in situaties waarin de asielzoeker een aangeleerd standaardverhaal vertelt', aldus een woordvoerder.

Is deze nieuwe methode waterdicht?

Nee. En dat kan ook niet: homoseksualiteit valt immers niet objectief te meten. Volgens het COC zou het beoordelingsbeleid gericht moeten zijn op 'zelfidentificatie' 'Dat betekent dat je begint met de vraag of iemand homo, lesbisch of bi is’, zegt Tanja Ineke, voorzitter van de belangenorganisatie. 'Luidt het antwoord 'ja', dan moet dat het uitgangspunt zijn voor verdere vragen.'

Sandro Kortekaas van LGBT Asylum Support, een ngo die lhbti-asielzoekers in hun procedure bijstaat, is - ondanks zijn vreugde over de veranderde methode -  sceptisch over het 'authentieke verhaal' als nieuwe basis. 'Verklaringen zijn nu al vaak authentiek. Zo las ik laatst de beoordeling terug van een Iraakse man van Koerdische afkomst die tegenover de IND had verklaard dat hij in zijn vroege jeugd op school eens door een jongen op zijn wang was gekust, en daar de hele dag aan dacht. Dat is authentiek, maar deze man is wel afgewezen.'

Wat gebeurt er met lhbti’ers die op basis van het oude beoordelingssysteem zijn afgewezen?

Zij kunnen een nieuwe aanvraag doen, 'bijvoorbeeld als er aanvullende informatie van derden is', aldus de woordvoerder van het ministerie. Dit betekent niet per definitie dat het verzoek wordt ingewilligd. Het kan zo zijn dat de IND de seksuele geaardheid wel erkent, maar tegelijkertijd de situatie in het land van herkomst veilig genoeg acht.

Lhbti-asielzoekers keren na een negatief oordeel van de IND vrijwel nooit terug naar het land van herkomst vanwege het gevaar dat ze lopen. Ze belanden in de illegaliteit.

Sercan Ozmeral (28) werd in Turkije met de dood bedreigd vanwege zijn geaardheid. De IND gelooft hem niet. Ozmeral is in afwachting van zijn hoger beroep.

Sercan OzmeralBeeld Marcel van den Bergh

'Ik kom uit een traditionele en conservatieve Koerdische familie in Istanbul. Ze vermoedden al jaren dat ik homo ben. Om de eer van de familie te redden, dwongen ze mij met de dochter van een kennis te trouwen. Ook kon ik na een aantal keer uitstel niet meer onder mijn (in Turkije verplichte) militaire dienstplicht uitkomen. Door deze omstandigheden, had ik geen andere keus dan voor mijn geaardheid uit te komen.

'Toen begonnen de problemen pas echt. Mijn vader en ooms bedreigden me met de dood. Op mijn werk als manager van een callcenter kreeg ik door alle stress paniekaanvallen. Toen mijn werkgever ernaar vroeg, vertelde ik eerlijk dat ik homo ben. Korte tijd later werd ik ontslagen.

'Ik besloot te vluchten. Op 16 april vorig jaar kwam ik in Nederland aan. Hier krijg ik psychische hulp, ik slik medicatie. Helaas krijg ik vanuit Turkije nog altijd doodsbedreigingen van mijn familie.

'Nederland voelt als mijn vaderland, ik word hier beter behandeld dan in mijn thuisland. Ik heb de taal snel geleerd en doe vrijwilligerswerk in een buurthuis. Iedereen in mijn omgeving weet dat ik homo ben. Toch is mijn asielaanvraag afgewezen. 

'Na een interview van zeven, acht uur concludeerde de IND dat ik niet genoeg kan aantonen dat ik homo ben. Of er vragen werden gesteld over zelfacceptatie en bewustwording? Sorry, ik snap niet wat je hiermee bedoelt. 

'Ook de rechtbank heeft mijn aanvraag afgewezen. Ik kreeg te horen dat Turkije een veilig land is, waar de rechten van homo’s worden gewaarborgd. Ik ben nu in afwachting van mijn hoger beroep.

'De nieuwe beoordelingsmethode biedt mij geen hoop. Ik ben mijn vertrouwen in de IND en het Nederlandse rechtssysteem kwijt.

'In 2008 is een vriend van mij in Istanbul door zijn eigen vader vermoord vanwege zijn geaardheid. Mij wacht hetzelfde lot als ik terugkeer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden