Incident Deurne wordt bittere symbolenstrijd

'Dacht ik het niet' zullen veel kijkers hebben gegromd toen in het Journaal een profiel werd geschetst van de overvallers in Deurne. Iedereen was snel thuis.

'We zijn allemaal Marokkanen.' Dat was het officieuze motto van de betoging tegen racisme - vorige week in Amsterdam. Zijn houdbaarheid was al verstreken toen spandoeken met nare teksten werden ontrold en toen burgemeester Eberhard van der Laan werd uitgejoeld. En het kreeg een uitgesproken bittere lading toen twee mannen, 'een Marokkaan en een met Noord-Afrikaanse achtergrond', vrijdag bij een overval op een juwelier in Deurne werden doodgeschoten.


Meteen werd de moraal van vorige week omgekeerd. In de meest letterlijke zin: GeenStijl toonde een T-shirt met het opschrift 'Ik ben een juwelier'. Geert Wilders vroeg zich - uiteraard per tweet - af of premier Mark Rutte, die had gemeend Marokkaanse kinderen naar aanleiding van de 'minder Marokkanen'-rede te moeten geruststellen, nu ook kinderen van juweliers zou gaan troosten. Opmerkelijk veel gebruikers van de sociale media waren op dat moment al op dat lumineuze idee gekomen.


En zo was iedereen snel weer thuis: vele Journaal-kijkers zullen, al dan niet binnensmonds, 'dacht ik het niet' hebben gegromd toen verslaggever Theo Verbruggen summier het daderprofiel schetste. Enkele tientallen medestanders van de overvallers vonden het nodig om zaterdagavond in Eindhoven en zondagavond in Deurne tegen de vrouw van de juwelier te betogen en oogstten daarmee woede bij de meerderheid die wel begrip heeft voor haar daad van zelfverdediging. Het multiculturele drama is een perpetuum mobile. Een week nadat de crisis binnen de PVV het einde van deze partij leek aan te kondigen, draait het weer op volle toeren.


Wellicht hangt de reactie van het Openbaar Ministerie op de zaak daar wel mee samen. Binnen een dag na het incident sprak hoofdofficier Bart Nieuwenhuizen al de veronderstelling uit dat het juweliersechtpaar uit noodweer had gehandeld en dat de rechter zich daar bij een eventueel vonnis ook door zou laten leiden. Zowel de snelheid als de strekking van deze uitspraak kan worden uitgelegd als een poging de gemoederen tot bedaren te brengen. Nieuwenhuizen had hetzelfde bereikt als het echtpaar het justitieel onderzoek in vrijheid had kunnen afwachten. Nu heeft het OM zijn manoeuvreerruimte nodeloos begrensd.


Justitie was overigens op voorhand van politieke rugdekking verzekerd. Premier Rutte toonde een paar jaar geleden immers alle begrip voor mensen die inbrekers met 'een paar tikken' verjagen. Volgens staatssecretaris Teeven behoort dood door schuld tot de 'inbrekersrisico's'. Onder veel burgers is die opvatting allang gemeengoed. Een paar decennia behoorde het onder juristen tot de goede zeden om oog te hebben voor de dader, maar aan de burger is die mode nooit besteed geweest. Wet en gezag behoorden altijd tot de geloofsartikelen van de zwijgende meerderheid. Het verschil met vroeger is hooguit dat die opvatting wat luider wordt vertolkt.


Het begrip dat het juweliersechtpaar als representanten van een geplaagde beroepsgroep ten deel valt, verkeert al snel in heldenverering. In mensen die bij hun broodwinning op hun eigen domein worden bedreigd, kan iedereen zich verplaatsen. Bij de snelheid waarmee in dit geval de stellingen worden betrokken - ook door het Openbaar Ministerie - groeit een drama dat genoeg heeft aan zichzelf uit tot een botsing langs de multi-etnische scheidslijn. Voordat de precieze toedracht van de overval bekend is, wordt het juweliersechtpaar op het schild geplaatst als verdedigers van eigen lijf en goed.


Bij sommige Marokkaanse Nederlanders genieten de gedode overvallers een heldenstatus: als slachtoffers van een schietgrage juwelier en een OM dat de 'dubbele moord' schielijk toedekt. Veel begrip zullen ze met die zienswijze niet oogsten, hopelijk ook niet in eigen kring. Maar de verwisseling van daders en slachtoffers laat wel zien hoe snel een tragisch incident kan verkeren in een bittere symbolenstrijd.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden