Inburgeringsbeleid faalt: 'Na bijna zes maanden begreep ik nog niks'

Slechts eenderde van asielmigranten slaagt binnen drie jaar

Het inburgeringssysteem faalt, vindt de Rekenkamer. Humam Al Akhras kreeg alle informatie in het Nederlands, niet handig als je taalles nog moet beginnen.

Humam Al Akhras (37) uit Syrië bij zijn examen spreekvaardigheid. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

In de wachtruimte van de examenlocatie in Rijswijk spreidt een gehoofddoekte vrouw haar bidkleedje uit. Misschien dat een hogere macht kan helpen bij het slagen voor de inburgeringstoets.

Humam Al Akhras (37) uit Syrië zit buiten nog achter het stuur van zijn geparkeerde rode Peugeot. Hij bladert als een scholier voor zijn eindexamen nog een laatste keer door zijn aantekeningen, op van de zenuwen. Hij moet zo op voor het onderdeel spreekvaardigheid en de vorige keer is hij daarvoor gezakt. 'Je hebt weinig tijd om na te denken over je antwoord.'

De Algemene Rekenkamer concludeerde dinsdag dat het inburgeringsbeleid faalt. Sinds marktwerking is ingevoerd in 2013 slaagt slechts eenderde van de asielmigranten binnen de drie jaar die er maximaal voor staat. Voorheen was dat nog ongeveer 60 procent.

Waarom gaat dat inburgeren zo stroef? Al Akhras, een kapper uit Syrië die in zijn thuisland tot zijn 14de onderwijs volgde, is het in elk geval met de Rekenkamer eens dat het als nieuwkomer ingewikkeld is om een goede cursus te vinden. Brieven over studieleningen en toetseisen ontving hij in het Nederlands - nogal onhandig als je je taalcursus nog niet bent begonnen.

Taalniveau

Hoewel hij zometeen het examen gaat afleggen, doet hij zijn verhaal nu in het Arabisch. Het vereiste taalniveau A2 is voldoende om oppervlakkige gesprekjes te voeren over hobby's of het afgelopen weekend, maar niet voor een interview.

Al Akhras is sinds februari 2014 in Nederland. Op zijn eerste taalschool belandde hij omdat Vluchtelingenwerk er reclame voor maakte. 'Ik moest allerlei handtekeningen zetten, maar wist niet precies waarvoor ik tekende. Het bleek die school vooral om het geld te doen. We zaten met vijftien studenten van heel verschillende niveaus in de klas, de docent ging veel te snel. Na bijna zes maanden begreep ik nog steeds niks.'

Later kwam hij via een bekende terecht bij een Rotterdamse taalschool met een Marokkaans-Nederlandse eigenaar, die hem in het Arabisch het systeem van inburgeren kon uitleggen. 'De lessen daar zijn veel beter. Ik heb in een half jaar vier examenonderdelen gehaald.' Het spreekexamen van vandaag is de laatste horde voor zijn inburgeringsdiploma.

Markt zorgt voor perverse prikkel

De markt voor inburgering faalt, constateert de Algemene Rekenkamer in een rapport. Slechts eenderde van de asielmigranten slaagt binnen drie jaar voor de inburgeringstoets, minder migranten combineren leren met een baan en er wordt op lager niveau examen gedaan dan voorheen.

Voor dat diploma moet de kandidaat op een van de vijf locaties van de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) examens maken in de onderdelen spreken, schrijven, luisteren, lezen en 'kennis van de Nederlandse maatschappij'. Wie na 1 januari 2015 is aangekomen moet bovendien ook het examen 'oriëntatie op de Nederlandse Arbeidsmarkt' afleggen. Daarvoor maakt de kandidaat thuis opdrachten. Vervolgens wordt in een gesprek getoetst hoe hij of zij naar geschikte vacatures heeft gezocht. Het hele pakket aan examens kost 350 euro en wie zakt, betaalt voor een nieuwe poging tussen de 40 en 100 euro, afhankelijk van het onderdeel.

De meeste mensen kiezen ervoor de examenonderdelen te spreiden, zegt Walther Deubel, locatieleider van DUO. 'Het kan ook allemaal op één dag, dan hoef je niet iedere keer verlof te nemen en naar Rijswijk te komen. Maar dan zit je hier van 9.30 tot 17.00 uur 's middags, dat raad ik niemand aan.'

Deubel ziet dat het examen voor veel kandidaten beladen is. 'Sommige mensen hebben in eigen land niet veel scholing gehad en weinig ervaring met zo'n toetsmoment.'

Hij probeert de inburgeraars gerust te stellen. 'We leggen alles heel rustig en duidelijk uit, tot we zeker weten dat iedereen het heeft begrepen. Sommige mensen durven niet te zeggen dat ze het niet snappen, dat kan cultureel bepaald zijn, dat je niet dom gevonden wil worden door je hand op te steken.' Soms heeft hij oudere kandidaten die er tegenop zien om met een computer te werken.

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Spiegelbollen

Al Akhras stopt zijn jas, telefoon en horloge in een kluisje - die mogen niet mee het examenlokaal in. Aan het plafond hangen spiegelbollen zodat de surveillant in de gaten kan houden dat er niet wordt gespiekt. Het examen spreekvaardigheid gaat via de computer. Via een koptelefoon krijgt de kandidaat een dubbele vraag, bijvoorbeeld: 'Wat voor fruit eet u graag? Vertel ook hoe vaak u fruit eet.' Het antwoord moet worden ingesproken. 'De vorige keer werd ik steeds afgeleid door het gepraat van de mensen naast mij', zegt Al Akhras.

Deubel hoort van veel inburgeraars dat ze het spreekexamen liever met een persoon zouden doen. 'Het is voor ons makkelijker dat het digitaal is. Maar het is ook beter voor de objectiviteit. Het ingesproken examen wordt opgeknipt en verschillende examinatoren beoordelen ieder een deel van de vragen, waardoor het oordeel dus niet afhankelijk is van één persoon.'

Het examen zelf mag niet door buitenstaanders worden bijgewoond, voornamelijk omdat DUO de vragen recyclet en de inhoud van de toets niet bekend mag worden. Om die reden krijgen kandidaten ook geen inzage in hun nagekeken examens. Veel taaldocenten vinden dat een gemis, omdat de leerlingen die zijn gezakt zo niet kunnen leren van hun fouten.

Na 40 minuten komt Al Akhras gloeiend van het gezwoeg het lokaal uit. Hoe het ging? 'Ik begreep alle vragen. Alleen het antwoorden was soms een probleem. Ik weet het niet, ik hoop dat het goed is gegaan, insjallah.'

Het inburgeren is voor hem een kopzorg. Hij kan binnenkort aan de slag in een kapperszaak van een Marokkaans-Nederlandse kennis en zou graag voor die tijd van dit gedoe en dreigende boetes zijn verlost. 'Ik wil mijn leven hier beginnen.'

Precies een maand later stuurt hij via Whatsapp een met veel slingersymbooltjes aangekleed bericht: 'Ik heb de examen geslaagd.' De inburgeringspercentages mogen laag zijn, deze Syrische kapper zit nu in elk geval aan de goede kant van de statistiek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.