Inbreuk democratie onbepaalbaar

Volkert van der G. krijgt een lange straf voor een enkelvoudige moord, maar geen levenslang. De moordenaar van Pim Fortuyn kan de puberteit van zijn dochter nog net meemaken, sneerde een neef van Fortuyn na de uitspraak....

S inds dinsdag weet Nederland wat de straf is op het doden van een potentiële premier. De rechtbank in Amsterdam veroordeelde Volkert van der G. tot een feitelijke celstraf van 11 jaar. Mogelijk krijgt hij al in 2013 proefverlof.

Het is naar Nederlandse begrippen een zware straf voor een enkelvoudige moord. Toch zal bij de advocaten opluchting overheersen. De eis tot levenslang is niet overgenomen. Van der G. (33) zal de puberteit van zijn dochter van dichtbij kunnen meemaken, stelde een zoon van Simon Fortuyn cynisch vast na de uitspraak.

Officier van justitie Koos Plooy zei na de uitspraak 'niet teleurgesteld' te zijn, maar het vonnis toont aan dat voorzitter Frans Bauduin en zijn mederechters op tal van punten een andere afweging hebben gemaakt dan hij.

Zo neemt de rechtbank het door Van der G. aangedragen motief - Fortuyn was een gevaar voor de zwakkeren in de samenleving - over zonder aandacht te schenken aan het feit dat Plooy het waarheidsgehalte hiervan in twijfel trok. In de woning van Van der G. is geen enkel geschrift van Pim Fortuyn aangetroffen, constateerden de nabestaanden bitter op de vorige zitting.

Volgens het Openbaar Ministerie is de democratie onherstelbaar beschadigd door de aanslag. De officier sprak ook van een 'ontwrichting van de samenleving' in die zin dat politici voortaan met persoonsbescherming door het leven moeten. De rechtbank stelt dat de verkiezingen van 15 mei 2002 'ontegenzeggelijk' zijn beïnvloed, maar meent in tegenstelling tot het OM dat de inbreuk op het democratisch proces niet te kwantificeren is. Elders in het vonnis stelt zij dat het politieke debat op 'buitengewoon grove wijze' gefrustreerd is.

Cruciaal is dat de rechtbank ook niet meegaat in de redenering van Plooy dat Van der G. tot recidive in staat is. In de door het Pieter Baan Centrum (PBC) vastgestelde persoonlijkheidsstructuur noch in de feiten vinden de magistraten aanwijzingen dat hij in soortgelijke omstandigheden opnieuw in de fout zal gaan. Daarom achten zij levenslang niet passend.

Tegelijkertijd beoordelen zij de aanslag wel als een koele liquidatie ('definitief uitschakelen van') waarbij willens en wetens het risico is aanvaard anderen te raken - in de tas van dj Ruud de Wild zat een kogelgat. De vraag of het ontbreken van berouw strafverzwaring moet opleveren, wordt ook al anders beantwoord. De aanklager vindt van wel, maar de rechtbank schrijft dat Van der G.'s persoonlijkheidsstructuur (dezelfde die de kans op recidive klein maakt) het op waarde schatten van spijt in de weg staat.

Plooy vangt ook bot met zijn betoog dat het belang van preventie - de straf moet zo hoog zijn dat aanslagen in de toekomst uitblijven - levenslang rechtvaardigt. Bauduin c.s. stellen alleen dat op grond van 'humaniteit' zo min mogelijk straffen mogen worden opgelegd die een terugkeer in de samenleving onmogelijk maken.

De officier kan zich troosten met de gedachte dat de advocaten hun pleidooi voor een lagere straf vanwege het cameratoezicht en de 'voor hun beurt' sprekende politici verworpen zagen. Nu het OM hoger beroep heeft ingesteld - weinig verrassend gezien het voorafgaande - zal het hof zich moeten buigen over een passende straf voor de moord op een mogelijke minister-president.

Annieke Kranenberg

Michiel Kruijt

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden