Ina Brouwer vervalst CPN-geschiedenis

Ina Brouwer stelt dat zij in 1983 de Russen hun kruisraketten uit hun karpatenkoppen wilde praten. Haar visie op de teloorgang van de CPN klopt niet.

GIJS SCHREUDERS

De dood van oud-CPN-bestuurder en verzetsman Jaap Wolff heeft het voormalige Tweede Kamerlid van de CPN en GroenLinks Ina Brouwer geïnspireerd tot een stuk over... Ina Brouwer. Of het fijnzinnig is om op de dag van de uitvaart van een oude kompaan zichzelf op de voorgrond te plaatsen, laat ik in het midden. Haar visie op de teloorgang van de CPN moet ik echter tegenspreken. Niet zonder aarzeling, want welke lezer zit te wachten op gehakketak tussen oud-communisten die elkaar jaren na dato op de vierkante millimeter de maat nemen? Het is toch zo simpel: de ondergang van het communisme bracht, nogal wiedes, ook de ondergang van de CPN met zich mee. Who cares?

Wat maakt het uit of de CPN vlak voor of vlak na de val van de Muur werd opgeheven? Zij had in dat jaar 1989 nog pontificaal meegedaan aan de viering van veertig jaar DDR en had inmiddels nul zetels over.

In een necrologie van Jaap Wolff meldde de Volkskrant, volkomen correct, dat hij in 1983 met Ina Brouwer op audiëntie ging bij de Communistische Partij van de Sovjet-Unie (CPSU) om de banden met Moskou weer aan te halen. Onzin, schrijft Brouwer. Zij ging 'als 33-jarige fractieleidster - hoofd van de delegatie', de Russen hun kruisraketten uit hun karpatenkoppen praten. En wat denk je? Twee jaar later kwam Gorbatsjov aan de macht! In alle bescheidenheid laat zij het aan de lezer het causale verband tussen dit feit en haar bezoek te leggen.

Wat zat er achter dat bezoek? Welnu, in reactie op het diskrediet van het Sovjet-communisme ontstond in West-Europa het eurocommunisme, dat de nadruk legde op democratie, mensenrechten en Europese integratie. Dat impliceerde de opheffing van de communistische partijen. Op het laatste door mij bijgewoonde CPN-congres in november 1982 verdedigde ik namens zeven leden van het partijbestuur het voorstel de CPN te doen opgaan in een bredere linkse formatie. Ina Brouwer voerde het woord namens de tegenstanders van het eurocommunisme, die zij 'de opheffers' noemde. Artis moest blijven. Ina Brouwer zou pas zélf opheffer worden toen er niets meer over was om op te heffen.

In zijn vuistdikke studie Dwars, duivels en dromend. De geschiedenis van de CPN 1938-1991 vat Ger Verrips het vervolg samen: 'Sinds het congres van 1982 werd de CPN nog vier jaar lang beheerst door een hevige strijd tussen diverse 'vleugels', met als bijzondere momenten de oprichting van een orthodox Horizontaal Overleg van Communisten, begin 1983 (...) en het opzienbarende vertrek van Gijs Schreuders uit de Tweede Kamer en uit de partij, ook in 1983, naar aanleiding van een bezoek van Ina Brouwer aan de CPSU-leiding in Moskou, dat ze na het bericht over de stap van Schreuders onmiddellijk afbrak (...).'

De communistische wereldkerk leek in sommige opzichten op de Rooms-Katholieke. Bij ruzie in de kerkprovincie spoedt een groep zich naar het Vaticaan om steun te verwerven. In dit geval: naar het Kremlin. Die reflex speelde weer op. 'In de zomer van 1983', schreef ik in mijn boek De man die faalde, 'hield ik lange gesprekken met Ina Brouwer. Zij scheen maar niet te begrijpen waarom ik het onaanvaardbaar vond als zij nu een officieel bezoek ging brengen aan de CPSU. Ik legde uit welke signaalfunctie volgens de aloude communistische mores met een dergelijk bezoek beoogd werd. Ik vertelde haar dat ik me zes jaar eerder op precies dezelfde manier op sleeptouw had laten nemen. (...) Iedereen mag zijn of haar eigen vergissingen maken, maar ze moest wel weten dat het wat mij betreft dan toch eindelijk een keer afgelopen zou zijn. 'Dan kan er natuurlijk geen sprake zijn van dat bezoek', stemde Ina in.'

Ik geef toe dat de daarop volgende woordbreuk van mijn fractiegenote slechts een aanleiding was voor mijn onmiddellijke vertrek uit de Tweede Kamer en de CPN; ieder ander conflict zou hetzelfde effect hebben gehad. Maar dít breukpunt raakte wel de kern: een partij die haar banden herstelt met een ideologisch systeem dat onmetelijke catastrofen teweegbracht, kon en mocht wat mij betreft niet overleven.

Ik heb nooit de generaties voor mij verloochend, die als communisten hun leven hebben gewijd aan de emancipatie van de mensheid. Samen met Ina Brouwer en vele anderen heb ik Jaap Wolff de laatste eer bewezen. Maar hier past toch een citaat van Karl Marx: 'De traditie van alle dode geslachten drukt als een zware last op de hersenen van de levenden.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden