reportage Frans Timmermans

In zijn stamkroeg lanceert Timmermans zijn Europese campagne

Timmermans in Heerlen. Beeld Arie Kievit

In zijn stamkroeg in zijn thuisstad Heerlen lanceerde Frans Timmermans woensdag zijn campagne. De PvdA’er wil voorzitter worden van de Europese Commissie, voor een Europa ‘waar iedereen in Heerlen beter van wordt’.

‘Glück auf!’, riepen mijnwerkers uit Heerlen en omstreken elkaar vroeger toe voor ze de schacht in daalden. Een paar jaar terug leende Frans Timmermans die uitroep als titel voor zijn voorlopige autobiografie met de sprekende ondertitel ‘het relaas van een bronsgroene Europeaan’. Op een zonovergoten woensdagnamiddag in Heerlen wordt Timmermans zélf ‘glück auf!’ toegewenst. Immers: ‘glück’ zal deze Europees commissaris de komende tijd nodig hebben, als PvdA’er die voorzitter van de Europese Commissie wil worden in een tijd waarin de populariteit van Europa’s sociaaldemocratische partijen zich op een historisch dieptepunt bevindt.

De bronsgroene Europeaan met grote ambities maakt zijn opwachting in Heerlen in spijkerbroek en blauw overhemd. Hij koos zijn stamkroeg Café Pelt aan het Pancratiusplein uit voor de officiële bekendmaking dat hij de lijst van de PvdA voor de Europese verkiezingen zal aanvoeren, en daarna graag commissievoorzitter wil worden. Het is zulk mooi weer dat hij de aankondiging kan doen op een kleine verhoging op het terras van Pelt, met achter hem een tiental jongeren in rode PvdA-shirts, en voor hem bodyguards en een legertje fotografen. De huidige delegatieleider van de PvdA in het Europees parlement, Paul Tang, is er ook, en krijgt op het podium van Timmermans een knuffel. Vorige maand verklaarde Tang nog niet van plan te zijn terug te treden ten faveure van Timmermans, maar woensdag kwam hij daarop terug.

Plaatsgenoot

Uit de speakers klinkt Bruce Springsteens My hometown. Timmermans is een fervent Springsteen-fan, Heerlen is zijn thuisstad. Het valt goed te betogen dat deze stad een prima locatie is voor de lancering van een Europese campagne. Als het rollende muntstuk van de geschiedenis net een andere kant op was gevallen, dan waren we hier helemaal niet in Nederland geweest. 

In zijn speech memoreert Timmermans een gedenkwaardige vraag van zijn jongste dochter tijdens een fietstocht naar Aachen: ‘Papa, wat is een grens?’ Haar vader kan zich de tijd maar al te goed herinneren dat geen kind die vraag stelde omdat je niet zomaar van Heerlen naar Aachen fietste: daar zat een gréns tussen. ‘Ik geloof in Europa omdat ik weet in welke wereld mijn grootouders en ouders hebben geleefd.’

‘Mooi gezegd Frans’, luidt het goedkeurende commentaar in de menigte. Ach, in en rondom Café Pelt wordt volop van Timmermans gehouden: dit is de plaatsgenoot die het Europese vuur brandende wist te houden in bange tijden, die zich succesvol wist te profileren als tweede man van de Europese Commissie en die er niet voor terugdeinsde stappen te ondernemen tegen de Poolse PiS-regering die de rechtsstaat begon te ontmantelen. ‘Kunnen we trots op zijn’, zeggen ze als er dienbladen met wijnglazen verschijnen.

‘Glück auf!’, werd hem toegeroepen in zijn thuisstad Heerlen. Beeld arie kievit

Bovengemiddeld aantal PVV-stemmers

Deze plaatsgenoot is niet overal in Heerlen geliefd. Heerlen is immers ook een gemeente waar de PvdA nauwelijks nog electoraat over heeft, een gemeente met een bovengemiddeld hoge werkloosheid, een bovengemiddeld groot drugsprobleem en een bovengemiddeld aantal kiezers dat PVV stemt. Leg je oren bij zulke kiezers te luister en je hoort dat ze Timmermans de verpersoonlijking vinden van de afstand tussen Brussel en de gewone man, dat Timmermans ‘net als de EU alsmaar uitdijt’ en dat de grenzen snel dicht moeten ‘voor het nog erger wordt’.

Timmermans’ kandidatuur voor het commissievoorzitterschap lijkt zo bezien een grote sprong in het diepe. Europa’s sociaaldemocratische partijen zullen in de Europese verkiezingen in mei 2019 vrijwel zeker grote verliezen gaan incasseren. Timmermans kan in 2019 voorzitter worden van de Europese Commissie, maar hij kan óók eindigen als éénmansfractie van de PvdA in het Europees Parlement. Met de vorige sociaaldemocratische kandidaat voor het voorzitterschap, Martin Schulz, is het niet goed afgelopen.

Geen bange Europeaan

Timmermans weet dat het tij voor hem niet gunstig is en gaat daar in Heerlen in spijkerbroek op het kleine podium op in, met een citaat van Thé Lau: ‘Iedereen is van Europa en Europa is van iedereen.’ Deze PvdA-lijsttrekker is, zegt hij, ‘niet van het Europa van Brussel en Straatsburg’ maar van een Europa waar iedereen in Heerlen beter van wordt. ‘Je kunt mensen steeds banger maken en roepen: ‘Dan gooi ik de grenzen dicht en komt het allemaal weer goed met ons.’ Het is kiezersbedrog: de tijd dat nationale overheden grote veranderingen konden bewerkstelligen ligt achter ons.’

Het toverwoord van populisten is soevereiniteit, máár, zegt Timmermans, ‘een man in de woestijn is óók soeverein, en toch is die niet te benijden.’ ‘Wat heb je aan nationale soevereiniteit als je die niet meer kunt gebruiken om de wereld in een door jou gewenste richting te buigen?’ 

Dingen zullen op Europees niveau gebeuren, of ze zullen niet gebeuren, weet Timmermans. In Glück Auf! gebruikt hij voor Europa de metafoor van een man die bij een rivier zit die hij wil oversteken, maar helaas, hij is bang nat te worden of te verdrinken. Die Europeaan ‘denkt te weinig aan morgen en is te veel van gisteren en eergisteren vergeten. Daarom zit hij gevangen in vandaag, in hier en nu.’ Zo’n bange Europeaan is deze bronsgroene lijsttrekker niet. In mei 2019 weten we hoe het met hem is afgelopen.

Timmermans is geen bange Europeaan. Beeld Arie Kievit

Spitzenkandidat 

De Europese verkiezingen naderen, dus valt weer veelvuldig het Duitse woord Spitzenkandidat. Het wordt gebruikt om de topkandidaten, oftewel de lijsttrekkers, van de deelnemende Europese partijformaties aan te duiden.

De naam staat sinds 2014 symbool voor wat het Europees parlement ziet als een democratische vernieuwing. Het parlement dwong na de Europese verkiezingen van dat jaar af dat de lijsttrekker van de winnende partij voorzitter van de Europese Commissie zou worden. Tot dan toe waren het de leiders van de lidstaten die in achterkamertjes de voorzitter kozen. Nu werden de kiezers leidend.

Het idee kwam oorspronkelijk van de Duitse christendemocraten. Vervolgens was het de Duitse sociaaldemocraat Martin Schulz die vier jaar geleden als Europees parlementsvoorzitter de invoering ervan forceerde. De vernieuwing kreeg zo als vanzelf een Duits etiket: het Spitzenkandidat-systeem.

Het zegt ook iets over de Duitse dominante in de Europese Unie. We zijn gewend geraakt aan een overvloed aan anglicismen op het gebied van technologie en cultuur. Maar als het om politiek Europa gaat, dringt er nog wel eens een Duits woord door. Vroeger gebeurde dat ook in het voetbal met woorden als Spielmacher en Ausputzer.

Overigens kan de toekomst van het Spitzenkandidat-systeem weer onzeker worden als de Europese verkiezingen een heel versplinterd en verdeeld parlement opleveren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.