In Yan'an verlangt men terug naar Mao

Lang geleden, toen hij nog soldaat van Mao was, werd hij de Kleine Rode Duivel genoemd. Liang Zailin is nu 78....

Van onze correspondent Jan van der Putten

'Als je in Mao's tijd ziek werd, kwam de dokter gratis. En nu? Als je geen geld hebt, komt hij niet en ga je dood.' Liang woont met zijn vrouw in een grotwoninkje aan de rand van de stad Yan'an. Ze hebben een maandinkomen van veertig gulden.

Het morsige Yan'an is midden in de ruige bergen van de provincie Shaanxi gekwakt. Hier, op duizend kilometer van Peking, vestigden zich Mao en de andere communistische leiders na het einde van de Lange Mars in 1936. Mao vertrok in 1947, twee jaar voordat hij in Peking de macht greep. Hij is nooit meer teruggeweest.

Toch is Mao nog altijd volop aanwezig in Yan'an. Hij wordt er vurig vereerd. Als Mao-museum is deze oude communistische hoofdstad een politiek bedevaartsoord.

Nog altijd zijn er gelovigen die een handjevol gewijde Yan'anse aarde mee naar huis nemen. Anderen beperken zich tot een vroom bezoek aan de gebouwen waar de partij heeft gecongresseerd en aan de diverse grotten waar de kluizenaar Mao heeft gewoond.

'Dien het volk', gebieden de door Mao zelf geschreven karakters op de muur van een sobere zaal. Zijn jeugdfoto kijkt uit over een lange tafel, waaraan eens het centrale comité heeft vergaderd. Buiten is Mao verkrijgbaar in alle maten en gewichten: als heiligenbeeldje en bidprentje, op penningen en badges, op cassette en als bijbel.

Vlakbij zijn in de poreuze bergwand een paar rijen grotten uitgehakt. In een ervan hebben Mao en zijn vrouw vijf jaar gewoond. Het meubilair van de brandschone gewelfjes bestaat uit een hoog stenen bed, een stenen fornuis, een schrijftafel met telefoon en wat klapstoelen.

Een aanpalend grottenrijtje is een gastenhuis geworden voor hoge partijmensen, die hier in retraite gaan om zich te laven aan hun geestelijke bron. 'Ze genieten van dat gevoel', zegt een dienster.

In een van deze grotten is Deng Xiaoping getrouwd. De grot daarnaast is gedegradeerd tot keuken. Daar huisde eens Mao's kameraad en erfgenaam Lin Biao, die later in ongenade viel en omkwam. 'Hij had een grote vergissing begaan', legt de dienster uit.

Twee honderd meter bergopwaarts, naast een maïsveldje waarop Mao nog gewerkt heeft, woont Liang Zailin in een éénkamergrot. Die komt uit op een binnenplaats waaraan zeventien mensen wonen. Allemaal werkloos.

Liang vertelt over vroeger en nu. 'Vroeger waren we allemaal arm, nu kun je er op uit trekken om geld te verdienen. Er is nu meer vrijheid, want iedereen heeft zijn eigen land. Het is alleen veel te weinig. Daarom gaan de jongeren weg.'

Wat denkt hij van de toekomst? 'De geest van Yan'an is er niet meer. De rijken worden rijker, de armen armer. Mijn dochter moet voor haar twee kinderen duizend yuan schoolgeld per kind betalen. Alleen rijke kinderen kunnen nog naar school. Als Mao nog geleefd had, zou hij daar wat aan hebben gedaan. De regering zegt dat dit nog steeds een socialistisch land is. Maar de mensen zijn niet gelijk.'

Op een paar kilometer daarvandaan wordt de geest van Yan'an geconserveerd in het Museum van de Revolutie, een veel te groot paleis aan een veel te groot plein met een veel te groot Mao-beeld. Na een lange reeks foto's, kaarten en revolutionaire collector items staat daar plots, gezadeld en wel, het Paard van Mao. Het opgezette beest wordt in conditie gehouden in een met stikstof gevulde glazen kooi, net als de Karyatiden in het Acropolismuseum in Athene.

Iedereen in Yan'an verzekert dat Mao boven alles gaat. 'Maar tegenwoordig letten we meer op de economie', legt een middenstander pragmatisch uit.

Een jongeman zweert bij Mao en het communisme. Maar wat vindt hij het belangrijkste in het leven? 'Een geslaagde carrière.'

Hoog boven de stad is een grottenwijk. Een vrouw zwoegt langs een steil pad omhoog. Twee emmertjes water hangen aan een stok over haar schouder. Met haar werkloze man en twee kleine dochtertjes huist ze in een miserabel grotje van drie bij vier.

'Ik had graag een jongen gehad', zegt ze, 'die kan tenminste werken op het land. Ik heb het veel beter dan mijn moeder, want die moest op het land werken. Maar ik heb het ook slechter, want we hebben geen werk.'

De muur is beplakt met oude kranten, foto's van Chinese popsterren en een grote prent waarop Mao de Volksrepubliek uitroept.

Gaat ze de vijftigste verjaardag vieren?

'Nee.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden