In wetenschap is Higgsdeeltje al heel tastbaar

EEN 'BIJNA-ONTDEKKING' Of het Higgsdeeltje zal worden waargenomen of niet: het heeft tot een verheugende aandacht voor de wetenschap geleid.

Het vooralsnog ongrijpbare Higgsdeeltje spreekt tot de verbeelding. Zelden of nooit hebben wetenschappelijke voordrachten zo de aandacht getrokken als de twee rapportages over de tussenstand van de zoektocht naar het Higgsdeeltje.


Deze aandacht is stimulerend, vooral ook voor de onderzoekers die er, letterlijk, bijna dag en nacht mee bezig zijn. Deze aandacht biedt ook de mogelijkheid om in deze lastige tijden het belang van goede wetenschap en goed wetenschapsbeleid nog eens extra onder de aandacht te brengen. Dat is naar onze smaak onvoldoende gebeurd. Dit stuk is een poging alsnog de grensverleggende wetenschappers en de vooruitziende beleidsmakers de erkenning te geven die ze verdienen.


Eerst moet ons iets van het hart. Het Higgsdeeltje, 'de Higgs', is niet 'bijna' ontdekt. Toen we, na lang, hard en zeer innovatief werken de deeltjesversneller (LHC) en de bijbehorende experimentele opstellingen (ATLAS, CMS) een paar jaar geleden in bedrijf namen, hadden we een dagdroom. Als we 'hem' straks hadden, 'de Higgs', zouden we elkaar geëmotioneerd in de armen vallen. Als voetballers na het winnen van de wereldbeker. Na de hierboven genoemde voordrachten zijn we elkaar niet in de armen gevallen. Zeker, de meetresultaten laten een 'piek' zien. Een signaal boven de achtergrondruis. Of toch niet? Met het toevoegen van meer meetgegevens, het komende jaar, kan de piek uitgroeien tot een robuust signaal. Of verdwijnen. Zo zit de statistiek in de kwantitatieve wetenschap in elkaar.


Er moet ons nog iets van het hart. Het theoretische werk dat aan 'de Higgs' ten grondslag ligt is van de hand van Higgs en van Brout en Englert. Laten die twee laatsten ook buiten België een beetje aandacht krijgen in de serieuze commentaren.


Terug naar de actualiteit. Als 'de Higgs' ontdekt wordt, is dat een formidabel Europees succes met een groot Nederlands aandeel. Het LHC-project werd in 1996 goedgekeurd: daarbij hebben de ondertekenaars zich moreel verplicht het project te steunen, en ze hebben woord gehouden. De onderzoekers en technici zijn het in hen gestelde vertrouwen meer dan waard gebleken. Het LHC-project heeft technische grenzen verlegd. Te veel om hier op te noemen, allemaal relevant voor de onlangs door het kabinet aangewezen topsector 'high tech systemen en materialen'.


Slechts enkele voorbeelden ter illustratie: er zijn nieuwe supergeleidende kabels ontwikkeld (toepasbaar voor onder andere MRI); nieuwe kristallen (denk aan toepassingen voor PET-scans); nieuwe micro-elektronica - meer geïntegreerd en sneller dan ooit; nieuwe en wijd toepasbare computerinfrastructuur: het 'worldwide computing GRID' met een belangrijk zwaartepunt in Nederland. Dankzij deelname aan deze ontwikkelingen hebben bedrijven nieuwe producten ontwikkeld en nieuwe markten gevonden. Jonge mensen hebben door aan het LHC-project te werken een topopleiding gekregen. In Nederland via het Nikhef, een topinstituut waarin al decennialang vier universiteiten en de Stichting FOM van ganser harte en daadwerkelijk samenwerken - met succes. Dit succes illustreert eens te meer het fantastische niveau van de wetenschappelijke kennis en infrastructuur die we in dit land opgebouwd hebben - en in stand moeten houden.


De grote aandacht voor de resultaten van de Large Hadron Collider, voor 'Higgs', is erg stimulerend, vooral ook voor de (jonge) technici en onderzoekers die essentieel zijn voor het project. We hopen dat hun een podium gegund wordt wanneer straks de echte ontdekking wereldkundig gemaakt wordt. Dat zou pas goed zijn voor het draagvlak van de wetenschap bij het Nederlandse publiek.


STAN BENTVELSEN, programmaleider ATLAS, Nikhef, UvA.


JOS ENGELEN, voorzitter NWO, oud-wetenschappelijk directeur CERN.


SIJBRAND DE JONG, CERN Raad, Nikhef, Radboud Universiteit.


FRANK LINDE, directeur Nikhef.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden