'In West-Europa leven veel misverstanden over Brazilië'

Vandaag brengt de Braziliaanse president Fernando Henrique Cardoso (72) een tweedaags bezoek aan Nederland, een bescheiden appendix van een vol vijfdaags bezoek aan Duitsland....

Van onze correspondente Ineke Holtwijk

- Wat is het belang van het kleine Nederland (16 miljoen inwoners) voor de reus Brazilië (160 miljoen inwoners)?

'Om te beginnen is de haven van Rotterdam de belangrijkste voor onze export naar Europa. Ten tweede zijn er Nederlandse investeringen in Brazilië. Ik noem Philips en Shell . Ten derde is Nederland van oudsher cultureel sterk aanwezig in Brazilië. Er is in Leiden een studiecentrum over Brazilië waarin wij zeer geïnteresseerd zijn. Ten slotte is Nederland belangrijk voor de uitbreiding van de handel tussen Europa en de Mercosur.'

- Het belangrijkste doel van uw reis naar Duitsland was te proberen de onderhandelingen over vrijhandel tussen de Europese Unie en de Mercosur (het handelsblok van Brazilië, Argentinië en de kleine buurlanden) te versnellen. In november staat er in Brasilia een nieuwe onderhandelingsronde op het program. Wat zijn de belangrijkste hinderpalen?

'Het landbouwbeleid van de Europese Unie, dat de productie zwaar subsidieert en met de gesubsidieerde producten bovendien Mercosur oneerlijk beconcurreert in andere markten, zoals het Midden-Oosten en Azië. Frankrijk is de grootste dwarsligger. In Frankrijk zijn dit jaar verkiezingen en ik verwacht dat Frankrijk daarna een andere positie inneemt . Tenslotte was het idee voor meer samenwerking tussen de Mercosur en Europa afkomstig van president Chirac. Nederland en Duitsland kunnen belangrijke bondgenoten zijn, want zij hebben het minst belang bij het landbouwbeleid van de EU.'

- Brazilië ambieert de leidersrol in Latijns Amerika. Hoe ziet u het Braziliaans leiderschap?

'Ik wil onderstrepen dat het een gecombineerd leiderschap is, met andere landen . De eerste rol is die van democratie bevorderen. Brazilië heeft een constructieve bijdrage geleverd in alle landen waar problemen met de democratie dreigden, zoals Peru en Paraguay . De andere rol is het voorbereiden van onderhandelingen over uitbreiding van Nafta (Noord-Amerikaanse vrijhandelszone - red.) tot Zuid-Amerika.'

- U weet dat Nederlanders zich grote zorgen maken over de vernieling van het Amazonegebied. Er zijn berichten over de aanleg van nieuwe wegen. Soms nemen bosbranden af, maar dat blijkt meestal te komen doordat er geen geld is voor nieuwe akkers . Heeft u misschien ook goed nieuws ?

'Dit jaar zijn de branden met meer dan 30 procent afgenomen en dat komt niet door de crisis, want de economie groeit. De eerste reden was de medewerking van God: de regens kwamen uitzonderlijk vroeg. Verder hebben we een nieuw waarschuwingssysteem met adequatere satellietgegevens, en is de paraatheid van de brandweer verbeterd.'

- Volgens een recent onderzoek zijn er de afgelopen tien jaar meer dan een miljoen kleine en middelgrote boerenbedrijven verdwenen en zijn er vijf miljoen werklozen op het platteland bijgekomen door uw landbouwbeleid. Waarom schiet de landhervorming niet op?

'Het is geen revolutie zoals in China of de Sovjet-Unie, maar wij voeren de grootste landhervorming uit binnen het kapitalistische systeem. Ik heb zestien miljoen hectare in vijf jaar toegewezen. Dat is tweeënhalf keer België. Het is niet voor niets dat de Beweging van Landlozen nu geen land meer vraagt maar kredieten; ze zijn niet langer landloos.

'Dat onderzoek is onzin. Ze verzinnen een cijfer. Landelijk is de werkloosheid 7 procent. Verder is het appels met peren vergelijken. Door het vrije-marktbeleid in de landbouw is de graanproductie van circa 50 miljoen ton naar 83 miljoen ton gegaan. Er is een nieuwe agrarische sector ontstaan. Families die hun land verkochten, zijn naar de stad gegaan en verlenen nu diensten aan de nieuwe, modernere landbouwbedrijven. '

- Toen u zes jaar geleden president werd, zei u: Brazilië is geen arm maar een onrechtvaardig land. Is Brazilië nu minder onrechtvaardig?

'Uit de statistieken blijkt glashelder dat de armen het beter hebben. Het onderwijs is verbeterd; de kindersterfte is afgenomen; er zijn minder armen. Maar dat wil niet zeggen dat Brazilië nu rechtvaardig is.'

- Maar aan het grootste onrecht, het belastingsysteem, heeft u niets gedaan. Armen subsidiëren de rijken nog steeds in Brazilië omdat de BTW de belangrijkste belasting is. Waarom doet u daar niets aan?

'De hoogste belastingvoet in Brazilië is 27 procent, maar iedere keer als ik verhoging voorstel steekt er een storm van protest op om te beginnen bij de socialisten. Om de een of andere reden is iedereen, bij de oppositie maar ook in het regeringsblok , ervan overtuigd dat de belastingdruk te hoog is. Dat is niet zo, maar dat is het idee en dus is het parlement tegen. Ik ben ook voor een vermogensbelasting maar die vindt men zinloos omdat deze massale kapitaalvlucht naar de belastingparadijzen kan ontketenen.'

- De afgelopen maand bent u bedolven onder lof. De beste president die Brazilië ooit heeft gehad, noemde een vooraanstaand Duits ondernemer u. De bewieroking in het buitenland contrasteert met uw sterk gedaalde populariteit in Brazilië zelf. Hoe verklaart u dat?

'Dat is simpel. Ik heb gezorgd voor een stabiele munt, heb de overheidsuitgaven onder controle gebracht en ben niet vervallen in populisme. Na de crisis in Azië heeft de bevolking het feit dat wij een devaluatie van de real niet meer konden tegenhouden, geïnterpreteerd als een onverwacht regeringsbesluit. Dat is de reden dat mijn populariteit daalde, die nu overigens weer begint te stijgen.'

- Wat is het hardnekkigste of irritantste misverstand dat u in West-Europa tegenkomt over Brazilië?

'Er zijn er veel. Dat onze economie nog steeds zwak is. Dat het Amazonegebied in brand staat. Dat wij geen sociaal bewustzijn zouden hebben. Dat de elite blind is voor de armen. De elite is een probleem, maar haar uitsluitend de schuld geven is te simpel.'

- U staat als links te boek. In een interview vorige week bevestigde u nog dat u tegen het kapitalisme bent. Toch beschouwt men u in uw eigen land als een neoliberaal. Hoe is dat te rijmen?

'Wat is een neoliberaal? Ik zou het niet weten. Wat is links? Het begrip is steeds veranderd. Kijk, ik ben geen fundamentalist van de vrije markt. De markt lost een heleboel problemen niet op. Mijn beleid is gericht op betere verdeling van gezondheid, land, onderwijs. Dat is het criterium voor een progressief beleid vandaag de dag.'

- Men beschouwt u als een moderne leider. U was tenminste een van de weinigen uit de Derde Wereld die mochten meedoen aan het centrumlinkse forum voor modern leiderschap van Clinton een paar maanden geleden. Wat verhindert Brazilië een moderne staat te worden?

'De last van de geschiedenis. Vijfhonderd jaar onderdrukking. Het bewustzijn van de ongelijkheid is slechts twintig jaar oud. De landhervorming had in de negentiende eeuw moeten worden uitgevoerd. We bevinden ons nu in de 21ste eeuw en moeten zowel een landhervorming uitvoeren als het land klaarmaken voor internet. Dat is geen kleinigheid.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden