In Warschau smulden ze van Trumps spierballentaal

Op Poolse bodem schetst Donald Trump donderdag zijn visie op de wereld: 'Heeft het Westen wel de wil om te overleven?' De Polen smulden van zijn onverzoenlijke taal.

Trump houdt een toespraak voor een menigte Polen.Beeld epa

Donald Trump heeft zijn rechterhand al in de lucht, met duim en wijsvinger op de hem typerende manier tegen elkaar aangedrukt. Even lijkt hij verder te willen gaan met zijn speech, maar hij bedenkt zich. Waarom zou hij niet even wachten? Trump wacht. Als salvo's uit een kanon scanderen de toeschouwers op het Krasinski-plein in Warschau zijn naam. 'Donald Trump, Donald Trump!' Trump kijkt tevreden en zwaait naar het publiek, zijn ogen knipperend tegen de felle zon.

Dan gaat de president van de Verenigde Staten verder waar hij mee bezig was. Te weten: het schetsen van een pikdonker wereldbeeld waarin niets minder op het spel staat dan het 'overleven' van 'het Westen'. 'De fundamentele vraag van onze tijd', aldus Trump, 'is in hoeverre het Westen de wil heeft om te overleven. Hebben we genoeg vertrouwen in onze waarden om ze tegen iedere prijs te verdedigen? Hebben we genoeg respect voor onze burgers om onze grenzen te verdedigen? Hebben we het verlangen en de moed om onze beschaving te behouden, tegenover hen die haar willen ondermijnen en vernietigen?'

De enigen die de kans kregen daarop te antwoorden, en dan ook nog met een groot en naar 'ja' neigend applaus, waren de enkele duizenden uitzinnige Polen op het plein. Trump hield hen voor dat zij, en niemand anders dan zij, een voorbeeld waren voor de rest van de wereld. Vanwege 1920, toen de Polen de opmars van het Rode Leger stopten aan de rivier de Wisla. Vanwege 1944, toen het verzet zich twee maanden lang doodvocht tegen de nazi's. En vanwege 1979, toen paus Johannes Paulus II het anticommunistisch verzet nieuwe hoop gaf. 'Het verhaal van de Polen', zei Trump, is een verhaal van mensen die 'nooit zijn vergeten wie ze zijn'.

Wie in Europa met 1944 aankomt, laat daar meestal op volgen: nooit meer oorlog. Dat deed Trump niet, gesteld als hij is op het vurig verdedigen van wat in zijn ogen behouden moet worden. 'De banden die onze beschaving bijeenhouden', zei hij, 'vereisen niets minder aan verdediging dan dat kleine stukje land waarop de Poolse hoop ooit rustte.' De goede verstaander hoorde tussen '44 en nu niet langer een harde breuk, maar een rechte lijn.

Opluchting

Met de toespraak in Warschau, aangekondigd als zijn eerste echte beleidsspeech op Europese bodem, werden de contouren van Trumps buitenlandbeleid weer ietsje duidelijker. Hij committeerde zich aan artikel-5 van de Navo, tot opluchting van de hele regio, en toonde zich tevreden met de verkoop - deze week beklonken - van Patriot-raketten aan Polen. Ook deelde hij een indirecte speldenprik uit aan de Europese Unie: 'We gaan uit van geloof en familie, niet van regering en bureaucratie.'

Wat Polen en de VS delen, benadrukte hij, is het geloof in soevereiniteit, christelijke identiteit en patriottisme. 'Als we geen sterke families hebben en sterke waarden, zijn we zwak en overleven we niet.' Het woord 'beschaving' viel tien keer, net als het woord 'waarde(n)'. Van een oorlogsverklaring was geen sprake, bij lange na niet zelfs, maar in Trumps toespraak schemerde onmiskenbaar een vijand door, hoe ongrijpbaar ook: 'We moeten samenwerken om deze krachten te bestrijden, of ze nu van binnenuit of van buitenaf komen, uit het zuiden of uit het oosten.' Concreter werd het alleen toen hij de dreiging van terrorisme bij naam noemde en de 'destabiliserende activiteiten' van Rusland.

Liep heel Warschau uit? Dat bij lange na niet. De conservatief-katholieke regering die met de komst van Trump een diplomatieke klapper van jewelste maakt, had gratis bussen ingezet om zijn aanhangers op het platteland naar de hoofdstad te halen. Verreweg de meeste hoofdstedelingen bleven thuis.

Boegeroep

Even toonde Polen zijn diepe verdeeldheid, toen Trump oud-president en voormalig vakbondsman Lech Walesa welkom heette. Vanaf de tribune klonk boegeroep: Walesa is volgens de zittende regering een verrader. Leden van de oppositiepartij Burgerplatform werden uitgejouwd als 'dieven'. Het zal de Poolse regeringsleiders een zorg zijn geweest. Ze hadden gekregen waar ze op hoopten: een solidariteitsverklaring van Trump in de sterkst denkbare bewoordingen, zonder ook maar één verwijzing naar de groeiende isolatie van Polen binnen de Europese Unie. Dit was alles waar de Polen op hadden gehoopt, en misschien wel een beetje meer.


Lukasz Lisiecki (38)

'Ik ben om 6 uur vanmorgen vertrokken uit Czestochowa, gratis met de bus. Trumps speech vond ik erg goed, omdat hij krachtige woorden gebruikte en onze opofferingen in het verleden prees. Hij begrijpt onze cultuur en prees de bijdrage die Poolse migranten hebben geleverd aan de ontwikkeling van de VS. Hij had het ook over het tegenhouden van expansionistische culturen. Kijk naar Duitsland, waar mensen vanwege de migranten niet meer de straat op durven. De Amerikanen en wij hebben dezelfde gevoelens over immigratie. Ik ben tegen het mixen van culturen. We kunnen alleen samenleven als ieder in zijn eigen land blijft.'

Lukasz LisieckiBeeld Piotr Malecki

Barbara Kosciak (55)

'Wat een geweldige speech! Hij is erg duidelijk, en kan praten op een manier die gewone mensen snappen. Trump verdedigde familiewaarden, en noemde Johannes Paulus II bij naam. Hij begrijpt dat een familie bestaat uit een vader, moeder en kinderen. Het stoort mij niet dat Trump een directe lijn trekt tussen de Tweede Wereldoorlog en nu. Er is toch een psychologische oorlog gaande? Media proberen mensen te misleiden, vertellen fake news en zijn alleen geïnteresseerd in details. Ik heb genoten van het feit dat hij Melania eerst iets liet zeggen. Zie je wel, denk ik dan, eigenlijk zijn de vrouwen aan de macht.' (lacht)

Barbara KosciakBeeld Piotr Malecki

Teresa Skoczylas (60+)

'Geweldig vond ik het, omdat alles erin zat wat voor Polen belangrijk is. Over de Tweede Wereldoorlog bijvoorbeeld, en de concentratiekampen, waar ook mijn moeder in heeft gezeten. Obama noemde de kampen bij zijn bezoek 'Pools' in plaats van 'Duits', en dat was geen verspreking. Zoiets hoor je Trump niet zeggen. Ik ben hier blij mee, want in Europa worden we steeds meer behandeld als een land uit de B-klasse. De waarden waar Trump het over heeft, daar herken ik me volledig in: God, eer en vaderland. Deze speech gaat veel veranderen - dat weet ik zeker.'

Teresa SkoczylasBeeld Piotr Malecki
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden