In vredesoverleg staat haast te veel op het spel

Israëli's en Palestijnen kijken met argusogen toe of Barak en Arafat echt bereid zijn de pijnlijke concessies te doen die nodig zijn om een vredesakkoord tot stand te brengen....

Van onze correspondent Ferry Biedermann

Een vredesverdrag tussen Palestijnen en Israëli's is zo dichtbij en toch nog zo ver weg. Vooral aan Amerikaanse en Israëlische kant wordt gedaan alsof een akkoord binnen handbereik ligt. Opmerkelijk genoeg zijn ook de Palestijnen daar in de voorgaande dagen in meegegaan, hoewel er nu meer twijfels doorklinken. Opnieuw blijkt dat hoe dichter een akkoord nabij komt, hoe moeilijker het wordt om het daadwerkelijk te sluiten.

Zowel aan Palestijnse als aan Israëlische kant wordt nu pas duidelijk hoeveel weerstand er is tegen de concessies die op cruciale punten worden verlangd. Het zijn principes waaraan lang is vastgehouden en die als de essentie van de nationale identiteit gelden. Yasser Arafat en Ehud Barak moeten beslissen over zaken waar het hele Palestijnse volk en het hele joodse volk, binnen en buiten Israël en de Palestijnse gebieden, zich bij betrokken voelen.

Voor de Palestijnen betekent dat het grotendeels opgeven van het 'recht op terugkeer' van de mensen die moesten vluchten in 1948, toen Israël werd opgericht. Dat recht is vastgelegd in een VN-resolutie en is een geloofsartikel onder de Palestijnen. Het merendeel van het Palestijnse volk leeft immers, vaak onder embarmelijke omstandigheden, in gastlanden of in vluchtelingenkampen in de Gazastrook en op de West oever.

Het lot van de vluchtelingen is niet alleen voor de Palestijnse leiding van belang, maar ook voor de landen waar ze zich bevinden. Vooral Libanon en Jordanië zijn bezorgd over het verloop van het vredesoverleg. Aangezien het opgeven van het recht op terugkeer het centrale compromis is dat van de Palestijnen wordt verwacht, wordt de hele Arabische wereld beïnvloed door de uitkomst van de besprekingen.

In Israël wordt het Palestijnse vasthouden aan het recht op terugkeer algemeen beschouwd als een poging de joodse staat alsnog te vernietigen. De influx van miljoenen mensen, waarvan het merendeel in ballingschap geboren is, zou immers de demografisch balans doen doorslaan ten gunste van de Palestijnen. Als de Palestijnen echt het principe van 'twee staten voor twee volkeren' hebben aanvaard, dan moeten ze afzien van de terugkeer. .

De stap die van de Israëli's verwacht wordt is het overdragen van de soevereiniteit over delen van de Tempelberg in Jeruzalem (de Haram al Sharif voor moslims) aan de Palestijnen. Net als de vluchtelingenkwestie aan de Palestijnse kant is dit een verstrekkende zaak voor het hele joodse volk.

Jeruzalem en de Tempelberg zijn altijd het symbool geweest van het thuisland van het joodse volk. Hoewel dat in de praktijk niet altijd van groot belang was, is dat veranderd na de Zesdaagse Oorlog van 1967, waarin Israël onder meer Oost-Jeruzalem, de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook veroverde.

De verovering van Jeruzalem en de schok van de overwinning veroorzaakten een opleving van messianistische sentimenten in het jodendom. Het opgeven van de Tempelberg wordt door sommige rabbijnen als 'verraad' van het joodse volk beschouwd. De eerste protestborden met daarop 'Barak, verrader' zijn al verschenen . Het is voor het eerst dat zoiets gebeurt sinds de moord op premier Yitzhak Rabin in 1994.

In de praktijk hebben de Palestijnen het echter al grotendeels voor het zeggen op de Haram al Sharif . De administratie is geheel in hun handen maar de ordebewaking is, cruciaal, in handen van Israëlische agenten en soldaten. Dat is Palestijnen en moslims een doorn in het oog en heeft tot veel bloedvergieten geleid.

De meeste aandacht gaat uit naar die twee symbolische punten, de terugkeer van de Palestijnse vluchtelingen en de soevereiniteit over de Tempelberg. Het is echter het derde element, land en grenzen, dat in de praktijk gaat bepalen hoe beide partijen met elkaar samenleven. De Palestijnen moeten een levensvatbare eigen staat krijgen, die echt een eind maakt aan de Israëlische bezetting. Ze moeten kunnen reizen, handel drijven en hun dagelijks leven leiden zonder te worden lastiggevallen door Israëli's.

De Israëli's verlangen van een verdrag vooral een einde aan het conflict en een garantie voor hun voortbestaan en veiligheid in de regio. Als die meer pragmatische verlangens aan beide kanten niet worden vervuld door een vredesverdrag dat er gehaast wordt doorgedrukt, hebben de oplossingen voor de meer symbolische problemen geen enkele waarde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden