REPORTAGE

'In vorm zijn we los, in inhoud zijn we Bijbelvast'

Overal lopen de kerken leeg. Maar niet in Drachten, waar de diensten van de Bethelgemeente duizenden gelovigen trekken. Zolang het maar los in de vorm is en streng in de inhoud.

Jong-volwassen dopelingen bij de Vrije Baptistengemeente Bethel in Drachten.Beeld Harry Cock / de Volkskrant

In Drachten behoort filevorming op bedrijventerrein De Haven tot de zondagse rituelen. Trekpleister bij uitstek: de Vrije Baptistengemeente Bethel, gevestigd in een voormalige Peugeot-garage. Hier worden de vreugden van het christelijk geloof bezongen in twee kerkdiensten die elk tweeduizend gelovigen trekken.

Voor de gebedsdienst drinken de gelovigen, staand aan partytafels, hun thee of koffie. Kinderen verzamelen zich voor hun eigen dienst. Afgezien van een enkel kruis of de aankondiging van een Bijbelcursus duidt niets erop dat dit gebouw een kerkelijke functie heeft.

Vinden, volgen en verkondigen

De grote zaal oogt als theater, met een podium, beamers, licht- en geluidsinstallaties, beeldschermen en stoelen voor een comfortabel verblijf van zeker anderhalf uur. Voor Orlando Bottenbley (64), voorganger van de Bethelgemeente sinds 1988, is de zaal ook een theater. Met een publiek dat wil worden vermaakt en gesterkt. Zelfs de ontvankelijke kerkganger haakt af als inhoud of presentatie hem niet bevallen.

Voor de een is Bottenbley een bron van hoop, voor de ander van vrees: met zijn benadering van het geloof - los in de vorm, streng in de inhoud - zou hij weleens school kunnen maken. Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) zijn kerkgenootschappen van orthodoxe signatuur relatief goed bestand tegen de ontkerkelijking. Vooral orthodoxe jongeren blijven de kerk trouw, of keren er terug.

Bottenbleys credo: vinden, volgen en verkondigen. Hij spreekt gedreven, met een tongval waarin nog licht zijn Surinaamse origine doorklinkt. Hij gesticuleert en wekt de indruk alle aanwezigen, die 'het huisgezin van God' vormen, te willen aankijken. Hij memoreert Froukje, een overleden lid van zijn gemeente. 'Als je haar ontmoette, voelde je iets van Jezus.'

Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Kleur bekennen

De huisband speelt opwekkingsliederen: 'Voor eeuwig is Uw liefde', 'We will not be shaken.' Mensen gaan staan. Er gaan handen omhoog. Op de achterste rijen zetten jeugdige kerkgangers met gedempte stem hun conversatie voort of gunnen ze elkaar een blik op hun smartphone.

Rondom een kloek waterbassin op het podium verzamelen zich dertien dopelingen, allen onder de 25. Ze dragen een witte doopjurk. Bij een dienst eerder die ochtend is eenzelfde aantal volwassenen gedoopt. 'Want dopen is wat we hier doen', zegt Evert van Wieren, hoofd van de afdeling tienerwerk.

De dopelingen vertellen wat hen ertoe gebracht heeft 'radicaal voor God te kiezen' of 'kleur te bekennen'. De een doet dat bondig en opgewekt. De ander beschrijft geëmotioneerd hoe lang en stenig de weg was. Ze houden de handen kruiselings voor de borst als ze zich achterwaarts laten onderdompelen. 'Met Christus gestorven en weer opgestaan', zeggen hun begeleiders.

De tekst gaat verder onder de foto.

Orlando Bottenbley.Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Doop

De preek van Bottenbley staat in het teken van de doop, de kernactiviteit van de baptisten, die de kinderdoop verwerpen omdat zuigelingen - anders dan (jong-)volwassenen - niet bewust voor God kunnen kiezen. Wanneer ben je eraan toe je te laten dopen, is de vraag die hij behandelt aan de hand van verzen uit het Bijbelboek Handelingen in de Herziene Statenvertaling.

De Bethelgemeente in Drachten is een schaarse uitzondering op de regel van kerkverlating. Toen Bottenbley zich er bijna dertig jaar gelden vestigde, was de gemeente zieltogend. Zijn twee voorgangers waren voortijdig vertrokken. Dat hing, zegt Bottenbley, niet samen met leerstellige conflicten - waarin protestantse kerken een traditie hebben hoog te houden - maar met persoonlijke tegenstellingen. Van de 350 leden die de gemeente telde, waren er nog 60 over. Zij gaven Bottenbley hun zegen bij zijn pogingen de boel te reanimeren.

Surinaamse zendeling in Friesland

Orlando Bottenbley (1951) groeide op in Paramaribo, Suriname, in een gezin van tien kinderen. Zijn ouders waren Nederlands Hervormd, maar gingen hoogst zelden naar de kerk. Hij groeide op in een arme buurt 'met veel trekken van een getto'. De jonge Bottenbley was zwemmer met Olympische aspiraties.

Hij ambieerde een loopbaan in het onderwijs, 'maar God stak daar een stokje voor' met de opdracht Zijn woord te verspreiden. Met zijn roeping wekte hij veel onbegrip bij zijn ouders en zijn vrienden. In 1973 trok hij naar Europa waar hij een evangelische, een Nederlands gereformeerde én een gereformeerd vrijgemaakte opleiding volgde. 'Wat mij trok, was de degelijkheid. De diepte in de omgang met de Bijbel.' Zijn eerste gemeente was die van Lemmer. In 1988 vestigde hij zich in Drachten. Volgend najaar vertrekt hij daar. Als opvolger heeft de Bethelgemeente met 97 procent van de stemmen dominee Jacob Folkerts aangewezen.

Manager

Daarbij oriënteerde Bottenbley zich sterk op het Amerikaans baptisme, zowel bij de vormgeving van de diensten als bij de organisatie van de gemeente.

Die is vergaand geprofessionaliseerd. De kerk is een bedrijf geworden met een manager beleid & organisatie, toezichthouders en 26 betaalde medewerkers.

'In alle bescheidenheid mag ik zeggen dat alles hier heel goed doordacht en georganiseerd is', zegt Bottenbley. 'En dat is vooral de verdienste van mijn medewerkers. Mijn kracht is dat ik goed kan delegeren.' De kerkgangers zijn klanten die recht hebben op een mooie dienst en goede voorzieningen. 'De Lawei, de schouwburg in Drachten, heeft hier de kunst van een goede akoestiek afgekeken.'

Flinterdun

Met deze benadering heeft Bottenbley bij collega's bewondering en argwaan gewekt. 'De grens tussen religieuze beleving en christelijk geloof is hier flinterdun geworden', schreef de gereformeerde theoloog J.H. van Doleweerd al eerder. 'Voor mij is het 'wonder van Drachten' vooral een voorbeeld van succesvol ondernemen.' Of, om het in de Tale Kanaäns te formuleren: 'Hoe komt God in deze gemeente aan Zijn eer in het zaligen van zondaren?' In vrijzinnige kringen klinkt kritiek op Bottenbleys behoudende standpunten rond homoseksualiteit en ongehuwd samenwonen.

De voorganger erkent volmondig dat hij, theologisch gezien, behoudend is. De Schrift is het uitgangspunt van alles wat hij doet. 'Je bréngt geen boodschap, je moet de boodschap zelf zijn. En inderdaad: die boodschap is orthodox.'

Daarin ligt de enige hoop op redding van de protestantse kerk besloten, meent hij. 'Geen enkele vrijzinnige gemeente die ik ken, heeft groei doorgemaakt. En onder de theologiestudenten die ik ken, is vrijzinnigheid niet bestaand.' Met andere woorden: de kerk van de toekomst zal orthodox zijn of ze zal niet zijn.

Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Bijbelvast

En die orthodoxie is onverenigbaar met de oppervlakkigheid die hem soms wordt verweten. 'We hebben een symbiose tot stand gebracht tussen de blijmoedigheid van de evangelische stroming en de theologische degelijkheid van de reformatorische stroming binnen het protestantisme. In vorm zijn we los, in inhoud zijn we Bijbelvast.'

Deze succesformule werkt volgens Bottenbley ook in Groningen, Dokkum en Leeuwarden, waar hij zustergemeenten heeft gesticht - zij het dat de groei daar minder uitbundig was dan in Drachten.

Maar in het algemeen gaan kerken niet snel op de Drachtster toer, heeft Bottenbley ondervonden. 'Er haakt altijd wel een groep af die het niet ziet zitten en daardoor blijft alles bij het oude. Als de omslag naar meer vitaliteit en professionaliteit uitblijft, ziet de toekomst voor de kerk in Nederland er somber uit.'

Orlando Bottenbley.Beeld Harry Cock / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden