In voormalig Oostblok staat niemand nog boven de wet

Bijna elke week wordt in Oost-Europa een politicus veroordeeld wegens gesjoemel of vriendjespolitiek. In Tsjechië stokt de strijd.

Langzaam maar zeker begint in Oost-Europa de strijd tegen de corruptie vruchten af te werpen. Er gaat bijna geen week voorbij of een of andere politicus loopt tegen de lamp. Vrijdag was het de beurt aan de Sloveense oud-minister van Binnenlandse Zaken Igor Bavcar. Vanwege financieel gesjoemel met aandelen van zijn bedrijf werd hij door een rechtbank in Ljubljana tot zeven jaar gevangenisstraf veroordeeld. Een week eerder hadden al twee andere politieke zwaargewichten een veroordeling opgelopen. De Roemeense minister van Transport Relu Fenechiu kreeg vijf jaar cel voor oplichterij, de Litouwse europarlementariër Viktor Uspaskich vier jaar vanwege geknoei met de boekhouding van zijn regeringspartij.


Het zijn hoopgevende signalen voor een regio waarin bijna vijfentwintig jaar na de val van het communisme corruptie nog altijd schering en inslag is.


Met een paar strenge vonnissen is het probleem natuurlijk niet opgelost. De burgemeester van Maribor, een van de Sloveense boegbeelden in de strijd tegen de corruptie, merkte vorige week fijntjes op dat er honderd tot tweehonderd vonnissen nodig zijn voor de boel is opgeruimd.


Maar de zware straffen bewijzen wel dat niemand nog boven de wet staat in het voormalige Oostblok. In Roemenië en Kroatië belandden zelfs oud-premiers achter de tralies; een Sloveense collega staat mogelijk hetzelfde lot te wachten. Af en toe krijgt de strijd tegen de corruptie echter een onverwachte tegenvaller te verwerken. Een negatieve uitschieter is Tsjechië, waar in juni de regering na een corruptieschandaal ontslag moest nemen. Drie parlementsleden van de conservatieve regeringspartij ODS belandden er in de cel. Premier Petr Necas werd ervan beschuldigd hen met lucratieve benoemingen te hebben omgekocht.


Het ging om het grootste succes van het gerecht sinds er enkele jaren geleden vaart werd gezet achter de strijd tegen de corruptie.


Amper een maand later dreigt het gerechtelijk onderzoek als een nachtkaars uit te gaan. Volgens het Hooggerechtshof geniet de premier immuniteit. De onderzoeksrechter kon niet anders dan de zaak tegen Necas en zijn partijgenoten te seponeren. De enige die nog vervolgd kan worden voor wat het grootste corruptieschandaal uit de Tsjechische geschiedenis wordt genoemd, is Jana Nagyová, de kabinetschef van de premier.


Voor Necas was de beslissing van het Hooggerechtshof reden om de corruptiebestrijders van politieke inmenging te beschuldigen. Zijn gedwongen ontslag speelde president Miloš Zeman in de kaart, een linkse populist die handig gebruik maakte van de crisis om het parlement buiten spel te zetten. Eerder deze maand benoemde die tegen de zin van de regeringspartijen een van zijn vertrouwelingen tot premier.


Beter is Tsjechië er niet van geworden. Een van de ministers in de nieuwe regering, oud-premier Jan Fischer, kreeg enkele dagen voor zijn benoeming van enkele zakenlui 200 duizend euro cadeau. Ze moeten de onkosten vergoeden van zijn mislukte campagne voor de presidentsverkiezingen. Tijdens de beslissende tweede ronde riep Fischer zijn aanhangers op voor Zeman te stemmen.


Het maakte het reeds gedeukte vertrouwen van de Tsjechen in hun politici er niet groter op. Maar van een verrassing kon geen sprake zijn in een land waarin de grens tussen politiek en zaken soms moeilijk te trekken is.


Het verklaart waarom Tsjechië de laatste jaren regelmatig in het nieuws kwam vanwege geknoei met openbare aanbestedingen. Vriendjespolitiek en smeergeld bleken al te vaak een beslissende rol te spelen bij de toewijzing van overheidscontracten.


Uiteindelijk zijn het de Tsjechen die daar de prijs voor betalen. En die is niet min. In Slovenië hebben ze onlangs uitgerekend hoeveel de corruptie hun land de afgelopen twintig jaar kostte. Het nationale anti-corruptiebureau kwam uit op een bedrag van 10 miljard euro. Omgerekend is dat 5.000 euro per inwoner.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.