reportage mishandeling

In Villa Anderz werd Yuri jarenlang mishandeld door Sonja L.

Yuri, een van de slachtoffers uit Villa Anderz, woensdag bij de Amsterdamse rechtbank. Beeld Guus Dubbelman/de Volkskrant

Sonja L., die in Amsterdam een opvang voor verstandelijk gehandicapten runde, stond woensdag terecht voor het intimideren en financieel benadelen van haar cliënten. Ook pakte ze die hardhandig aan. ‘Het is een ongelofelijke teringzooi geworden.’

‘Faizal was er een kei in om gedrag te vertonen dat irritatie veroorzaakte bij de ander’, vertelt Sonja L. in het omfloerste lingo van de Nederlandse hulpverlener. Dat gedrag was er de oorzaak van dat zij op een zeker moment besloot boven op Faizal te gaan zitten. ‘Hij stak steeds zijn vingers in zijn oren en maakte dan een heel vies geluid. Ik vond het toen een handige interventie om hem op de grond te leggen.’

L. staat deze week in Amsterdam terecht voor ‘dwang en diefstal in vereniging’ bij een groep verstandelijk gehandicapten voor wie zij jarenlang zorgde. In normale mensentaal komt het erop neer dat zij als groepsleider op een dagopvang jarenlang mishandelde, kleineerde en uitkeringen van cliënten deels voor zichzelf gebruikte.

Samen met haar compagnon Jeanine werd Sonja L. in 2003 door haar werkgever Cordaan gevraagd om een dagopvang op te zetten voor cliënten met een verstandelijke en/of psychische beperking. Villa Anderz ging het bescheiden gebouwtje in Amsterdam-Noord heten.

In Villa Anderz liep het totaal uit de hand. L. schreeuwde tegen haar cliënten en pakte ze fysiek hardhandig aan. Werk en privé liepen totaal in elkaar over. Via een groepsapp was L. altijd beschikbaar, Sonja dronk vaak samen met de cliënten en een van de groepsleden liet een afbeelding van L. in zijn nek tatoeëren.

Schichtige ogen

Een van de slachtoffers is Yuri. Een dertiger wiens schichtige ogen achter de glazen van zijn sterke bril nog iets groter lijken dan ze in werkelijkheid zijn. Hij heeft naar eigen zeggen een verleden van seksueel misbruik, foute vrienden en een drank- en drugsverslaving. ‘Maar mijn ervaringen met Sonja zijn daar nog een groot trauma bovenop.’

Voor buitenstaanders leek Villa Anderz gezellig, zegt Yuri. ‘En dat was het vaak ook. Maar als we met Sonja alleen waren, was er hel of verdoemenis. Ik moest vaak heel lang aan tafel blijven zitten om te bedenken en op te schrijven wat er met mij mis was. Dan zat ik daar uren. Ik mocht ook nooit slim zijn, want ik was dom. Terwijl ik van de groep een van de slimsten ben.’

Yuri vluchtte soms en zwierf dan wekenlang rond. Om dat te voorkomen nam Sonja hem op een gegeven moment ’s avonds standaard mee haar huis. Yuri: ‘En toen het uitging met haar vriendin, gaf ze mij daarvan de schuld.’

Voor de oud-cliënten is woensdag een aparte rechtszaal gereserveerd, via video kunnen ze de zitting volgen samen met medewerkers van slachtofferhulp. De emoties lopen vaak zo hoog op, dat Yuri al snel naar de publieke tribune verkast. ‘Ik wil horen wat Sonja te zeggen heeft.’

Hakkelend

Sonja L. zit in groen houthakkersshirt en spijkerbroek in het verdachtenbankje. Met een sonore stem en West-Friese tongval, zoekt ze hakkelend naar antwoorden op de vragen die de rechters haar stellen. Ze schreeuwde inderdaad, bekent ze. Maar ze was zich vaak niet ervan bewust hoe intimiderend dat overkwam. ‘Dat heb ik overgeslagen.’

Het gaat onder meer over het dreigement dat mensen hun huis konden kwijtraken als ze zich niet gedroegen. ‘Ik denk dat ik dat te heftig heb laten overkomen. Zo van godver, doe nou je best. Want anders ben je je hut kwijt.’

Sonja huilt als haar gevraagd wordt wat ze met het geld van die cliënten deed – administratie heeft ze nooit gevoerd. Het is een onderwerp waar ze ‘van binnen maar moeilijk bij kan’. Ze weet wel dat het maken van een huishoudpot een goede manier leek om iedereen makkelijk te kunnen geven wat zij wilden. ‘Het is een ongelofelijke teringzooi geworden. Maar ik was niet bezig om geld te stelen of cliënten leeg te trekken. Dat het er wel zo heeft uitgezien, dat zie ik nu wel.’

Ze denkt dat het idee dat zij kon beschikken over het geld haar een gevoel van ‘veiligheid’ gaf. Dat heeft te maken met haar jeugd, suggereert ze. ‘Ik stal ook altijd veel geld van mijn ouders omdat ik te weinig aandacht kreeg.’ 

In de kreukels

Sonja L. is volledig toerekeningsvatbaar, zo hebben deskundigen vastgesteld, maar het is wel een vrouw in de kreukels. Diagnose: ADD en een borderline persoonlijkheidsstoornis.  L.: ‘Die borderline klopt niet.’

‘Heerlijk’, vindt Yuri de tranen van L. ‘Al die jaren heeft ze mij aan het huilen gemaakt, nu zit ze zelf te janken.’

Advocaat Wendy van Egmond, die Yuri en de andere slachtoffers bijstaat, heeft een andere emotie bij het verhaal. Haar woede richt zich op Cordaan. Dat jarenlang toeliet dat Sonja en Jeanine hun gang gingen. De organisatie staat niet terecht en heeft er de afgelopen jaren vooral blijk van gegeven dat zij de zaak onder de pet wilde houden.

Van Egmond: ‘De eerste bijeenkomst die wij twee jaar geleden samen met slachtofferhulp hadden met Cordaan, waren er direct mensen van communicatie bij. Omdat de zaak grote reputatieschade kon veroorzaken.’ Ook heeft Cordaan een vaststellingsovereenkomst laten tekenen met een geheimhoudingsclausule erin. Egmond: ‘Er is tegen de nieuwe behandelaars van de slachtoffers ook gezegd dat zij niet naar het misbruik moesten vragen. Terwijl het juist heel belangrijk is als je deze mensen wil begrijpen.’

Weinig indrukwekkend

Ook woensdag is de betrokkenheid van Cordaan weinig indrukwekkend. In de rechtszaal is geen enkele vertegenwoordiger van het management aanwezig. Op de grote vraag naar de rol van Cordaan verwijst de perswoordvoerder (die een deel van de dag wel is gekomen) naar L.’s opmerking dat ze ‘graag zelf bepaalt en bedenkt hoe ze iets aanpakt’. De vervolgvraag of het op afstand houden van leidinggevenden niet juist een reden is om haar goed in de gaten te houden, luidt het antwoord: ‘Daar geef ik nu geen antwoord op, omdat de zaak nu bij de rechter ligt.’

Met Sonja L. gaat het inmiddels weer wat beter, zegt ze. Ze drinkt niet veel meer en heeft haar zelfmoordgedachten dankzij therapie weer onder controle. Sinds mei heeft ze ook weer werk in de groenvoorziening. ‘Het is fijn om weer wat structuur te hebben. En het werk is klein en overzichtelijk.’

In de zorg zou ze nooit terug willen. ‘Dat kan ik ook niet maken. Ik heb er zo’n zooitje van gemaakt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden