Nieuws Duitse spoorwegen

In vier uur naar Berlijn treinen is technisch haalbaar, maar een politieke kwelling

Over twee jaar moeten sneltreinen passagiers in vier uur van Amsterdam naar het hart van Berlijn vervoeren, al is daar nog wel veel werk voor nodig. Het plan moet de druk op Schiphol verminderen en het milieu ontlasten door mensen uit het vliegtuig te halen. Dat willen staatssecretaris Stientje van Veldhoven (Infrastructuur), NS-bestuursvoorzitter Roger van Boxtel en Prorail-ceo Pier Eringa. Nu Amersfoort, Deventer, Bad Bentheim, Wolfsburg, Deutsche Bahn, en de deelstaten nog.

Afscheid op het Centraal Station in Amsterdam bij de trein naar Berlijn. Beeld HH.

Maandag vertrok een delegatie naar Berlijn, ter gelegenheid van de internationale conferentie over spoorwegvervoer Innotrans. Prorail-ceo Pier Eringa en NS-bestuursvoorzitter Roger van Boxtel stapten, samen met vertegenwoordigers van gemeenten en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, in een sneltrein die bij wijze van test alle Nederlandse stations oversloeg. Daardoor nam de reistijd met een halfuur af, naar zes uur.

Daar kan twee uur afgeschaafd worden als de treinen 200 kilometer per uur rijden, als er niet langer een wissel op de grens plaatsvindt, én als er zo min mogelijk stops worden gemaakt. In dat laatste zit hem de moeilijkheid, meteen al onderstreept door het feit dat zelfs deze eenmalige testtrein geen enkel Duits station oversloeg. Dat kregen we niet voor elkaar, aldus een woordvoerder van de NS.

Technisch gezien is het niet zo vreselijk moeilijk om een trein in vier uur naar Berlijn te laten rijden. De NS wil twaalf locomotieven bestellen die zowel in Nederland als Duitsland een snelheid van 200 kilometer per uur kunnen rijden, en het spoor moet op enkele punten uitgebreid of versneld worden. De uitdaging zit hem in politieke wil, zowel over de grens als bij Nederlandse gemeenten.

Iedere gemeente langs het spoor wil dat een hogesnelheidstrein wél bij hen stopt, maar verder non-stop doorrijdt naar de eindbestemming, zegt Bert van Wee, hoogleraar transportbeleid en logistieke organisatie aan de TU Delft. Bij ieder station dat de vervoerder van een lijn schrapt, ontstaat een lokale verzetslobby.

Politieke overeenstemming is niet alleen voor dit traject het grootste obstakel, maar staat ook in de weg van uitgebreidere hogesnelheidslijnen tussen Nederland en andere delen van Europa. De NS en Prorail pleiten al jaren voor snelle treinen zonder tussenstations naar Parijs, Berlijn, of zelfs Barcelona.

Voor Nederland is dat makkelijk praten: het land is klein, heeft een dicht spoornetwerk, de meeste mensen kunnen het vertrekpunt in Amsterdam relatief makkelijk bereiken. Vanuit Meppel naar Amsterdam is best te doen, als de reis daarna snel en efficiënt naar Madrid doorgaat – misschien met één stop in Parijs.

Maar daar hebben omringende landen niets aan. De Thalys naar Parijs stopt al jaren twee keer in België, wat de reis aanzienlijk verlengt, omdat de Belgen daarop staan. Wat hebben zij aan het faciliteren van een lijn naar Parijs als hun eigen inwoners niet kunnen opstappen? Frankrijk zal hetzelfde willen met een trein naar – bijvoorbeeld – Barcelona. Ruim 1.500 kilometer afstand, in theorie in acht uur te doen. Maar zo’n trein zou ook moeten stoppen in Valence, Lyon, Montpellier, Perpignan, Girona, enzovoort.

Naadloze overstap

Het traject Amsterdam-Berlijn versnellen is nog relatief eenvoudig. Er zijn geen derde landen bij betrokken. Duitsland is een welwillende partner, de spoorwegen daar zijn goed georganiseerd. Een manier om zorgen te verminderen bij steden die een stop op de route verliezen, is door een naadloze overstap aan te bieden van een nabijgelegen station waar de trein wel stopt. Bijvoorbeeld: de hogesnelheidstrein naar Berlijn stopt niet meer in Wolfsburg maar wel in Hannover. Van daaruit komt een speciale intercity die passagiers direct naar Wolfsburg brengt.

Zulke onderhandelingen kosten veel tijd, en er zijn veel spelers bij betrokken. Bovendien moeten er forse logistieke uitdagingen overwonnen worden, zegt hoogleraar Van Wee: Welke dienstregeling wordt met welke kwaliteit aangeboden? Wie is er verantwoordelijk als er een Nederlandse trein uitvalt in Duitsland? Wat als de NS-trein van Enschede naar Hengelo vertraging heeft, en de reiziger daardoor een internationale trein van Hengelo naar Berlijn mist? Wordt de reiziger goed geholpen in zo'n geval? De informatieverstrekking moet worden verbeterd, de NS en Deutsche Bahn moeten samen zorgen voor een soepeler en overzichtelijker ticketverkoop.'

‘Technisch is het haalbaar’, zegt Van Wee. ‘Maar of over twee jaar daadwerkelijk treinen rijden, de kaartjesverkoop afgestemd is, en de dienstregeling volledig operationeel? Dat waag ik te betwijfelen.’

Als alle bottlenecks zijn weggehaald – de wissel op de grens, de vele tussenliggende stations, het spoor bij Hannover – dan heeft de sneltrein nog altijd zo’n vijf uur nodig om Berlijn te bereiken. Wellicht kan een wijziging in route ook nog tijdswinst opleveren. Maar om daadwerkelijk naar vier uur terug te kunnen, moet de trein over het hele traject 200 kilometer per uur kunnen rijden. 

‘Dat vereist wel een opwaardering van de infrastructuur langs het grootste deel van het spoor’, zegt de NS-woordvoerder na enig aandringen. ‘Dat is echt nodig, wil de trein op dit traject een volwaardige concurrent zijn voor het vliegtuig.’

Met de trein naar Barcelona

Redacteur Dion Mebius nam de trein van Amsterdam naar Barcelona en concludeerde: het gaat nog even duren voordat de trein het vliegtuig verslaat.

'Maak een einde aan belastingvrije vliegtickets en goedkope kerosine'

De overheid moet internationaal treinreizen goedkoper maken door een einde te maken aan het concurrentievoordeel van vliegmaatschappijen. Dat betoogt Bas van Weegberg, voorzitter van de jongerenorganisatie van GroenLinks, in dit opiniestuk

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.