In Veldhoven weten ze hoe statushouders het snelst Nederlands leren en een baan krijgen

Inburgeren als businessmodel

De gemeente Veldhoven laat de begeleiding van statushouders over aan private investeerders. Die verdienen goed als vluchtelingen zonder bijstand kunnen. Het procédé? Lange werkdagen en taalles 'van de nonnen'.

Statushouders worden bij IamNL in Veldhoven intensief begeleid, maar ze moeten behoorlijk de handen uit de mouwen steken. Foto Marcel van den Bergh/ de Volkskrant

In de ruime kantoortuin van IamNL gaat ogenschijnlijk iedereen zijn eigen gang. Drie mannen maken zich op voor een eerste hardlooptraining, twee Eritreeërs hangen boven hun Nederlandse taalboek, een ander stofzuigt. Dit is inburgeren nieuwe stijl in Veldhoven, de eerste gemeente die de integratie van vluchtelingen heeft uitbesteed aan private investeerders.

Via een zogenoemde 'social impact bond' steken twee private partijen - het fonds Fundatie Van den Santheuvel, Sobbe en een anonieme investeerder - in Veldhoven samen 1 miljoen euro in de begeleiding van vluchtelingen naar werk. Als zij een deelnemer via werk minstens twee jaar uit de bijstand houden, maken ze een financiële klapper: dan betaalt de gemeente hun het equivalent van zes jaar bijstandsuitkering. Lukt dat niet, dan lijden de investeerders verlies.

Zelf regelen

De gemeente kan deelname verplichten, als tegenprestatie voor een bijstandsuitkering. In Veldhoven lijkt van dwang echter geen sprake: de statushouders willen zelf graag. 'Toen we in november begonnen vond ik het maar raar', zegt Iraniër Abbas Amini (30). 'Er was hier niks, een lege kamer. We moesten zelf de hemel bouwen, zei de directeur. Ik dacht nog: wat een rare directeur. Maar we hebben het samen gedaan, de hemel gebouwd.'

Die 'rare' directeur is Ineke Hurkmans (55), een bebrilde wervelwind die deelnemers vooral vertelt dat ze hun zaken zélf moeten regelen. 'Ik ben ervan overtuigd dat mensen hun eigen oplossingen hebben. Ik kan jou wel vertellen wat je moet doen, maar dan handel je niet van binnenuit, dan is er geen diepe motivatie.'

Wat hier gebeurt is met nadruk géén hulpverlening. Voorbeeld: een Syriër zei haar laatst dat hij een afspraak met de tandarts nodig had. 'Kom je met zo'n vraag bij VluchtelingenWerk, dan zal zo'n vrijwilliger al snel voor jou dat telefoontje plegen. Maar die man kan dat hartstikke goed zelf, die vindt dat alleen eng. Ik zeg dan: je gaat zelf bellen, ik kom wel naast je zitten voor het geval dat. Hij maakte probleemloos een afspraak.'

Foto Marcel van den Bergh/ de Volkskrant

Tandje intensiever

De eerste groep inburgeraars hielp zelf bij het opstarten van IamNL. Ze kregen deze kantoorruimte op een industrieterrein in november leeg toegewezen en moesten zelf op zoek naar meubilair en computers. Inmiddels maken ze zelf de roosters voor de inkoop en de schoonmaak en voeren de administratie.

Het doel is 'meedoen in Nederland' door eerst de taal goed te leren en dan op zoek te gaan naar passend betaald werk. Dat is natuurlijk in elke gemeente zo, maar hier gaat het allemaal een tandje intensiever. In de meeste gemeenten gaan vluchtelingen hooguit drie keer per week drie uur naar Nederlandse les. De rest van de tijd hebben ze dan weinig om handen.

Ook worden inburgeraars meestal niet achter de vodden gezeten om aan het werk te gaan zolang zij hun examens nog niet hebben gehaald. Het Centraal Bureau voor de Statistiek volgde een groep statushouders voor langere tijd en concludeerde dat 90 procent van hen anderhalf jaar na het verkrijgen van een verblijfsvergunning nog in de bijstand zat.

Vloeiend Nederlands

In Veldhoven moeten de nu 55 deelnemers van IamNL vijf dagen per week van 9.00 tot 17.00 uur aanwezig zijn. Wie te laat is, krijgt een rode L achter zijn naam - zo wordt en passant de Nederlandse arbeidscultuur erin geprent. De eerste vier uur 's ochtends krijgen de vluchtelingen taalles in groepjes, gegeven door het instituut Regina Coeli, 'de nonnen van Vught'.

'Ik leer hier sneller dan bij mijn eerdere school', zegt de Syrische Laila Belkilo (41), moeder van drie kinderen. Ze spreekt al vrij vloeiend Nederlands, zoals veel statushouders hier. 'We hebben hier meer uren les en praten na de les ook over veel dingen. Je kunt hier ook goed huiswerk maken. Bij de andere school moesten we dat thuis doen, maar daar is het de hele tijd 'mama dit, mama dat', dan kun je niet leren.'

's Middags werken de deelnemers zelfstandig aan hun doelen- ze maken huiswerk, oefenen hun Nederlands in gesprekken, maar kunnen ook contact leggen met potentiële werkgevers, informatie zoeken over interessante opleidingen en zelf ideeën opperen voor activiteiten.

Foto Marcel van den Bergh/ de Volkskrant

Betaald werk

Zo traint er nu een groepje voor een hardloopwedstrijd en plannen de zes vrouwelijke inburgeraars een excursie naar Amsterdam- een plan van de Syrische Nada Al Halabi (47): 'Ik ben daar nog nooit geweest.' Niet alleen maar een leuk uitje, benadrukt Hurkmans. 'Dan praten we natuurlijk ook de hele dag Nederlands.'

Door de taal niet alleen te bestuderen maar ook veel te spreken, is het de bedoeling dat de inburgeraars sneller op het niveau komen waarmee ze betaald aan het werk kunnen. Want dat is hier het doel. Veel gemeenten helpen vluchtelingen aan vrijwilligerswerk in het sociale domein en dat is 'allemaal leuk', aldus Hurkmans, 'maar het leidt zelden naar betaald werk, en economisch schiet je daar natuurlijk geen klap mee op'.

Leerproces

IamNL staat open voor samenwerking met alle werkgevers die op zoek zijn naar gemotiveerde mensen. De eerste kandidaten zijn ook al bij technische bedrijven geplaatst voor een stage. Maar, moet Hurkmans toegeven, daar zijn nog geen betaalde contracten uit voortgevloeid.

'Wat wij nu merken is dat de werkgevers vaak wel willen. Maar dat is niet genoeg, het gaat ook om de collega's op de werkvloer. Een voorman zit niet te wachten op een nieuwe collega die meer begeleiding nodig heeft of de taal nog niet goed spreekt. Logisch, want dat kost hem alleen maar tijd. Dus zijn wij nu aan het kijken hoe wij de plaatsing op de werkvloer nog beter kunnen begeleiden. Voor ons is het ook een leerproces.'

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.