In Turkse dromen gromt de aarde nog onheilspellend

De bevende aarde heeft veel Turken een trauma bezorgd, zo lijkt het. Degenen die alles kwijtraakten, zijn radeloos. Turken die geen fysieke schade leden, zijn verlamd door machteloosheid omdat zij onvoldoende hulp konden bieden....

'Als ik in bed lig, hoor ik steeds dat gegrom van de aarde', zegt Aydin, een barkeeper in Istanbul die deze dagen zijn muziek gedempt houdt. 'Het was een verschrikkelijk geluid. De muren gingen op en neer. Ik ging op en neer. Ik dacht: ''Dit was het dan''. Het waren de verschrikkelijkste 45 seconden van mijn leven. Het leek of het nooit stopte.'

In Turkije kun je elk moment levend begraven worden, meent hij nu te weten. En zo denken veel Turken erover. Sinds de aardbeving van 17 augustus zijn er honderden naschokken geweest. Niet alleen in het getroffen gebied, maar ook 800 kilometer verderop in Ankara en in Antalya. Nergens lijk je veilig; 95 procent van de bevolking woont op de actieve breuk die het land van oost naar west doorklieft.

De angst is dan ook groot. Volwassen kerels durven hun huis niet meer in. Elke dag gaan van Ankara tot Istanbul geruchten dat er nog een grote klap komt. 'Ik geef al mijn geld uit', zegt barman Aydin. 'Het kan me niet meer schelen.' Anderen zijn juist minder gaan besteden. Ze sparen, willen geld overhouden voor het geval ze hun huis kwijtraken.

In Yalova, ten zuiden van de zee van Marmara, vertelt een psychiater in het tenthospitaal dat hij nooit zoveel antidepressiva en kalmeringstabletten heeft voorgeschreven als deze dagen. Toch blijft het een kleine minderheid die hem opzoekt. Daarvoor is de nood te groot. Brood en een droge tent zijn belangrijker dan een pilletje.

Te vrezen valt dat veel kinderen een trauma voor het leven hebben opgelopen. In Adapazari proberen hulpverleners hen te helpen door ze te laten tekenen. In Gölcük treedt een clown op. Maar veel meer hulp is er nog niet. Familieleden hebben geen antwoord op de vele vragen die hun kinderen stellen. 'Waarom is papa er niet meer? Waarom is ons huis er niet meer? Waarom huilen alle mensen? Waar is mijn vriendje? Wanneer gaan we naar huis?'

Extreem zijn de reacties van mensen die het zwaarst zijn getroffen. Een vrouw zat dagen vast onder het puin. Toen een reddingsteam haar vond, kreeg ze door een klein gat een zaklamp aangereikt, waardoor ze niet meer zo bang hoefde te zijn. In de lichtbundel verschenen haar kinderen. Allebei dood. De vrouw weigerde verder mee te werken aan haar bevrijding. Drie uur later stierf ze.'

Niemand kreeg de kans op een rustige manier afscheid te nemen van zijn gelieven. Een psychologe in Yalova raadt de mensen aan alsnog een afscheidsritueel te doen.

Behalve de angst voor de toekomst en de pijn van het verlies, is er het zware leven in de inmiddels doorweekte tenten. Hol voor zich uitkijkend zien de mensen hun dekens steeds natter worden. Ze voelen zich verzwakken. Hun kinderen krijgen griep, diarree of longaandoeningen. Ze voelen zich vies. Men levert een strijd tegen modder en vuil in de hoop de bacteriën verre van zich te houden, want overal kan het dodelijk virus zich manifesteren.

Ook buiten het rampgebied lijkt men verlamd. Nahide woont in een niet-beschadigde wijk in Istanbul. Ze vertelt dat ze veel huilt omdat ze zich nutteloos voelt. Ze is geen verpleegster, geen tolk, weet niets van techniek. 'Ik ben niks, ik kan niks.

Bahadir uit Ankara voelt dezelfde machteloosheid. 'Ik woon 800 kilometer van de ramp, maar we zijn al tien dagen met hetzelfde verhaal bezig', zegt de zakenman op weg naar Nederland. 'We draaien geen muziek in huis en kijken constant naar de nieuwszenders.' Hij maakt zich zorgen over de kinderen. Ze hangen constant voor de tv. 'Normaal ziet een kind nooit zoveel ellende bij elkaar. Het is niet gezond, maar er is even niks anders. Langzaam word je depressiever van alle ellende die je ziet en waar je zo weinig aan kunt veranderen.'

Telkens vragen zijn vrouw en hij zich af wat ze nog meer kunnen doen. 'We hebben ons zomerhuis in Izmir aangeboden. We willen twee weeskinderen opvoeden. Heel veel Turken hebben dit soort dingen aangeboden.'

'Misschien is er toch een positieve kant', zegt barman Aydin. De mensen zijn sinds de aardbeving veel zachter tegen elkaar. 'Hoe lang het zal duren weet ik niet, maar het egoïsme van alle dag is even geweken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden