ReportageSociale ongelijkheid

In Transvaal zijn de inkomens lager, en de kans om met corona op de ic te komen hoger

Door Den Haag loopt de Laan van Meerdervoort. Aan de ene kant woon je op het zand, dat is het welvarende gedeelte. Aan de andere kant ligt het veen, het arme deel. Beeld Arie Kievit

Inwoners van de Haagse wijk Transvaal hebben, als ze corona krijgen, grotere kans op complicaties dan die van het nabijgelegen Wassenaar. ‘Veel van de mensen in deze wijk weten niet wat gezond voor ze is.’

‘Hallo, goedemorgen.’ Een doorrookte vrouwenstem somt door de telefoon haar klachten op: luchtwegklachten, hoesten en niezen. Het zou weleens corona kunnen zijn. ‘Ik maak me zorgen, ik heb COPD.’ Huisarts in opleiding Perijn Obbens schrijft een antibioticakuur voor. ‘Nu ik de patiënten niet kan zien, kan ik beter overbehandelen dan onder. Die longziekte die ze heeft, is een risico.’

Obbens is in opleiding bij V&V, een huisartsenpraktijk op de grens van de wijk Transvaal in Den Haag. Voorheen behandelde hij rijkere patiënten, in Leiderdorp bijvoorbeeld. ‘In deze wijk spelen andere problemen: rookverslaving en dus COPD, diabetes, obesitas. Die ziekten komen bij onze patiënten veel voor.’

Bij V&V spreken de artsen van armoedeziekten. Het zijn aandoeningen die de kans op een ernstiger verloop van covid-19 vergroten. Daarmee lopen inwoners van achterstandswijken zoals Transvaal een groter risico als zij worden besmet.

Coronabellers

Het is de maandagochtend na het sluiten van de scholen en de horeca als Obbens zijn eerste telefonische spreekuur houdt. Dat is bijna geheel gevuld met coronabellers. In de zes weken die volgen, spreekt hij zo'n zeventig tot tachtig patiënten die waarschijnlijk besmet zijn. Hij beoordeelt de ernst van de klachten en stuurt de patiënt al dan niet door naar de huisartsenpost van het nabijgelegen Hagaziekenhuis. 

Inmiddels is het aantal bezorgde telefoontjes afgenomen, maar de klachten van bellers zijn serieuzer. ‘Nu krijg ik weer meer normale telefoontjes, die niet over covid-19 gaan.’

Veel tijd is Obbens kwijt aan de vragen over de zorgverzekeringen: ‘Hoe duur is dat medicijn? Kan ik het vergoed krijgen?’

Op een paar medewerkers na is de huisartsenpraktijk leeg. Alle niet-dringende afspraken zijn afgebeld. Gehuld in een zwart-wit trainingspak loopt de enige patiënt die vandaag door een dokter mag worden gezien langs de balie de wachtkamer in. Een man met chronische buikklachten. De arts wilde hem liever ontmoeten, omdat de patiënt ook psychiatrische problemen heeft. Als hij weer naar buiten loopt, blijft een lichte rookgeur hangen. 

Levensverwachting

V&V-huisarts Hedwig Vos komt terug van haar enige bezoek van de dag. Ze wast haar handen. Ze was bij een oude man die terminaal ziek is. ‘Hij leeft waarschijnlijk niet lang meer. Hij is een van de weinige patiënten die ik de komende tijd nog wel veel zal zien.’

Van de drieduizend patiënten bij V&V heeft de helft een laag inkomen; minder dan 15 duizend euro per jaar. Bij andere huisartsenpraktijken in de regio is dat gemiddeld een kwart van de patiënten. Slechts 15 procent heeft bij V&V een hoog inkomen, regionaal is dat 40 procent. ‘De opbouw van de praktijk reflecteert de opbouw van deze wijk’, zegt Vos.

‘Door Den Haag loopt de Laan van Meerdervoort. Aan de ene kant woon je op het zand, dat is het welvarende gedeelte. Aan de andere kant ligt het veen, het arme deel.’ Het Transvaalkwartier ligt op het veen, waar de levensverwachting vijf tot zes jaar lager is dan op het zand. De gezonde levensverwachting – hoe lang je leeft zonder ziektes – verschilt zelfs twaalf tot dertien jaar. ‘In de Schilderswijk verderop is de gemiddelde levensverwachting 69 jaar. Dan ben je net met pensioen.’

In Transvaal wonen veel jonge gezinnen. Van de inwoners heeft 93 procent een migratieachtergrond. Veel van hen zijn arbeidsmigrant uit Oost-Europa.

Leefstijlziektes

Het zijn vooral leefstijlziektes die voor de lagere levensverwachting zorgen: obesitas, COPD, diabetes en hart- en vaatziekten. Ze zijn het gevolg van ongezond eten en roken. Probeer die gewoontes maar eens te veranderen, zegt Vos. ‘De vraag is of mensen gezond kúnnen leven. Of ze de vaardigheden hebben om hun eigen gezondheid te onderhouden. Veel van de mensen in deze wijk weten bijvoorbeeld niet wat gezond voor ze is. Dat heeft soms te maken met gebrek aan kennis, maar vaak ook met stress. Leefstijlziektes hangen samen met armoede. De financiële stress die patiënten vaak voelen, kan zorgen voor een daling van je IQ. Je neemt er minder heldere beslissingen door. Ook met betrekking tot je gezondheid.’

Intensivist Diederik Gommers zei in de talkshow Jinek dat zeker tweederde van de coronapatiënten op de intensive care overgewicht heeft. Dat blijkt ook uit statistieken van de Stichting NICE (Nationale Intensive Care Evaluatie): 80 procent van de covid-19-patiënten die op de intensive care liggen of hebben gelegen heeft overgewicht, 30 procent heeft obesitas, bijna 13 procent van de patiënten op de intensive care heeft COPD.

Marc Bruijnzeels, hoofddocent population health management aan het LUMC in Leiden, herkent de risico’s van de veel voorkomende ziektes in achterstandswijken. ‘Een deel van de bekende risicofactoren die de complicatiegraad van covid-19 verhogen, clusteren zich in wijken zoals Transvaal. Als het coronavirus daar om zich heen grijpt, kunnen meer mensen op de ic terechtkomen dan in Wassenaar.’

Bruijnzeels is net begonnen aan een onderzoek in Den Haag en omgeving naar het hogere risico dat inwoners van achterstandswijken lopen op een ernstig verloop van covid-19. ‘Iedereen richt zich op de kwetsbare ouderen, maar de maatregelen gelden ook voor ‘niet-kwetsbaren’. Wie van hen blijken dan toch kwetsbaar te zijn? Dat willen we weten.’ 

Facebook

Er zijn meer factoren die een virusuitbraak in Transvaal gevaarlijker maken. Zo kan het virus zich er makkelijker verspreiden. De kleine huizen zijn er dicht op elkaar gebouwd. Er wonen meer multigenerationele gezinnen, waardoor ouderen sneller besmet kunnen raken. En er zijn relatief veel mensen werkzaam in de zorg en de bouw. Zij werken door.

De assistenten van de huisartsenpraktijk zagen vlak na de uitbraak van het virus dat de wijkbewoners het nieuws niet serieus namen. De supermarkten in de rijkere buurten van Den Haag waren leeg gehamsterd, terwijl in Transvaal de wc-papier schappen nog vol lagen. ‘Mensen lezen hier Facebook, maar weinig de krant.’

Obbens merkt dat zijn patiënten nu wat voorzichtiger zijn geworden. ‘Twee vaste rokers zijn gestopt nadat het virus uitbrak. Ik hoop dat ze het volhouden. Gemiddeld kost het een roker ongeveer dertig pogingen om te stoppen. Voor stress-rokers kunnen de huidige omstandigheden het nóg moeilijker maken. Maar het is goed dat ze ermee bezig zijn.’  

Lees ook

Vergroot roken de kans op besmetting met het coronavirus?
Iedere dag gaan we op zoek naar antwoorden op praktische vragen over het coronavirus. Vandaag: dat roken ongezond is, weten we. Maar heb je als roker ook een grotere kans om besmet te raken met covid-19?

Van bordspel tot hoofdtelefoon: tienduizenden kwetsbare kinderen krijgen cadeaus
Een Nijmeegse gezin kreeg een zandbakje van minstens 50 euro cadeau. Geen gigantische bedragen misschien, maar voor deze gezinnen die vaak onder het bestaansminimum leven, en niet altijd het meest stabiele leven aan hun kinderen kunnen bieden, waren de spullen een onvoorstelbare luxe.

Wordt corona de nietsontziende vereffenaar van de ongelijkheid?
De geschiedenis leert: meer gelijkheid komt zelden zonder dood en verderf. Nu corona het Westen zo hard raakt, is de vraag: wordt dit virus de grote gelijkmaker tussen arm en rijk? Gaat de politiek beslissingen nemen die niet de banken, maar de gewone man vooruithelpen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden