In tram 23 trekt de wereld van Rotterdam aan je voorbij

Veel autochtone Rotterdammers voelen zich niet thuis in hun wijk. Wat te doen?

ROTTERDAM - Van uitgestorven lanen met galerijflats via het Marconiplein naar levendige multiculturele winkelstraatjes en het gehaaste stadshart vol grootwinkelbedrijven en hoogbouw; langs De Kuip en de Essalammoskee tot aan een wijk met onderkomen voortuintjes: wie in Rotterdam tram 23 van begin- tot eindpunt neemt, ziet in anderhalf uur een dwarsdoorsnede van Rotterdam, Schiedam en Vlaardingen.


Daar was het woensdag zo'n vijftig Rotterdammers om te doen, in de lijnen 8 en 23. Naar aanleiding van het in maart verschenen rapport De Staat van Integratie in Amsterdam en Rotterdam keken ze onderweg naar integratie en burgerschap in hun stad. In de tram, en na afloop in debatcentrum De Unie, wisselden ze hun ervaringen uit. Tramlijn van verlangen, was het motto.


De studie van de hoogleraren Paul Scheffer en Han Entzinger had voldoende stof tot nadenken gegeven. Zo voelt slechts 60 procent van de autochtone Rotterdammers zich thuis in hun wijk, tegen 80 procent in Amsterdam. De havenstad is weliswaar minder gesegregeerd dan de hoofdstad, maar kent daardoor ook meer wrijving tussen jonge migranten en een vergrijzende autochtone bevolking.


Was vroeger alles beter? Welnee, zegt de jonge filosofe Tina Rahimy die op haar 16de uit Iran naar Nederland is gekomen. 'Vroeger zeurden de mensen uit Kralingen toch ook over de mensen in Feijenoord?' De PVV-stemmer en de migrant, ze bevinden zich volgens Rahimy beiden in een 'staat van heimwee'. 'Ze kunnen niet dealen met de wereld die veranderd is. Maar er is niks mis met de werkelijkheid, maar met ons. Heimwee blokkeert het omgaan met het nu.'


Maar wat is dat eigentijdse burgerschap? De 28-jarige James, elf jaar geleden uit Sierra Leone gekomen, heeft niet eens burgerrechten. Hij is een van de naar schatting 15 duizend 'ongedocumenteerden' in Rotterdam. 'Ik ben James, geen illegaal', zegt hij onderweg in tram 23. 'Ik ben jong, heb twee handen om te werken, maar dat mag ik niet.' Vorig voorjaar werd hij in vreemdelingendetentie gezet; vorige maand kwam hij weer op straat te staan. Sindsdien bivakkeert hij in een opvangcentrum in Katendrecht. 'In de woonkamer, want er is geen slaapkamer vrij. Maar alles is beter dan de gevangenis.'


'Mensen als James komen niet eens voor in het integratierapport', zegt Theo Miltenburg van het Rotterdams Ongedocumenteerden Steunpunt. 'Mijn oproep is: laat deze groep niet verpieteren. Als ze vrijwilligerswerk mochten doen voor de gemeente tegen de standaard vergoeding van 4,50 euro per uur, konden ze tenminste een beetje participeren in de stad.'


Je burger voelen is ook een kwestie van beeldvorming. Joke van der Zwaard, auteur van een reeks 'etnografische wijkstudies' woont al 35 jaar in het Oude Westen en is de vooroordelen over buurten als de hare meer dan beu. 'Logisch dat mensen zich dan niet thuis voelen, daar heb je echt last van.' Van der Zwaard noemt zichzelf een 'ideale burger, want ik ben erg van de burgerinitiatieven', maar moet niks hebben van het woord burgerschap. 'Vijf jaar geleden ging het over sociale cohesie. Er zit altijd een mensbeeld achter over hoe je je hebt te gedragen.'


Ze hoort beleidmakers nu weer pleidooien houden voor meer hoffelijkheid. 'Maar als ik in de oude wijken toenadering zie ontstaan, heeft het daar weinig mee te maken. Als een Nederlander een harde, foute grap maakt tegen een Turk, is dat geen kwestie van hoffelijkheid. Maar als ze er allebei om lachen, bewijst het wel dat ze relaxed met elkaar omgaan.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden