In Tottenham is werk een schaars goed

Miljoenen zijn er in de wijk gestopt en dat is goed te zien. Maar de diepere oorzaak van de rellen blijft onopgelost: er zijn geen banen.

LONDEN - Maandag een jaar geleden begonnen in Tottenham de Londense zomerrellen. Een protestmars van zo'n 120 mensen naar het politiebureau liep toen uit op vier dagen van brandstichtingen, straatgevechten en massale plunderingen. De vlam sloeg over naar andere steden.


Tientallen woningen en winkels gingen in vlammen op. Vijf onschuldige passanten verloren het leven. Honderden relschoppers zijn veroordeeld, academici hebben onderzoeken verricht en herstelwerkzaamheden zijn nog steeds gaande. Hoe is het een jaar later in Tottenham?


Langs Tottenham High Road, de voornaamste verkeersader in deze Noordlondense buurt, herinneren twee grote bouwputten aan het slagveld. Op de hoek met Lansdowne Road bouwt Carpetright een nieuwe filiaal, in dezelfde art-decostijl als het gebouw dat in vlammen was opgegaan, inclusief 26 appartementen. Enkele pubs, gokkantoren en halalslagers verderop gaapt een ander gat. Daar herrijzen een Aldi en een sportschool uit hun as.


De gemeente heeft vele miljoenen uitgetrokken voor projecten, dit alles onder leiding van een Tottenham Town Centre Growth Manager. Een deel van het geld gaat ook naar het verbeteren van het imago van de wijk. Die wordt nu vooral geassocieerd met rellen en voetbal. De hoop is zelfs dat het een graantje mee kan pikken van de Olympische Spelen die enkele mijlen zuidwaarts plaatsvinden. Zo is eerder deze zomer de olympische vlam door Tottenham High Street gebracht, dit onder toeziend oog van prins Charles en zijn vrouw Camilla. En de brandweer.


Een paar maanden daarvoor had hetzelfde koninklijke paar The Pride of Tottenham met een bezoek vereerd, zo getuigen de foto's in de pub van Niche Mufwankolo. 'Veel extra klandizie heeft het niet gebracht,' sombert de Congolese exploitant. 'De straat is op leven na dood, zeker na de rellen van vorig jaar. Dat ik nog open ben, is grotendeels te danken aan de thuiswedstrijden van Tottenham Hotspur. Dan zit het vol. De gemeente belooft van alles, maar doet te weinig om kleine, onafhankelijke bedrijven te helpen.'


Messentrekkers

Zowel op financieel als op emotioneel gebied kampt Mufwankolo met naweeën van de rellen. Op die bewuste avond werd niet alleen zijn kroeg kort en klein geslagen; zelf moest hij via het dak en de regenpijp ontkomen aan de binnengedrongen messentrekkers. 'Maandenlang heb ik antidepressiva geslikt. Inmiddels voel ik me sterker. Ik vecht om een fatsoenlijke schadeloosstelling. Het probleem is dat de politie de meeste van mijn aankoopbewijzen heeft zoekgemaakt waardoor ik veel minder ontvang dan de schade die ik heb geleden. Het is een eenzame strijd, want de middenstanders werken niet samen. Het is ieder voor zich.'


Pal achter The Pride of Tottenham ontstond in de dagen na de rellen een van de meest hartverwarmende verhalen. De kapsalon van de toen 89 jaar oude barbier Aaron Biber was verwoest en hij bleek niet verzekerd te zijn. Toen dit bekend werd, begon de inzamelingsactie Keep Aaron Cutting welke duizenden ponden opleverde, genoeg om de zaak weer op te bouwen. 'Dat was lief van de mensen en ik ben ze erg dankbaar,' zegt Biber. 'Ik heb zelfs meer geld binnengekregen dan dat ik nodig had en dat heb ik aan jeugdprojecten gegeven.'


Over de rellen praat de kettingrokende kapper, afkomstig uit een familie van Poolse joden, met enige relativering. 'Ik heb in mijn leven het nodige meegemaakt, dingen die erger waren. Ik groeide op in East End, dat ben je al wat gewend. Tijdens de oorlog liep ik als soldaat met een geweer rond op Tower Bridge. De dood van mijn vrouw, twee jaar geleden, heeft me veel harder geraakt. We waren bijna zeventig jaar getrouwd.'


Met deze één kappersstoel tellende zaak, waar volksmuziek klinkt en en nog een modellenkalender uit 1971 aan de muur hangt, gaat het redelijk. 'Sommige klanten zijn na de rellen niet meer teruggekomen. Misschien uit angst. Maar ik heb er ook nieuwe bijgekregen. Bekende mensen ook. Burgemeester Boris Johnson en aartsbisschop Rowan Williams zijn bijvoorbeeld langsgekomen. Voetballer Peter Crouch is al jaren een vaste klant. Voor mij is alles hetzelfde gebleven. Ik sta om vier uur op en om zes uur gaat de deur open.'


Een gebrek aan werk, daarentegen, is een van de oorzaken die naar voren kwamen in een onderzoek van de London School of Economics naar de rellen. Samen met journalisten van The Guardian ondervroegen sociologen 270 veroordeelde oproerkraaiers. Zeker in de eerste dagen, voordat de gelegenheidsplunderaars kwamen opdraven, ging het om jongeren die geen werk hebben, voelen dat ze buiten de maatschappij staan en op gespannen voet leven met de politie. Vooral het feit dat de politie zich bij het staande houden en fouilleren vrijwel uitsluitend richt op de zwarte gemeenschap lag gevoelig.


Deze analyse sluit aan op klachten van lieden die meeliepen met de genoemde protestmars. Deze werd georganiseerd door familieleden en vrienden van de 29-jarige Mark Duggan, goede vader van vier of gangster - daarover lopen de inzichten uiteen - die op 4 augustus 2011 door de politie werd doodgeschoten. Dat was de aanleiding van de onlusten. De 'vrienden van Mark' zijn niet moeilijk te traceren. Ze zitten vrijwel elke dag op een muurtje van een parkeergarage naast de Tangocash, de enige supermarkt Broadwater Farm, een flatgebouwencomplex tussen Victoriaanse straatjes.


'Welkom terug op de Farm,' roept een 27-jarige man die zich verschuilt achter de naam 'Moses'. 'Je was hier een jaar geleden toch ook?' Indertijd klaagden hij en zijn maten over de politie die elke dag treiterend voorbijrijdt. 'Of het sindsdien beter is geworden? Laat me niet lachen. 'Dit complex is gebouwd om ons hier te houden en klein te houden. We worden niet serieus genomen en alleen maar als sociaal probleem gezien. Een week na de rellen kwam de smeris langs met gerechtelijke verordeningen. Deze hielden in dat we hier niet meer mogen staan, terwijl we alleen maar praten en blowen.'


Werken zoals de kapper en de kroegbaas? 'Ik wil best werken, maar waar?' zegt Moses, rommelend met een stapeltje bankbiljetten, 'Zie je al die onderhoudswerkzaamheden op het terrein? Dat zijn allemaal aannemers van buitenaf, terwijl er op Broadwater genoeg mensen zijn die willen schilderen en stuccen. Als de gemeente daar nu eens gebruik van maakt. Zie je dat park daarginds? De gemeente heeft dat voor 7,5 miljoen pond opgeknapt, maar ondertussen zijn alle buurthonken op het terrein gesloten, op één na waar je alleen terecht kunt om te voetballen. Maar wat als je niet van voetbal houdt? Vroeger hadden de bewoners meer inspraak, maar dat is door de mannen in pakken overgenomen.'


De uitzichtloosheid op de Farm die door Moses en zijn vrienden wordt weggeblowd, staat in schril contrast met de bedrijvigheid op de hoofdstraat, met haar Turkse groenteboeren, Jamaicaanse unisex-kapsalons en rode dubbeldekbussen. Tottenham High Street verschilt niet veel van soortgelijke straten in Woolwich, Brixton of Hackney, waar eveneens rellen uitbraken.


Een betrouwbare barometer voor het imago van een buurt is Engeland is doorgaans de woningmarkt. Bij de plaatselijke makelaar Barminster is de stemming niet negatief. 'De rellen hebben geen invloed gehad op de huizenprijzen of de hoogte van de huren', ervaart Wesley Jones, 'het enige verschil is de opstalverzekering. Die is flink gestegen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden