De snelweg in downtown Los Angeles.

ANALYSEVerenigde Staten

In tijden van corona bewijzen VS dat ze niet zijn wat ze denken: uitzonderlijk

De snelweg in downtown Los Angeles. Beeld AFP

Amerikanen mochten het land in zonder dat iemand ze controleerde. Maatregelen bleven uit. De president wees naar de gouverneurs en die wezen terug. De Verenigde Staten zijn allesbehalve great, als het gaat om de aanpak van een pandemie.

Het hele weekend stonden er rijen bij de fietsenwinkel. Knarsend kwamen ze aangerold, de brikken van de stad, die misschien al jarenlang aan een hek stonden te verroesten of in een gang stonden te verstoffen – tot het moment dat ze nodig waren, en dat is nu. ‘De mensen durven niet meer met de metro of kunnen niet meer naar de sportschool’, zegt David Dixon van Dixon’s Bike Shop, een vijftig jaar oude fietsenwinkel in Brooklyn, die de fietsen weer gangbaar maakt. ‘Ik voel me bijna schuldig dat ik wat verdien aan de crisis, maar ben ook blij dat ik kan helpen met iets wat nodig is.’

Het is maar een klein teken dat deze stad zich misschien opnieuw moet uitvinden, de stad die al meer dan een eeuw een soort archetype van een wereldstad is, maar die onder de glanzende laag van wolkenkrabbers en Wall Street en Broadway steeds sleetser is geworden. Nu komt het virus, en moet blijken hoe weerbaar en wendbaar dit bolwerk van geld en macht en vermaak feitelijk is.

In dit dossier leest u alles wat u moet weten over het coronavirus. De laatste ontwikkelingen worden bijgehouden in ons liveblog

Exceptionalisme

Iets vergelijkbaars geldt voor het hele land. De Verenigde Staten geloven al zeker een eeuw dat ze tegelijkertijd buitengewoon en voorbeeldig zijn – een geloof dat exceptionalisme heet, en dat nu op de proef wordt gesteld. ‘Epidemieën’, schrijft Anne Applebaum in The Atlantic, ‘onthullen de onderliggende waarheden van de maatschappijen die ze treffen. Wat het coronavirus onthult over de Verenigde Staten – niet alleen de regering, maar ook ons zorgstelsel, onze bureaucratie, ons politieke systeem – moet Amerikanen angstig maken.’

De VS lopen naar schatting tien dagen achter op Italië. Het aantal doden is tot dusver beperkt (61 op maandag, van wie tweederde in de noordwestelijke staat Washington), maar tot en met dit weekend zaten de cafés en restaurants en stranden vol en heeft het virus zich vrij onbelemmerd kunnen verspreiden. Door een gebrek aan testen heeft het land geen moment enig idee gehad hoe groot het aantal besmettingen is.

Dit is een samenvatting van de corona-aanpak tot dusver: een president die wekenlang heeft gezegd dat het allemaal wel meevalt (‘Het komt allemaal goed’, en ‘We hebben het onder controle’, en ‘In april zal het als bij toverslag verdwijnen’), de gerenommeerde Centers for Disease Control die een verkeerde test uitrolden, regelneven die alternatieve testen tegenhielden, Fox News-presentatoren die beweerden dat het een politiek complot was, een gepolariseerd Congres dat maandag nog steeds kissebiste over een miljardenpakket om zieken en de economie te helpen.

‘Minder goed voorbereid’

Wat ook niet hielp is dat het Witte Huis in 2018 het team ontbond dat in de Nationale Veiligheidsraad verantwoordelijk was voor de voorbereiding op pandemieën. ‘Daardoor is het land minder goed voorbereid op pandemieën zoals covid-19’, schreef Beth Cameron, de eerste directeur van deze eenheid, vrijdag in een opiniestuk in The Washington Post.

Wel beperkte Trump begin februari de toegang tot de VS voor reizigers uit China, een actie waarvoor hij zich nu steeds op de borst klopt. Maar uit China arriverende Amerikaanse staatsburgers en hun families konden ook daarna nog steeds ongetest het land binnen komen. De uitbreiding van deze reisrestricties tot Europa, vorige week, lijkt te laat gekomen om de binnenlandse verspreiding in de VS nog tegen te houden. En Amerikanen die nu vanuit de wereld naar huis vliegen, vrezend voor stilvallend vliegverkeer, stonden dit weekend met duizenden hutjemutje in aankomsthallen te wachten, eventuele virussen verspreidend, tot ze het land binnen mochten (hun temperatuur werd opgenomen, maar daarna mochten ze gewoon door).

Het is niet alleen de regering die kortzichtig lijkt te zijn geweest. Ook het onderliggende systeem toont zich in al zijn broosheid. Zo’n 18 miljoen Amerikanen zijn niet verzekerd. De miljoenen Amerikanen die wel verzekerd zijn betalen forse eigen bijdragen aan het vrijwel ongereguleerde zorgsysteem dat zo’n twee keer zo duur is als in Nederland. Scholen fungeren als opvang- en eethuizen voor miljoenen (arme) kinderen, waardoor veel burgemeesters de scholen niet durfden te sluiten. In New York is dat zondag alsnog besloten: tot zeker 20 april zijn de scholen dicht. Er wordt gewerkt aan een plan voor leren-op-afstand.

Voorverkiezingen

Bernie Sanders, een van de twee resterende presidentskandidaten, ziet in de coronacrisis zijn gelijk bevestigd. Hij pleit voor een groot landelijk ziekenfonds. Dinsdag zijn er weer voorverkiezingen in drie staten; eentje (Ohio) heeft ze tot juni uitgesteld. Joe Biden, wiens kiezers gemiddeld een stuk ouder zijn dan die van Sanders en meer coronarisico lopen, riep zijn kiezers op zo nodig per post te stemmen.

De aanpak van de crisis is zeer versnipperd: in de Verenigde Staten is de aanpak van rampen sterk gedecentraliseerd en aan de staten toebedeeld, maar voor een landelijke catastrofe lijkt dat niet ideaal. ‘Je moet niet hebben dat de ene staat andere regels bedenkt dan de andere’, zei gouverneur Cuomo van New York zondag. ‘Dit is een landelijke pandemie, maar er zijn geen landelijke regels.’ Hij vroeg daarop om het inzetten van genietroepen van het leger, om meer noodopvang te bouwen – want volgens hem worden de ziekenhuizen volgende week ‘overspoeld’.

‘We hebben onze onenigheid gehad’ smeekte Cuomo, een Democraat, de Republikeinse president Trump. ‘Maar laten we die opzij zetten. Laten we samenwerken als Amerikanen. Er is weinig tijd.’

Trump reageerde maandag per tweet. ‘Ik had net een zeer goede teleconferentie met de gouverneurs van het land. Ging heel goed. Cuomo van New York moet meer doen.’

‘Ik moet meer doen?’, reageerde Cuomo. ‘Nee – JIJ moet iets doen. Jij bent toch de president.’

De gouverneur besloot toen maar zelf de Nationale Garde in te schakelen, de soldaten die onder zijn gezag vallen, om gebouwen als noodhospitalen in te richten. In een plaatsje ten noorden van de stad New York, New Rochelle, zijn al soldaten aanwezig om te helpen met het uitdelen van voedsel.

Trump kondigde maandagmiddag wel nieuwe maatregelen aan. Zo worden bijeenkomsten van meer dan tien mensen afgeraden. In Californië zeiden volksgezondheidsautoriteiten in de regio rond San Francisco dat mensen ‘op één plek moeten schuilen’, wat de facto voor miljoenen inwoners van de regio neerkomt op isolatie.

Intussen ging maandag de burgemeester van New York, Bill de Blasio, nog even naar de sportschool, zoals zijn routine is. Dat is altijd al een steen des aanstoots, omdat de sportschool bij zijn oude huis in Brooklyn is, ver van zijn ambtswoning, maar maandag leidde het helemaal tot luid protest van omstanders, omdat de sportscholen, net als restaurants, bars en andere sociale verzamelplekken diezelfde dag op last van gouverneur Cuomo (tussen hem en De Blasio botert het ook al niet, hoewel ze beiden Democraten zijn) zouden worden gesloten. Volgens een woordvoerder van de burgemeester is de sportschool ‘een belangrijk deel van zijn leven’ en wilde hij nog één keer ‘de plek bezoeken die hem nuchter houdt’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden