In The Verdict zou de angstige onderbuik uiteindelijk het oordeel vellen

In tv-experiment The Verdict mag de kijker het oordeel vellen in een rechtszaak. Voor nuance is daarbij geen plaats.

Beeld de Volkskrant

'Zou u orders negeren, ondanks de gevolgen? Terroristen kapen een vliegtuig met 164 passagiers. En vliegen richting een voetbalstadion met 70 duizend mensen. Is het geoorloofd om die burgervlucht, die door de terroristen is omgedoopt tot een dodelijke zelfmoordraket, tegen alle orders in uit de lucht te schieten?'

Dat vroeg presentator Roelof Hemmen de kijker in een teaser van The Verdict, het 'tv-experiment' dat gisteravond live op National Geographic werd uitgezonden. Een rechtbankfilm waarin de rechtszaak tegen de F16-piloot die het betreffende vliegtuig uit de lucht schoot werd gevolgd, afgewisseld met discussie tussen specialisten. Het experiment was al vaker uitgevoerd: vorig jaar oktober was Terror, Ihr Urteil te zien op Das Erste - zelfde film, andere discussie - en het toneelstuk van schrijver Ferdinand von Schirach, waarop The Verdict is gebaseerd, werd al vele honderden malen opgevoerd, overal ter wereld. En overal draaide het uiteindelijk om de basisvraag: schuldig of onschuldig?

Die vraag werd gisteren gesteld aan ons. De kijkers. Een verzameling juridische nitwits. En waar het stuk ook werd opgevoerd, vrijwel altijd werd de majoor onschuldig bevonden. 87 procent van de bellers in Duitsland sprak de piloot vrij. Bij de toneelversies over de hele wereld lag het gemiddelde voor 'vrijspraak' op bijna 92 procent. Alleen in Japan werd hij veroordeeld.

(De tekst gaat verder onder de foto.)

Beeld RV

Gisteravond kon Nederland dus zijn oordeel geven over de fictieve piloot Lars Koch. Dit stukje was al ingeleverd toen de uitslag bekend werd, maar de kans dat het filmpersonage is vrijgesproken, is aanzienlijk. Maar ongeacht de uitslag: was The Verdict werkelijk meer dan een ronkend tv-formatje dat lekker paste op de avond van 11 september? Was het daadwerkelijk fa-sci-ne-rend, zoals Hemmen en Geert-Jan Knoops aan tafel bij jurist Humberto Tan ongeveer 87 keer benadrukten?

Nee. Als het al iets was, dan het zachtjes aan de kook brengen van vage gevoelens van angst en onbehagen en het in de war maken van tv-kijkers. Nederland kent geen juryrechtspraak. De suggestie dat je uitzonderlijke juridische dilemma's eigenlijk zou moeten overlaten aan de meerderheid van de kijkers, dat rechtspraak democratisch is en louter om de schuldvraag draait, is krankzinnig. Of, zoals de Duitse rechter Thomas Fischer vorig jaar in een column in Die Zeit schreef: 'De overwinning van willekeurig gezwam vanuit zorg of verontwaardiging is het allerslechtste wat een rechtsstaat kan overkomen.'

(De tekst gaat verder onder de video.)

De gesprekken in de studio bevestigden dat. Op iedere directe vraag van Hemmen draaiden Geert-Jan Knoops, Dick Berlijn, Bas Haring en de overige gasten wat onrustig op hun stoel. En dan hadden zij nog de kans hun antwoord te nuanceren. Het eindoordeel zou voor nuance geen plek laten: het schild of het schavot. En hoe fa-sci-ne-rend de filosofische discussie aan tafel zich nog zou ontwikkelen, uiteindelijk zou de angstige onderbuik het pleit beslechten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden