In Surinaams rijstdorp ligt nog overal asbest

AMSTERDAM Ooit, voor de onafhankelijkheid, was het Surinaamse rijstdorp Wageningen een van de mooiste plekken om te wonen. Een toonbeeld van efficiency en voorspoed, waar onder aanvoering van Nederlandse landbouwingenieurs grootschalige rijstbouw werd geïntroduceerd. Wageningen was het succesverhaal van het vruchtbare West-Suriname.

Nu is het grootschalige landbouwbedrijf SML (Stichting Machinale Landbouw, opgericht 1949) al een tijd failliet en verkeert de Surinaamse rijstbouw in crisis. Wageningen, met zo'n vijfduizend inwoners, kwam vorige maand in het nieuws door rondslingerend asbest en bewoners die klagen over allerlei ziekten.


Zo'n 4.600 ton eterniet, onder andere uit de Eternit-fabriek in het Nederlandse Goor, werd vanaf de jaren vijftig alleen al in Paramaribo verwerkt. Als dakbedekking voor goedkope volkswoningen die met Nederlandse ontwikkelingshulp werden gebouwd; in het waterleidingnet; en ook in scholen en overheidsgebouwen.


Colvin Overdiep (57) is in Wageningen opgegroeid. De voormalig onderdirecteur van de SML herinnert zich hoe zijn vader, arbeider bij SML, asbestplaten mee naar huis nam. Deuren werden ervan gemaakt. Hij speelde gewoon met het eterniet. Vorige maand, op vakantie, wandelde hij weer door het rijstdorp en hij viel van de ene verbazing in de andere.


Kinderen tussen het asbest

Kippenhokken van asbestplaat zijn er nog steeds. Het asbest dat vroeger was gemonteerd op de daken van de SML-huizen voor de arbeiders, wordt nu door de nieuwe bewoners zonder enige bescherming gerepareerd, of gedumpt langs de straat. 'Kinderen spelen er gewoon tussen', zegt Overdiep, docent aan de Hogeschool InHolland Rotterdam. 'De mensen hebben geen benul van het gevaar. Een flink deel van de waterleiding is nog van asbestbuizen. En de fabriek, waar asbest diende als isolatiemateriaal voor turbines, puilt er nog van uit.'


Nu dreigt het warme klimaat Suriname voor een nog groter probleem te stellen. 'De tijd werkt niet in ons voordeel', zegt arts John Courtar (50), die zich als hoofd van het Medisch Bureau van de Arbeidsinspectie in Paramaribo hiermee al jaren bezighoudt. 'Door de hoge temperatuur fragmenteert asbest hier veel eerder.'


Tel daarbij op de weelderige algenvorming en plantengroei op de asbestdaken, waardoor de platen makkelijker scheuren en vezels vrijkomen, en het probleem is niet te overzien. Jaarlijks wordt er in Paramaribo slechts 30 tot 40 ton asbest door de overheid verwijderd. Maar alleen al in de hoofdstad zou er nog zo'n 413 ton aanwezig zijn, voornamelijk in voor de armen gebouwde volkswoningen. In niet meer gebruikte waterleidingbuizen zou 4.200 ton asbest zitten.


Hoe veel er buiten Paramaribo terecht kwam, is onduidelijk. 'Wageningen wijkt echter niet erg af van de rest van Suriname', zegt Courtar, die de afgelopen weken voor minister van Arbeid Kromosoeto het asbestprobleem in Wageningen onderzocht.


'We kennen het fenomeen asbest', zegt districtscommissaris Bhagwatpersad Shankar van Nickerie. Hij is de hoogste bestuurder van het rijstdistrict waar Wageningen onder valt. 'Laatst hebben we nog op een school asbestmateriaal moeten weghalen.'


Omdat Suriname deskundige mankracht en middelen mist, gebeurt het saneren mondjesmaat. Het weinige verwijderde asbest wordt tijdelijk opgeslagen in de grond. Courtar: 'Een verwerkingsfabriek kost in Nederland snel 23 miljoen euro. Dat kunnen wij ons niet veroorloven. Dus wordt het begraven en zand erover.'


Shankar: 'Ik ga geen kapitaal vernietigen door waterleidingbuizen die niet meer worden gebruikt op te graven. Asbest wordt in Nickerie alleen verwijderd als het schadelijk is.'


Overdiep spreekt, net als sommige Wageningers, van een explosie van kankergevallen en andere ziekten. Hij wijst op het grootschalige gebruik, decennialang, van pesticiden in de rijstbouw. Overdiep: 'Er zou een grootschalig, epidemiologisch onderzoek moeten komen. Nederland heeft alle expertise in huis. Je kunt je afvragen of de Nederlandse staat, tot 1975 eigenaar van de SML, niet aansprakelijk is.' Ook Ernest Haakmat (62), tot 1998 twintig jaar SML-bedrijfsarts in Wageningen, pleit voor zo'n onderzoek.


Courtar keek de laatste weken ook naar de ziekteklachten. Die variëren van kanker tot verhoogde bloeddruk en astma. 'De relatie, dat de kankergevallen in Wageningen asbestgerelateerd zijn, kan ik niet leggen. Statistisch zouden er overigens, gezien het asbest dat in Suriname is verwerkt, nu 28 slachtoffers moeten zijn met een asbestgerelateerde ziekte. Maar tot op heden heb ik maar 2 gevallen gezien.'


Hij vindt dat Eternit, de Belgische asbestfabrikant, een gebaar zou moeten maken door Suriname expertise ter beschikking te stellen. Courtar: 'Zoals bij het vraagstuk: hoe moet je beheren wat nu tijdelijk is opgeslagen. Ze moeten zich kwijten van hun verantwoordelijkheid. Die morele verplichting hebben ze aan Suriname.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden