Reportage

In Spanje regeert het wantrouwen

Zijn gebrek aan charisma, de corruptieschandalen en de werkloosheid: er is veel dat tegen premier Mariano Rajoy pleit. Dus waarom lijken de Spanjaarden zondag toch weer voor hem te kiezen?

PP-leider en premier Mariano Rajoy op campagne in Pontevedra in Galicië. Beeld EPA

'Op welk moment is Mariano Rajoy veranderd in een soort van Mr. Bean? Een verstrooid maar goedaardig personage, dat uitdrukkingen door elkaar haalt en rondzwerft in velden met artisjokken. En het lijkt te werken!'

De verbazing komt van Íñigo Domínguez, journalist van El País, de Spaanse krant die niet erg gecharmeerd is van Mariano Rajoy en zijn Partido Popular (Volkspartij, PP). Maar hij heeft gelijk. Zelfs de medestanders van de Spaanse premier zijn het erover eens dat hij weinig charisma heeft en geen groot spreker is.

Toch lijkt Rajoy zijn partij zondag opnieuw naar een verkiezingsoverwinning te leiden. Hoe is dat mogelijk?

Waarom weer Rajoy?

Rajoy leidt een partij die voortdurend in opspraak is door corruptieschandalen. Zijn regering heeft stevig bezuinigd: op de gezondheidszorg, op onderwijs. Oké, de Spaanse economie trekt aan, maar het grootste deel van de bevolking merkt daar nog weinig van. De werkloosheid blijft hoog. Bovendien deed Rajoy na de vorige verkiezingen geen enkele poging een coalitie te vormen, waarna het land onbestuurbaar bleek te zijn.

Dus, vraag aan de Spanjaarden: waarom weer Rajoy?

'Hij moet zijn klus afmaken', vindt Soledad Hernández Saez, een gepensioneerde ambtenaar die naar Rajoy komt kijken op campagne in Guadalajara, een provinciestad ten noordoosten van Madrid. Ze geeft de blauwe waaier die de PP heeft uitgedeeld weg - zoals het een Spaanse op leeftijd betaamt heeft ze al waaiers genoeg. 'Ik heb geen kinderen, maar wel neefjes', vertelt Hernández Saez. 'Ze konden moeilijk werk vinden door de crisis. Maar nu heeft zich dat opgelost.' Bovendien, vervolgt ze: 'Ik ben katholiek. Dat lijkt haast een taboe voor de andere partijen. Net als een verenigd Spanje.'

Het is ook schrik voor de protestpartij Podemos waardoor Hernández Saez zich vastklampt aan de oude vertrouwde PP. 'Podemos is de tirannie', zegt ze. 'Die partij staat onder invloed van Venezuela. Vraag maar aan de Venezolanen hoe het landsbestuur daar is: een belabberde gezondheidszorg, geen voedsel.' De partijtop van Podemos bestaat uit politicologen die vroeger werkten bij een onderzoeksinstituut dat geld kreeg van de Venezolaanse regering. Van dat gegeven maakt rechts dankbaar gebruik. De PP presenteert zichzelf als de natuurlijke anti-Podemos.

En toch brokkelt het gezag van zowel Rajoy als van zijn Volkspartij af, juist door de voortdurende aanvallen van Podemos en een andere nieuwe partij, Ciudadanos. De PP verloor in december de absolute meerderheid. Niet ver van Guadalajara ligt een dorp waar de PP een half jaar geleden volledig onderuitging: Pezuela de las Torres. Tjilpende mussen, kerk met roestige klok, en een uurwerk dat altijd kwart voor twee aangeeft.

Sinds de grote partijen er verdwenen regeert het wantrouwen. Of misschien ging het andersom. Oude mensen zeggen: ik zeg niet hoe ik heet. Ik weet niet wat ik ga stemmen. Ik zal er nog eens over nadenken. Maar over die gedachten laten ze zich niet uit.

Een nieuwe smaak

Terwijl zijn buurman een lofzang houdt op de stabiliteit en ervaring van de PP, veegt Enrique Fernández voor zijn huis met een bezem over een plak aangekoekte vogelpoep. Schoner wordt het niet. 'Ik stem Ciudadanos', zegt hij dan. 'Een nieuwe smaak. Die moet je leren kennen.' Dit gezegd hebbende verdwijnt hij snel door het vliegengordijn zijn huis in.

Het is één ding om op een nieuwe partij te stemmen, maar een tweede om er openlijk over te praten.

Alleen de oude farmaceut van het dorp maakt geen geheim van zijn politieke opvattingen. In 2011 stemde hij nog op de PP. 'Rajoy heeft ons er toen ingeluisd. Hij zei tijdens zijn campagne niets over bezuinigingen. Dat heb je met die Galiciërs. Je weet nooit of ze omhoog- of omlaaggaan.'

Hortensia Villaverde, inwoner Beariz. Beeld Twan van Lieshout

Beariz, een dorpje in de groene heuvels van Galicië, is de antipode van Pezuela de las Torres. 'Mariano Rajoy is rechtschapen', vindt Hortensia Villaverde, een vrouw van een jaar of zestig. 'Hij beheert het land zoals ik mijn huishouden: op basis van logica. Geen grote fantasieën of avonturen. En hij praat niet te veel.'

In Beariz stemde bij de verkiezingen een half jaar geleden 83 procent op de PP, het hoogste percentage van heel Spanje. Het is een dorp waarvan de inwoners fortuin maakten in het buitenland: in Mexico, Brazilië of Argentinië.

Jorge Vales werd rijk in Mexico met een bouwbedrijf. Dit is wat hij en zijn vrienden op het terras van Bar Beariz willen: een groot huis bouwen in hun geboortedorp, en verder geen bemoeienis van de belastingdienst. 'Alle partijen willen de belastingen verhogen', deelt Vales mee, 'behalve de PP.'

Tekst gaat verder onder de kaart.

Ook op het terras van Bar Beariz valt het woord 'rechtschapen' veelvuldig. 'Natuurlijk, in de PP waren er chorizos', zegt iemand. 'Zo noemen we dieven. Maar die zijn uit de partij gegooid.'

Daar komt bij dat de PP-burgemeester van Beariz, al dertig jaar in functie, de harten van de bevolking heeft gewonnen. Het zijn lokale politici die hier de stoepen, de gymnastiekzalen voor de ouderen en de lantaarnpalen neerzetten. En dan willen die lui van Ciudadanos ('Burgers'), de nieuwlichters op rechts, de lagere bestuurslagen afschaffen!

Toch zal minstens een inwoner haar stem uitbrengen op Ciudadanos. In de bakkerij van Beariz is Lucía López een levendige verschijning tussen alle bejaarden die brood komen kopen. 'Ik heb het de burgemeester al verteld', zegt ze lachend, 'en hij werd niet boos.' Ze heeft nog geprobeerd ook haar grootouders om te praten. 'Maar die zeiden: de PP geeft ons onze pensioenen en we zijn gewend op die partij te stemmen.'

Overal in Beariz is vingerhoedskruid tussen de deuren geklemd. Dat biedt bescherming tegen heksen of tegen ongeluk, afhankelijk van aan wie je het vraagt. 'We houden ons aan onze tradities en gewoonten', klinkt het bij Bar Beariz. 'En daar hoort de PP bij. Beter het bekende slechte dan het goede dat je nog moet leren kennen!'

Daarmee is alles gezegd voor een groot deel van de Spanjaarden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden