NieuwsExtreem-rechts Spanje

In Spanje krijgt extreem-rechts na decennia weer voet aan de grond

Het is een doorbraak in de Spaanse politiek: voor het eerst in decennia heeft een extreem-rechtse partij zetels gewonnen in een parlement. Het nationalistische, tegen immigratie gekante Vox behaalde zondag ruim 10 procent van de stemmen bij de verkiezingen in Andalusië. Een rechtse meerderheid tekent zich af in een regio waar links altijd oppermachtig was.

VOX-leider Santiago Abascal (midden) en regionale kandidaat Francisco Serrano (rechts) vieren feest na hun groei van 0 naar 12 zetels in regionale verkiezingen in Andalusië.  Beeld REUTERS
VOX-leider Santiago Abascal (midden) en regionale kandidaat Francisco Serrano (rechts) vieren feest na hun groei van 0 naar 12 zetels in regionale verkiezingen in Andalusië.Beeld REUTERS

Lange tijd leek het erop dat Spanje immuun was voor extreem-rechtse politiek. De Spanjaarden zouden begrip hebben voor migranten, aangezien ze zelf in het verleden óók gingen werken in het buitenland. Ze zouden nog steeds dankbaar zijn voor de toetreding tot de Europese Unie, in de Spaanse beleving het moment dat de moderne tijd begon. Bovendien moesten ze niets hebben van de nostalgie naar de militaire dictatuur van Franco, een wezenskenmerk van eerdere extreem-rechtse partijen.

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Maar die Spaanse immuniteit blijkt nu een illusie. De virulentie van het nationalistische gedachtegoed is zodanig dat ook Spanje er vatbaar voor is. Met Trump aan de macht in de VS, Bolsonaro in Brazilië en Salvini in Italië, worden dergelijke politici ook in Spanje acceptabel.

De verkiezingen in Andalusië betekenen tegelijkertijd een onttroning van de sociaal-democratische PSOE. Die partij bestuurde de arme zuidelijke regio onafgebroken vanaf het moment dat Spanje een democratie werd. Maar nu, na 36 jaar, lijkt het onvermijdelijk dat de macht in de handen komt van een rechtse meerderheid – al blijft de PSOE nog wel de grootste partij.

Illegale immigranten

Het succes van Vox is te verklaren uit de aantrekkingskracht van duidelijke standpunten tégen immigranten en vóór een uiterst conservatief Spanje. Het land lijdt onder ‘een invasie van illegale migranten’, meent de partij. De partij wil van de Spaanse enclaves in Afrika onneembare vestingen maken, analoog aan de muur die Donald Trump laat bouwen op de Mexicaanse grens. Ook pleit Vox voor de strafbaarstelling van illegaliteit en een einde aan het recht op gratis gezondheidszorg voor illegalen.

De Andalusiërs zien van dichtbij hoe Spanje is veranderd in het voorportaal van Europa voor immigranten. Volgens het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken landden 50 duizend mensen dit jaar al met bootjes op de zuidkust. Het is veelzeggend dat Vox vooral goed scoorde in de provincie Almería. Een flink deel van de migranten strijkt in die provincie neer om er in de landbouw te werken. Vooral de gemeente El Ejido staat bekend om zijn onafzienbare kassencomplexen – en juist daar werd Vox de grootste partij.

Daarnaast kent het nationalisme in Spanje een sterke opleving als reactie op de Catalaanse afscheidingsdrang. Vox speelt daarop in door zich nog harder dan andere partijen uit te spreken tegen de decentralisering van het land. Ze vindt dat de autonome regio’s simpelweg moeten worden opgeheven, net als de regionale tv-zenders.

De aanhangers van de extreem-rechtse partij VOX vieren feest na het behalen van ruim 10 procent van de stemmen bij de verkiezing in Andalusië.  Beeld AP
De aanhangers van de extreem-rechtse partij VOX vieren feest na het behalen van ruim 10 procent van de stemmen bij de verkiezing in Andalusië.Beeld AP

Afschaffen homohuwelijk

De partij wil Spanje conserveren in zijn meest traditionele verschijningsvorm: het stierenvechten moet worden behouden, het homohuwelijk weer afgeschaft. Ook keert Vox zich tegen de wet die vrouwen moet beschermen tegen huiselijk geweld. Het is een boodschap die aanslaat bij mannen die bang zijn hun traditionele machtspositie te verliezen. Toeval of niet, de zege van rechts in Andalusië is mannelijk van aard: de twee vrouwelijke lijsttrekkers van links legden het af tegen hun drie mannelijke tegenstrevers op rechts.

Er zijn twee partijen die zich opwerpen om een nieuwe regiopresident te leveren: de traditionele PP en het nieuwe Ciudadanos (C’s). Beide partijen maakten al voor de verkiezingen duidelijk dat ze niet vies zijn van steun van Vox. De PP meent de macht te kunnen claimen omdat ze de grootste werd van de partijen in het rechtse machtsblok. C’s zet daar tegenover dat de PP zetels verloor, terwijl zij zetels won.

De doorbraak van Vox in Andalusië kan een voorbode zijn van meer verkiezingsoverwinningen. In 2019 staan Spanje op z’n minst drie verkiezingen te wachten: in de overige autonome regio’s, de gemeenten en in Europa. Gezien de wankele positie van de regering-Sánchez is ook een landelijke verkiezingsronde niet ondenkbaar: dat betekent een kans voor Vox om door te dringen in het Spaanse parlement.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden