ReportageAmerikaanse soja-boeren

In sojastaat Illinois worden boeren hard getroffen door Chinese importheffingen

Amerikaanse sojaboeren worden hard getroffen door Trumps handelsoorlog met China. Helpt het dat Europese Commissie-voorzitter Juncker in juli in het Witte Huis beloofde zijn best te doen om meer soja te zullen importeren? ‘Voedsel als economisch wapen heeft nog nooit iets goeds gebracht.’

Soybeans are harvested with a Case IH Agricultural Equipment Inc. combine harvester in this aerial photograph taken above Tiskilwa, Illinois, U.S., on Thursday, Sept. 27, 2018. Having all three North American countries agree on a trade deal has given traders and farmers reassurance that some flows of agricultural goods won't be disrupted, particularly to Mexico, a major buyer of U.S. corn, soybeans, pork and cheese. Photographer: Daniel Acker/Bloomberg via Getty ImagesBeeld Getty Images

Binnen een paar seconden, en op de vierkante meter precies, ziet de Amerikaanse maïs- en sojaboer Doug Schroeder de opbrengst van zijn land terug op een van de drie schermen in zijn zelfsturende oogstmachine. Prachtig vindt hij dat, altijd de nieuwste landbouwsoftware in zijn groen-gele ‘speeltje’. Maar voor de belangrijkste som van het jaar heeft de boer met ruim 1.600 hectare grond op twee uur rijden onder Chicago al die slimmigheidjes niet nodig.

Het wegvallen van China als grootste klant voor soja uit de Verenigde staten kost hem uit het hoofd ongeveer een kwart van zijn omzet. Net zoveel als de importheffing van 25 procent die China in juni afkondigde op Amerikaanse soja. Met dank aan de handelsoorlog die de Amerikaanse president Trump sinds deze zomer uitvecht met de Chinezen.

Zo laat het buitenlandse beleid van Trump ook in het financiële landschap van zijn eigen boeren, van oudsher sympathisanten van Republikeinse presidenten, diepe sporen na. ‘Hij kiest ervoor de staalindustrie te beschermen ten koste van ons’, zegt Schroeder. De 55-jarige boer die tevens vice-voorzitter is van de Illinois Soy Association – de belangenbehartiger van de grootste sojastaat van de Verenigde Staten, die samen met Brazilië de grootste producent zijn van het gewas. ‘Op de lange termijn is dit niet houdbaar. Voedsel als economisch wapen heeft nog nooit iets goeds gebracht.’

Oogsttijd in Brazilië.Beeld AP

Dat de boer uit de plaats Bellflower (Illinois) er toch nog tamelijk vrolijk bij zit in zijn combine, komt niet alleen door de recordoogst die hij al dagen terugleest op zijn tablet in de cabine, maar ook door de Europese Unie. In zijn spoedoverleg met Trump schoot voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker eind juli te hulp. In een poging hogere importtarieven op onder meer Duitse auto’s af te wenden, beloofde hij in een gezamenlijke verklaring ‘werk te zullen maken van meer handel in (Amerikaanse, red.) sojabonen’.

Opvallende belofte

Die belofte was opvallend. Soja wordt wereldwijd op de termijnmarkt voor grondstoffen verhandeld tegen de marktprijs. Heeft Juncker Europese bedrijven dan aangespoord meer soja in de VS te kopen in plaats van Zuid-Amerika? Of zijn bedrijven zelfs financieel ondersteund? De EU is toch geen planeconomie?

Niets van dit alles. Juncker kon die ‘intentie’ uitspreken, omdat hij wist dat de markt zijn belofte zou inlossen. Door de handelsoorlog daalde immers de prijs voor Amerikaanse soja, wat het gewas voor Europese bedrijven aantrekkelijker maakte.

Al voor het wegvallen van China als belangrijkste klant in de VS werd de waardedaling ingezet, om begin juli op een historisch dieptepunt te belanden. Twee weken later bezocht Juncker het Witte Huis. Tot medio september steeg vervolgens de export van Amerikaanse soja naar de EU ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder met 133 procent tot 1,4 miljoen ton. Daarmee is Brazilië niet langer het grootste exportland voor soja naar de EU.

Soja- en maïsboer Doug Schroeder uit Illinois in zijn combine.Beeld Pieter Hotse Smit

Begin oktober maakte Trump vergelijkbare ‘afspraken’ over sojabonen met Canada en Mexico. Maar het is lang niet genoeg om de miljarden dollars die voorheen uit China – veruit de grootste soja-importeur ter wereld – kwamen te compenseren. ‘Daarvoor lopen er gewoon te weinig Mexicanen en Canadezen rond’, verzucht Schroeder in de cabine van zijn combine, die gps-gestuurd ongestoord doorgaat met het kaalscheren van het land vol genetische gemodificeerde gewassen.

Financiële noodhulp

Trump weet ook dat zijn bilaterale handelsakkoorden niet genoeg zijn om te compenseren voor China, en kwam met een financiële noodhulp voor sojaboeren. Na de oogst die nu gaande is, verdeelt hij 12 miljard dollar – ongeveer evenveel als wat de Chinezen vorig jaar uitgaven aan Amerikaanse soja.

Elektronica in de cabine van de zelfsturende oogstmachine.Beeld Pieter Hotse Smit

Met zijn goede soja-oogst denkt Schroeder dat de gift de helft van zijn verlies, veroorzaakt door de lage prijs, goedmaakt. Hij vreest voor boeren met een mindere oogst, die hierdoor ook minder staatssteun krijgen. ‘Over een paar weken, als de oogst voorbij is, zullen we zien wie de hardste klappen krijgt.’ Richting het ministerie van Landbouw is ondertussen zijn boodschap als belangenbehartiger van sojaboeren: stop met deze aanpak. ‘We want fair trade, not aid’, zegt Schroeder. We willen eerlijke handel, geen hulp.

Schroeder twijfelt of het ervan komt. Hij durft nergens meer op te rekenen met Trump als president. ‘Door schaalvergroting zijn we met steeds minder boeren, waardoor we ook minder invloed hebben op het beleid’, zegt hij. ‘Op het ministerie zijn ze zich bewust van ons probleem, maar het lijkt erop dat de regering op de weg van individuele handelsakkoorden zal doorgaan. Een slechte zaak voor ons; de toekomst is onzeker.’

EU ‘dankbaar’ 

Schroeder is de EU ‘dankbaar’ voor de poging de pijn te verzachten. Al helpt het allemaal maar mondjesmaat; een blik op de prijsgrafiek voor sojabonen laat zien dat de wond door toedoen van de Chinese rechtse in het gelaat van de Amerikaanse sojaboer nog altijd niet is geheeld.

Voor megaboeren als Schroeder staat behoorlijk wat op het spel. Met ruim 1.600 hectare is hij voor Amerikaanse begrippen een bovengemiddeld grote akkerbouwer. Zijn grond is 40 miljoen dollar waard, zijn vernuftige machines nog eens 10 miljoen. Hij verdient het terug met een jaaromzet van zo’n 4 miljoen dollar, waarvan ook drie compagnons moeten leven – onder wie zijn zoon en schoonzoon.

‘Het voordeel van een groot bedrijf is dat we flinke klappers kunt maken’, zegt Schroeder. ‘Maar daar hoort ook bij dat we hard kunnen vallen als het tegenzit.’

Europa en VS voorkomen handelsoorlog; Amerikanen lijken het meest te hebben bereikt

Europa en de Verenigde Staten hebben een dreigende handelsoorlog voorkomen. Met een breed principe-akkoord lijken de Amerikanen het meest te hebben bereikt.

Reacties op handelsakkoord Trump en EU: hebben ze een ‘ramp voorkomen’, of toch niet?

‘Ramp voorkomen’, ‘doorbraak bereikt’, ‘emotionele opsteker’. Het resultaat van het handelsoverleg tussen Trump en Juncker leidt aan weerszijden van de Atlantische Oceaan tot grote opluchting. Tegelijkertijd zijn er vragen over hoe bestendig het ‘afwenden van de handelsoorlog’ na de spoedbijeenkomst tussen de Amerikaanse president en de voorzitter van de Europese Commissie nu echt is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden