In sociaal-democraat Olaf Scholz, de nieuwe Duitse vicepremier, herkent Merkel zichzelf

SPD'er Olaf Scholz wordt gezien als de derde hond die er met het been vandoor gaat bij de Duitse sociaal-democraten. Hij heeft tien jaar geduldig gewacht, nu grijpt hij zijn grote kans.

Scholz en Angela Merkel spreken met de politie na de rellen op de G20 in Hamburg. Nu zullen zij samen werken in de GroKo. Beeld reuters

De maandag na het duidelijke JA van de SPD tegen het regeerakkoord is Olaf Scholz (59) in Hamburg ontwaakt als machtigste sociaal-democraat van Duitsland. Binnenkort verruilt hij het burgemeesterschap van de havenstad voor het ministerie van Financiën in Berlijn en zal hij als vicekanselier aan Merkels zijde staan.

Scholz, in het buitenland slechts bekend wegens de catastrofaal verlopen G20 in zijn stad, geldt in Duitsland als de sociaal-democraat van wie iedereen wist dat hij er op een dag zou komen. In Brussel, waar ze gewend zijn aan de zuinige voorspelbaarheid van zijn voorganger Wolfgang Schäuble, vraagt men zich nerveus af wat Scholz zal brengen.

Geen grote omwentelingen en vlammende redes, zoveel is zeker. Olaf Scholz hanteert het politieke instrumentarium pragmatisch, tactisch en meestal geruisloos. Hij is een vaardige prater, dat wel, maar zo een die nooit te veel zegt en zelden iets spontaans.

Populaire burgemeester

'De Scholzomaat', luidt zijn bijnaam al een jaar of vijftien, omdat hij er een gewoonte van heeft gemaakt in lastige interviews over te gaan tot het ritmisch afvuren van campagneoneliners. Emotionele erupties als die van zijn partijgenoot Sigmar Gabriel zijn hem even vreemd als de korzelige bokkenpruik van Martin Schulz. Als de zaken naar zijn zin lopen, danst er een olijk lachje om zijn lippen. Zijn samengeknepen ogen blijven waakzaam.

In de zeven jaar burgemeesterschap heeft hij veel zaken voor elkaar gekregen die in andere Duitse metropolen niet lukken: tienduizenden nieuwe betaalbare woningen, genoeg gratis kinderopvang voor iedereen. Scholz is populair in zijn gespleten stad, bij de arbeiders en migranten uit de stadsdelen rond de haven net zo goed als bij de in heel Duitsland beruchte Hamburgse snobs uit de villa's in het noorden van de stad.

De nieuwe machtigste man bij de SPD is een politicus van het type derde hond: het dier dat ervandoor gaat met het been waarom twee andere honden hebben gevochten. Die andere twee zijn Scholz' partij- en leeftijdgenoten Gabriel, de man die zo vurig hoopt dat hij minister van Buitenlandse Zaken mag blijven, en de afgedropen lijsttrekker/partijvoorzitter Martin Schulz, de meest geslagen hond van de Duitse en Europese sociaal-democratie.

Als de zaken naar zijn zin lopen, danst er een olijk lachje om zijn lippen. Zijn samengeknepen ogen blijven waakzaam Beeld epa

Onopgewonden

Olaf Scholz heeft zijn kans op de sprong naar de politieke macht geduldig afgewacht, een jaar of tien. Maar niemand, vriend noch vijand, twijfelde eraan dat hij op een dag zou springen. Het is niet ondenkbaar dat zelfs Angela Merkel in de afgelopen jaren af en toe heimelijk op het balkon van haar kanselarij op de uitkijk stond. Zag ze al stofwolkjes opdoemen uit noordwestelijke richting?

Merkel en Scholz mogen elkaar. Wellicht herkennen ze elkaars kalme pragmatisme, het 'onopgewondende', zoals de Duitsers zeggen. Hun goede verstandhouding bleek tijdens de vele gezamenlijke optredens in de aanloop naar de G20 vorige zomer.

Zoals bekend liep de top uit op een catastrofe. Terwijl Scholz de groten der wereldpolitiek ontving in zijn Elbfilharmonie, het concertgebouw waarop de havenstad zo trots is, werd de binnenstad kort en klein geslagen door linkse radicalen en reltoeristen. Miljoenenschade.

Hoe kan een burgemeester aanblijven na zo'n fiasco? Onder meer door de onvoorwaardelijke steun van de kanselier: 'Het is niet de schuld van het stadsbestuur, maar van de relschoppers', zei Merkel herhaaldelijk.

Maar de belangrijkste reden van Scholz' aanblijven is toch Scholz zelf. Koning Olaf, zoals hij in de Duitse pers ook vaak wordt genoemd, regeerde gewoon door. Ja, de eerste weken zag hij wat pips om de neus en hij zorgde ervoor dat de vernielde panden snel werden gerestaureerd, maar schuld bekennen of excuses aanbieden deed hij niet.

Arrogantie, zeiden politieke tegenstanders. Ook dat verwijt achtervolgt Scholz al zijn hele loopbaan. Volgens het weekblad Die Zeit komt hij ermee weg omdat hij het compenseert met intelligentie en loyaliteit.

De burgemeester Hamburg voorafgaand aan de jaarlijkse Matthiae-Mahlzeit in het Hamburger Rathaus. Beeld epa

Van marxist tot schröderiaan

Als student rechten was Scholz, oudste van drie zonen uit een ondernemersgezin, een onwankelbare marxist. De jonge man met de ruige bos roodbruine krullen hield eind jaren tachtig bij de sociaal-democratische jeugdbeweging Jusos uren-durende uiteenzettingen over het nakende einde van het kapitalisme. En dat, volgens een toenmalige observant van de Frankfurter Allgemeine Zeitung, 'zonder een greintje humor.'

Toen hij in 1998 zijn debuut maakte in de Bondsdag hadden de krullen plaatsgemaakt voor getrimde millimeters, en het marxisme voor realisme. Scholz ontpopte zich tot overtuigd 'schröderiaan'. Zijn loyaliteit aan Gerhard Schröder en diens omstreden liberalisering van de arbeidsmarkt, Agenda 2010, worden hem door linkse SPD'ers nog steeds nagedragen.

Op het afgelopen partijcongres werd hij met een magere 59 procent van de stemmen in het partijbestuur gekozen. Het vertrouwen in zijn competenties won het nipt van het wantrouwen over zijn ideeën.

Lees verder onder de foto.

Partijcongres SPD in discussie met leden. Beeld epa

'De SPD vertegenwoordigt het linker deel van het politieke midden', zei Scholz vorige week in een interview met Die Zeit over de toekomstige partijkoers. De komende vier jaar moet de SPD volgens hem vooral laten zien dat ze in het belang van haar kiezers handelt, en niet uit tactisch eigenbelang.

Die belofte inlossen, kan lastig worden, want Scholz vertegenwoordigt een partij in existentiële crisis. Toch zegt de toekomstig minister van Financiën in talkshows stoïcijns dat de SPD over vier jaar de kanselier levert.

Hoe die kanselier zal heten? Vorige zomer verscheen Scholz' eerste boek: Hoopland, over een toekomstig Duitsland, welvarend en sociaal, dat van de komst van ruim een miljoen vluchtelingen heeft geprofiteerd. Veel duidelijker kan een Duitse politicus niet hinten op een toekomstig kanselierschap.


Dit is het nieuwe kabinet van Angela Merkel

Opluchting voor Merkel: SPD-leden keuren regeringscoalitie met CDU goed
Duitsland heeft een nieuwe regering onder leiding van Angela Merkel, met dank aan de leden van de SPD. Ruim 66 procent van de sociaal-democraten stemde in met een nieuwe Grote Coalitie met CDU/CSU, onder leiding van Merkel.

Is Olaf Scholz de man die Europa de bezuiniger Schäuble doet vergeten? (+)
Verdere integratie en groei: bij die nieuwe fase voor de Eurogroep passen nieuwe gezichten. Zoals dat van een Duitse SPD-minister van Financiën.

De nieuwe secretaris-generaal van de CDU wordt gezien als mini-Merkel: rustig, precies en hard (+)
Annegret Kramp-Karrenbauer is met 99 procent van de stemmen gekozen tot nieuwe secretaris-generaal van de Duitse regeringspartij CDU. Ze wordt getipt als toekomstig Bondskanselier. Vijf redenen waarom u Annegret Kramp-Karrenbauer moet leren kennen.

Kisten op het hoofdkantoor van de SPD, om de binnengekomen stemformulieren te sorteren. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden