ReportageSchiedam

In Schiedam klinkt een dringende oproep aan geloofsgenoten: doneer geld om kerken overeind te houden

De kerken lopen leeg en daarmee dalen ook de vrijwillige giften van geloofsgenoten aan hun plaatselijke gemeenschap. In de basiliek in Schiedam klinkt een dringende oproep: blijf geven.

Vrijwilligers pakken na afloop van de bijeenkomst in de Liduina Basiliek een stapel giro-enveloppen om uit te delen aan ingeschreven kerkleden. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Ding, ding, ding, ding-dong. Nee, dit is niet het begin van een kerkdienst. De klokken in de Liduina Basiliek in Schiedam luiden deze zaterdagmiddag op volle kracht de actie Kerkbalans in. Het thema van dit jaar, ‘geef voor je kerk’, is een aardige samenvatting van waar deze sinds 1973 bestaande actie om draait. Vrijwilligers in het hele land gaan de boer op om kerkleden te bewegen geld te doneren voor hun plaatselijke geloofsgemeenschap.

De opbrengsten vormen voor de meeste kerken, die geen subsidie van de staat ontvangen, de belangrijkste inkomstenbron. Daar moet nogal wat van worden betaald: de salarissen van de priesters, het onderhoud van de kerk, de bloemstukken, kaarsen, gas, water, licht, de verzekeringen. Maar het doneren aan kerken is allang geen vanzelfsprekendheid meer. Elk jaar lopen de inkomsten verder terug.

‘Het laat zien dat wij als kerk kwetsbaar zijn’, zegt Hans van den Hende, de bisschop van Rotterdam, die speciaal voor het inluiden van de actie naar de Liduina Basiliek is afgereisd. Vanaf de kansel, tegen een achtergrond van glas-in-lood-ramen en brandende kaarsen, spreekt hij over het belang van de kerk ‘als instrument in de wereld van nu’. De toehoorders zijn gemiddeld rond de 70 jaar oud. Ze vullen nog niet de helft van de banken.

De meesten zijn vrijwilligers, afkomstig uit geloofsgemeenschappen in Schiedam. Komende dagen zullen ze enveloppen met daarin een begeleidende brief met gironummer bij de ingeschreven kerkleden door de bus doen. ‘De uitstraling van uw liefde zal vele harten en deuren openen’, spreekt de bisschop bemoedigend. Er wordt gebeden voor een gunstige uitkomst.

Creatief

Volgens de meest recente cijfers, uit 2017, haalden parochies tijdens de actie Kerkbalans in totaal 47 miljoen euro op – een miljoen minder dan het jaar daarvoor. Omgerekend komt dit neer op 88 euro per katholiek huishouden. Dat komt niet in de buurt van het richtbedrag van 1 procent van het netto jaarinkomen per gever. Dan heb je het, bij een modaal inkomen, al snel over zo’n 400 euro.

Dat kerken steeds meer moeite hebben met het werven van giften, hebben ze volgens hoogleraar filantropie René Bekkers (Vrije Universiteit) voor een groot deel aan zichzelf te danken. Natuurlijk, tegen secularisering en de vergrijzing valt niet op te boksen. Maar, zo zegt hij: ‘Je zult nieuwe, creatieve manieren moeten bedenken om leden makkelijker te laten betalen, zoals goededoelenorganisaties dit ook continu doen. De katholieke kerk is een conservatief instituut, waar weinig verandering plaatsvindt.’

De Liduina Basiliek in Schiedam vormt daarop een uitzondering. Sinds kort gaat daar tijdens de dienst een collecteschaal rond waarop een chip is gemonteerd. Dit biedt bezoekers de gelegenheid met hun mobiele telefoon te betalen. Veilig en anoniem, volgens de uitleg in het kerkblad. 

Bijkomend voordeel is dat de giften aantoonbaar en daarmee fiscaal aftrekbaar zijn. De Belastingdienst merkt kerken namelijk aan als ‘algemeen nut beogende instellingen’. Kerken hoeven op hun beurt ook geen belasting af te dragen over de ontvangen giften. Dagblad Trouw berekende eens dat de staat hierdoor jaarlijks 250 à 300 miljoen euro misloopt.

Bisschop Van den Hende van het bisdom Rotterdam.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Of de mogelijkheid tot digitaal collecteren zal leiden tot meer donaties is overigens zeer de vraag. ‘De meeste bezoekers hebben geen mobiel’, grinnikt Louis van Poppel. De strak in het pak geklede 68-jarige financieel beheerder van de Liduina Basiliek heeft plaatsgenomen in het parochiecentrum achter de kerk. Vrijwilligers gaan rond met broodjes en koffie.

In gesprekken met leden draait Van Poppel, voormalig directeur van een assurantiemakelaar, er nooit omheen dat de kerk financieel in zwaar weer verkeert. ‘Daardoor voelen ze de noodzaak om meer te doneren. Het aantal mensen dat doneert neemt af, maar de bedragen nemen toe.’

De actie Kerkbalans leverde de Liduina Basiliek vorig jaar 45 duizend euro op, de collectes binnen de kerk nog eens 60 duizend euro. Overige inkomsten zijn er uit beleggingen, begrafenissen, erfenissen en huwelijken. Toch teert de kerk in op haar vermogen: de uitgaven zijn onder de streep hoger dan de inkomsten. ‘Alleen al het verwarmen van de basiliek en bijbehorende gebouwen kost ons 2.000 euro per maand’, zegt Van Poppel. 

Protestanten doneren meer

Opvallend is dat protestanten tijdens Kerkbalans fors meer doneren dan katholieken: 175,2 miljoen euro tegenover 47,6 miljoen in 2016, terwijl Nederland grof gezegd twee keer zoveel katholieken als protestanten telt. ‘Hoe kleiner de groep, des te meer wordt gegeven’, verklaart hoogleraar René Bekkers. ‘Zeker binnen de protestantse kerken geldt: hoe behoudender, hoe meer donaties.’ 

Wat volgens hem ook meespeelt, is dat de organisatie van de Protestantse Kerk een stuk minder hiërarchisch is. Leden kunnen via de kerkraad op lokaal niveau de nodige invloed uitoefenen. Een katholiek daarentegen heeft weinig te zeggen over wat de paus doet. Dat zie je terug in de cijfers. ‘Het is veel leuker om ergens aan bij te dragen als je een beetje invloed hebt’, aldus Bekkers.

In het parochiecentrum neemt financieel beheerder Louis van Poppel een laatste broodje. Hoewel in de Liduina Basiliek meer uitvaarten dan huwelijken plaatsvinden, maakt hij zich weinig zorgen over de toekomst. ‘Zolang er enthousiaste vrijwilligers klaar staan, heb ik er vertrouwen in dat het goed komt.’ Over tien jaar zullen er vast anderen zijn die het gat opvullen, denkt hij. 

In de tussentijd gaat Van Poppel vol goede moed door met het bedenken van strategieën om de inkomsten van de basiliek op peil te houden. Binnenkort staat een concert van het populaire a-cappellakoor Wishful Singing op het programma. Ook niet-gelovigen zijn van harte welkom. ‘Als ze maar entree betalen.’ 

Hans van den Hende, bisschop van Rotterdam, tijdens de bijeenkomst in de Liduina Basiliek om aandacht te vragen voor de actie Kerkbalans.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden