In Saoedi-Arabië grijpt de kroonprins naar de macht en dat baart mij zorgen

Column Thomas Friedman

New York Times-columnist Thomas Friedman juicht de veranderingen in Saoedi-Arabië toe, maar maakt zich ook grote zorgen.

Een affiche van de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman met de tekst 'God behoede u'. Foto afp

Om de recente opschudding in Saoedi-Arabië te kunnen begrijpen, moet je beginnen met de belangrijkste politieke factor in dat land: niet islamisme, fundamentalisme, kapitalisme of IS-isme - maar alzheimer. De koning is 81 jaar. Hij volgde een koning op die stierf op zijn 90ste, die een koning opvolgde die doorging tot zijn 84ste. In een snel veranderende wereld deden zij aan hervormingen in een slakkengangetje. Dat gaat niet meer. 70 procent van de bevolking is onder de 30, circa 25 procent ervan is werkloos. Het systeem moet snel banen creëren buiten de oliesector, waarin de verdiensten teruglopen.

Dat is de achtergrond van de gedurfde, maar roekeloze gooi naar de macht deze week van de 32-jarige kroonprins Mohammed bin Salman, die bekendstaat als M.B.S. Ik heb hem twee keer geïnterviewd. Hij is een jongeman met haast. Ik vond zijn passie voor hervormingen authentiek, de steun voor hem van jongeren in zijn land aanzienlijk, en zijn pleidooi voor radicale veranderingen in Saoedi-Arabië overtuigend.

Ik kan twee dingen over hem zeggen: hij is meer McKinsey dan wahhabi, meer een rekenwonder dan een Koranlezer. En als hij niet bestond, had het Saoedische systeem hem moeten uitvinden. Iemand moest het land opschudden.

Maar wat ik niet zeker weet: waar eindigt zijn wens snelle hervormingen door te voeren en waar begint die om alle macht te grijpen? Saoedische prinsen die worden opgepakt wegens 'corruptie', dat klinkt alsof Donald Trump zeven ministers zou ontslaan wegens 'liegen'. Je weet dat het om iets anders gaat.

Vorig jaar kocht M.B.S. op vakantie in Zuid-Frankrijk zomaar een jacht van de Russische eigenaar, voor 550 miljoen dollar. Ik werp dit op omdat je zelf brandschoon moet zijn als je zoveel radicale veranderingen tegelijk doorvoert, en zoveel vijanden maakt. Kijk naar wat M.B.S. allemaal tegelijk doet: om de besluitvorming te versnellen, verandert hij een staat waarin een brede familiecoalitie de macht deelt in een staat die wordt geregeerd door één tak van de familie. In de jongste golf arrestaties elimineerde M.B.S. de 'jongere oudere garde' - de belangrijkste zonen en zijn natuurlijke rivalen uit de andere takken van de Saoedische koninklijke familie.

Tegelijkertijd beëindigt M.B.S. het tijdperk dat begon in 1979. Toen werd de heilige plaats Mekka overgenomen door een ultrafundamentalistische Saoedische prediker die stelde dat de koninklijke familie niet islamitisch genoeg was. Dat leidde ertoe dat die in eigen land een scherpe religieuze draai maakte en zijn puriteinse wahhabi-soennitische islam naar het buitenland ging exporteren, door van Londen tot Indonesië moskeeën en scholen te bouwen.

Het is een ramp geworden voor de Arabisch-islamitische wereld, heeft tot uitwassen geleid als Al Qaeda en IS, maakte dat het Arabische onderwijs achterloopt, net als de vrouwenrechten.

M.B.S. belooft een gematigder Saoedische islam, om te beginnen door zijn religieuze politie in te tomen en door vrouwen auto te laten rijden. Dit is enorm belangrijk. Hij daagt mensen uit zijn regering niet op vroomheid te beoordelen, maar op prestaties.

Maar hij vervangt het wahhabisme als een samenbindende factor door een meer seculier Saoedisch nationalisme met een sterke anti-Iraanse, anti-sjiitische teneur. En dat is gevaarlijk. Om de confrontatie met Iran aan te gaan, heeft hij de soennitische Libanese premier Saad al-Hariri ertoe gebracht op te stappen, tijdens diens bezoek aan Riyad. Waarna M.B.S. Iran en zijn sjiitische bondgenoten ervan beschuldigde Libanon onregeerbaar te maken, en ze de schuld gaf van een raketaanval vanuit Jemen. Libanon, dat een relatief stabiel evenwicht had bereikt tussen soennieten, christenen en sjiieten, schudt nu op zijn grondvesten.

M.B.S. leidde ook een poging van Golfstaten om Qatar te isoleren vanwege zijn te nauwe banden met Iran en om Irans invloed in Jemen te vernietigen - waarmee en passant ook Jemen wordt vernietigd. Hij schiet daarmee zijn doel voorbij - en niemand in zijn omgeving lijkt hem dat te vertellen.

Iran heeft een schadelijke invloed op de regio, waar iets tegen gedaan moet worden. Maar ik ben bezorgd dat degenen die M.B.S. adviseren zich agressiever tegen Iran op te stellen - mensen als Trump, Jared Kushner, Bibi Netanyahu - de kroonprins in een buitenlandse en een binnenlandse oorlog tegelijk zullen storten. En dan kan het in Saoedi-Arabië en in de hele regio tegelijkertijd helemaal uit de hand lopen. Ik zei het al, dat baart me zorgen.

© New York Times

Meer over