ReportageDronebezorging Rwanda

In Rwanda valt vers bloed voor ziekenhuizen uit de lucht

Een drone van de firma Zipline dropt een bestelling die een kwartier eerder is geplaatst. Beeld Sven Torfinn

’s Werelds eerste landelijke bezorgdienst met drones voorziet ziekenhuizen in Rwanda van bloed. Een glimp van de toekomst?  ‘We hadden voortdurend een auto heen en weer rijden, onze bevoorrading was niet stabiel.’

Ze is een laborant in Rwanda en dus tuurt Alice Uwamariya (36) naar het luchtruim. In haar witte stofjas speurt ze de hemel af boven haar streekziekenhuis op de groene heuvels. Er klinkt gebrom. Kijk, daar – dáár boven de boomtoppen is-ie, wit en met rode vleugels, 3 meter breed. Een drone scheert in een rechte lijn over Uwamariya heen en werpt een rode doos met parachute af. Een paar tellen later klinkt er ‘páf’ in het hart van Afrika.

Een ziekenhuispatiënt met een bandage-tulband kijkt met grote ogen toe. Vrouwen in kleurige omslagdoeken roezemoezen. Wat gebeurde daar nou? Voor Uwamariya is het dagelijkse kost. Ze loopt naar de rode doos-met-parachute, pakt hem op en neemt ’m mee naar haar laboratorium, nagestaard door de verbaasde blikken. Tevreden stelt ze vast dat ze heeft ontvangen wat ze nodig had: een vers voorraadje bloed. De lege doos zet ze op een kast, waar al een stuk of tien van zulke dozen staan. ‘Mijn verzameling’, grapt Uwamariya.

Niet Amerika, China, of Nederland, nee: Rwanda huisvest als eerste ter wereld een landelijk opererende, commerciële bezorgdienst met drones. Onbemande vliegtuigjes van de Californische firma Zipline droppen zeven dagen per week op bestelling pakjes bij tientallen ziekenhuizen.

Behalve medicijnen heeft Zipline meer dan 20 duizend stevig verpakte voorraden bloed bezorgd sinds de start van de dienst, ruim 3 jaar geleden. Ziekenhuizen hebben bloed nodig voor slachtoffers van verkeersongelukken, kinderen met malaria en barende vrouwen, legt Uwamariya uit bij de koelkast in haar laboratorium, waar transparante zakjes in zitten met bloedgroepen als O+ en A+. ‘Er komen in dit ziekenhuis ongeveer honderd kinderen per week ter wereld.’

Voorheen was het regelen van bloed een hoofdpijndossier. Voorraden kwamen van de nationale bloedbank in Rwanda’s hoofdstad Kigali, een rit van minimaal een uur heen en een uur terug over een weg vol haarspeldbochten. Of nog langer, als je in dit land van duizend heuvels omhoog moet achter een zware vrachtwagen. In één keer een flinke voorraad inslaan ging ook niet: andere ziekenhuizen hebben ook recht op het schaarse donorbloed. Bovendien is bloed beperkt houdbaar en weet een ziekenhuis niet wanneer het welke bloedgroep extra nodig zal hebben. ‘We hadden voortdurend een auto heen en weer rijden, onze bevoorrading was niet stabiel’, zegt Uwamariya.

Laborant Alice Uwamariya belt een bestelling door. Beeld Sven Torfinn

En toen kwamen dus de drones. Uwamariya is de allereerste in Rwanda die een pakketje ontving, dat was op 16 oktober 2016. Lachend schetst ze haar verwondering toen de luchtpost neerplofte voor haar voeten: ‘Het was als iets uit een droom.’

Dekking

Inmiddels plaatst Uwamariya minstens drie keer per dag een bestelling. Zipline heeft bij zijn twee lanceer- en landingsinstallaties ten oosten en ten westen van Kigali opslagruimtes met bloed, die fungeren als vooruitgeschoven posten van de nationale bloedbank. De ‘drone ports’ liggen geografisch zo dat de drones, met hun bereik van 80 kilometer heen en 80 terug, het kleine Rwanda voor het overgrote deel dekken.

Uwamariya constateert dat ze nog wat meer bloed nodig heeft van bloedgroep B+. Ze pakt haar smartphone en opent WhatsApp. Bellen of sms’en kan ook: je moet natuurlijk niet hebben dat een slechte internetverbinding leidt tot bloedarmoede. Uwamariya geeft haar verzoek door, ontvangt een bevestiging die zo uit de McDrive had kunnen komen –Thank you for ordering with Zipline – en loopt haar lab uit om naar de hemel te turen. Al snel klinkt er weer gebrom.

Zien we in Rwanda een glimp van de toekomst? Bezorgen drones straks via luchtsnelwegen ook post en pizza’s? Grote bedrijven als Amazon, Google en Walmart experimenteren al met dronetechnologie in Amerika. Zipline opereert behalve in Rwanda inmiddels ook in Ghana en verkent de mogelijkheden in Ethiopië en India. In de Verenigde Staten hoopt het bedrijf ooit groot te worden met de bezorging van consumentenartikelen door huis-aan-huisdrones.

Dat Rwanda de lanceerplek is geworden voor Ziplines mondiale ambities, is niet voor niets. President Paul Kagame is altijd in de weer om buitenlandse ondernemers en investeerders zover te krijgen een bijdrage te leveren aan zijn kleine economie. Zeker als het gaat om zoiets innovatiefs als drones, is Kagame er als de kippen bij.

De president belooft buitenlandse bedrijven belastingvoordelen, administratieve efficiëntie en afwezigheid van het soort omkopingspraktijken dat in omliggende landen veel voorkomt. Wat voor Zipline ook hielp, is dat het toestemming kreeg van de luchtvaartautoriteiten om drones te laten rondvliegen; in veel landen is dat een ingewikkeld proces.

Schoolvoorbeeld

Pleitbezorgers van drones noemen Rwanda een schoolvoorbeeld van hoe je in Afrika met moderne technologie gebrekkige infrastructuur in één klap kunt omzeilen om mensen te helpen – zoals ook de mobiele telefoon het continent in één keer heeft verbonden. Drones worden in Afrika ook langzaamaan ingezet in de landbouw (voor het besproeien van gewassen) en de mijnbouw (voor het in kaart brengen van voorraden delfstoffen).

De bestelling van Uwamariya wordt klaargemaakt. Beeld Sven Torfinn

Dat er nog veel meer mogelijk is met de kleine onbemande vliegtuigjes, blijkt begin deze maand op het African Drone Forum, een driedaagse conferentie annex zakenbeurs in Kigali. Daar laat een van de aanwezige bedrijven zien hoe Kenia met behulp van drones kan worden gered van de huidige invasie van woestijnsprinkhanen. Verderop demonstreert de Wereldbank hoe met drones kwetsbare kustgebieden in Afrika in kaart kunnen worden gebracht (‘Zanzibar, the geospatial place to be’). En de Nederlandse hulporganisatie Wings For Aid kondigt vanachter een standje aan dat het dekens en pannen wil gaan afwerpen in rampgebieden.

Maar ook de bekendere toepassingen van drones ontbreken niet op de conferentie. Zie het kraampje van firma Konodigital uit Senegal, dat grijze gevaartes verkoopt die raketten kunnen lanceren. ‘Die verkoop ik aan legers in Afrika’, zegt vertegenwoordiger Moussa Yarbanga handenwrijvend. ‘Ik hoop dat ik Rwanda een demonstratie mag geven.’ Wie weet. Even verderop poseren twee Rwandese militairen voor een foto met een drone.

Deze kant van de dronebusiness staat mijlenver af van het werk van Nicole Umurungi (25). Zij onderhoudt voor Zipline het contact met de lokale ambtenaren rond een van de twee drone ports in Rwanda, die gebruikt wordt voor de bevoorrading van laborant Alice Uwamariya. Umurungi is trots op haar werk, vertelt ze tijdens een rondleiding op de drone port. De drones ‘helpen ons om een rolmodel te zijn, om van Rwanda een voorbeeld te maken’, zegt ze. Zij en haar vijftien à twintig collega’s zijn allemaal Rwandees. Hun directie zit in San Francisco.

De drone port omvat een schuin omhoog wijzende, metaalkleurige rail van een paar meter om drones mee af te schieten. Ernaast hangt op een paar meter hoogte een elastische kabel. Deze vangt terugkerende drones op – denk aan hoe een straaljager moet aanhaken op een vliegdekschip. In een witte prefab-container een meter of tien verderop staan koelinstallaties met zakken bloed en stellingkasten met witte flaconnetjes antibiotica en pijnstillers, en vaccins tegen hondsdolheid. Vier mensen werken er in de container, ze hebben allen een medische achtergrond.

Controlekamer

Hoe een bloedtransport per drone precies begint, wordt duidelijk als op hun laptop een verzoek om bloed binnenkomt uit het plaatsje Ruhango, zo’n 20 kilometer verderop. Medewerkster Evelyn bevestigt – Thank you for ordering with Zipline – en collega Providence stopt een bloedzak in de bekende rode doos. Providence doet er voor de stevigheid wat pakpapier en luchtkussentjes bij. Hij scant de doos, doet een doorgeefluik open en slaat met zijn handpalm op een bel zoals je die ook wel ziet in eetcafés. Iemand anders stopt de doos in een drone en scant een QR-code, zodat de drone de vluchtgegevens krijgt richting Ruhango. En zoef, daar gaat hij.

Vluchtleiders Leandre en Pascaline volgen de zaak vanuit het Kraaiennest, de controlekamer op poten waar ze de beschikking hebben over zes beeldschermen, drie verrekijkers en twee mandarijnen. Korte tijd later galmt er een vrouwelijke computerstem door de drone port: ‘Afgeleverd in Ruhango.’

Bloedtransport met drones, het lijkt een gat in de markt in Afrika. Maar of er veel geld mee te verdienen is, valt ernstig te betwijfelen, zegt Patrique Zaman van de Amsterdamse firma Avy. Dat bedrijf zet drones in voor de ANWB en voor het opsporen van stropers in Zuid-Afrika. Zaman noemt Zipline ‘hype en inspiratie tegelijk’. Hun logistiek bewondert hij, maar: ‘Ik geloof niet in hun businesscase.’ Hoeveel de Rwandese overheid betaalt voor de bezorgingen door Zipline wil geen van beide partijen vertellen.

De drones hebben een topsnelheid van 101 kilometer per uur. Ze kunnen bestellingen droppen op maximaal 80 kilometer van de lanceerinstallatie.Beeld Sven Torfinn

Zaman wijst op de steun van bijvoorbeeld de Bill & Melinda Gates Foundation, en op de investeringsfondsen die al een paar honderd miljoen dollar in Zipline hebben gestoken, en die de waarde van het bedrijf in mei vorig jaar inschatten op meer dan een miljard. Het enthousiasme van deze fondsen zou zomaar eens samen kunnen hangen met de plannen van Zipline om drones te gaan inzetten in de Verenigde Staten. Zaman: ‘Rwanda is goed voor Zipline om een systeem op te zetten dat ze ergens anders echt te gelde kunnen maken.’

Een woordvoerder van Zipline zegt dat het bedrijf hoe dan ook actief blijft in Rwanda. Het land is financieel goed uit met de drones, aldus de woordvoerder, want het kost meer om bloed en medicijnen over de weg te vervoeren. ‘Met Zipline krijg je meer waar voor je dollar.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden