AnalyseMaatregelen coronacrisis

In Ruttes ‘muur’ van groepsimmuniteit zitten wat barstjes

‘Een muur die je bouwt’ om kwetsbare ouderen en mensen met een zwakke gezondheid. Die kalmerende metafoor gebruikte Mark Rutte om te schetsen wat er gebeurt als er in Nederland ‘groepsimmuniteit’ ontstaat. Helaas is de praktijk complexer, blijkt als je de muur van Rutte wat beter inspecteert. Twee heikele punten.

De stationshal van Rotterdam Centraal. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

1. Het fundament: is groepsbescherming wel haalbaar?

Groepsimmuniteit (‘herd immunity’) is een klassieker uit de medische leerboeken, waar het in 1923 belandde na experimenten van de Britse bacterioloog William Topley. Bij zijn muizen nam Topley waar dat hij niet alle diertjes hoefde in te enten om een ziekte te weren. Op een zeker moment zijn zoveel dieren immuun, dat een ziektekiem niet meer goed van dier naar dier kan springen en verdwijnt.

Mooi principe, maar je moet er wel veel individuen voor immuniseren. Dat hangt af van hoe besmettelijk de ziektekiem is, via een mooie rekensom: 1 min 1 gedeeld door het aantal besmettingen per persoon. Bij het mazelenvirus, waarbij een besmet persoon wel twintig anderen kan besmetten, moet bijvoorbeeld 1 – 1/20 = 95 procent van de bevolking immuun zijn, voordat de verspreiding tot stilstand komt. Vandaar dat het RIVM alarm sloeg toen de vaccinatiegraad onder de 95 procent zakte.

En het nieuwe coronavirus? In Nederland gaat men uit van een besmettelijkheid van ongeveer 2,5 nieuwe besmettingen per geïnfecteerde. En dat betekent dat groepsimmuniteit pas ontstaat als 60 procent van de bevolking het virus heeft gehad (1 – 1/2,5). Andere epidemiologen komen met iets andere aannamen uit op 80 procent.

En dat zijn nogal aantallen. ‘Wij worstelen daar een beetje mee’, zegt hoogleraar klinische virologie Louis Kroes (LUMC). ‘We zitten nu op 1.700 besmettingen. Dat is 0,1 promille van het aantal inwoners van ons land. Voordat je tot een werkzame groepsimmuniteit komt, moet het enorm oplopen.’

Ouderen en kwetsbaren ‘afschermen’, zoals Rutte zegt, kan dan niet: alleen al de 50-plussers maken zo’n 50 procent uit van de bevolking. ‘Wil je de groepsimmuniteit laten opkomen, dan is er geen enkele manier waarop je de kwetsbare groepen kunt sparen’, zegt Kroes.

2. De muur: wordt groepsimmuniteit niet te veel een doel op zich?

Rutte zei het alsof het een gegeven is. ‘De realiteit is dat de komende tijd een groot deel van de Nederlandse bevolking met het virus besmet zal raken.’ Laat het virus ‘gecontroleerd rondgaan onder mensen die er vrij weinig last van hebben’, zo omschreef RIVM-adviseur Jaap van Dissel bij Nieuwsuur ‘de gedachte achter dit beleid’.

Maar in het Verenigd Koninkrijk, waar wetenschapsadviseur Patrick Vallance dezelfde filosofie ontvouwde, leidde het tot een storm van kritiek. Jongeren en jongvolwassenen hebben dan wel minder last van de ziekte, een minderheid kan wel degelijk flink ziek worden en in zeldzame gevallen zelfs overlijden aan het virus. ‘Harteloos’ en ‘gevaarlijk’ om ze dus expres bloot te stellen, zelfs al gaat dat gecontroleerd, gingen Britse wetenschappers tekeer. Bij grote aantallen dreigen alsnog ‘Italiaanse taferelen’, zei medisch microbioloog Roel Coutinho dinsdag al in de Volkskrant.

Een ander idee is om de bevolking zo veel mogelijk uit de wind te houden tot de zomer, vindt Kroes. En dan de troepen hergroeperen. ‘We hebben alle reden om aan te nemen dat dit virus, zoals alle luchtwegvirussen die we kennen, terugloopt als het warmer wordt en de luchtvochtigheid stijgt. Zo winnen we tijd, om te zoeken naar antivirale middelen of een vaccin.’

Zo’n vaccin zou hetzelfde doen als Topley met zijn muizen: de groepsimmuniteit kunstmatig verhogen. Al blijft het de vraag wanneer zo’n vaccin er is, zegt coronaviroloog Eric Snijder (LUMC). ‘Dit een halfjaar uitzingen is nog te doen. Maar als het twee jaar duurt voordat er een vaccin is, denk ik dat je afweging al anders wordt.’

Voor speculaties over groepsimmuniteit lijkt het in elk geval te vroeg. ‘We moeten niet hebben dat mensen gaan zeggen: het is zo gek nog niet om geïnfecteerd te raken, want dat is goed voor de groepsimmuniteit', vindt Kroes. ‘Het doel is niet om in korte tijd te gaan voor groepsimmuniteit, maar om zo min mogelijk mensen besmet te laten raken.’

In dit dossier leest u alles wat u moet weten over het coronavirus. De laatste ontwikkelingen worden bijgehouden in ons liveblog

Hoeveel levens kan corona in ons land eisen?
De coronakoorts covid-19 kan in Nederland duizenden, maar ook een half miljoen mensen het leven kosten, blijkt uit berekeningen op het spreekwoordelijke bierviltje. Wat zijn in het bizarre dobbelspel met Magere Hein precies de spelregels?

Experts: coronacrisis kan nog jaren duren, maatregelen nog lang na 6 april nodig
Epidemiologen maken zich op voor een lang gevecht tegen het coronavirus. Preventieve maatregelen zoals een ban op handen schudden en thuiswerken bij verkoudheid zijn misschien nog enkele jaren nodig, voordat het virus eindelijk onder controle is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden