IN ROTTERDAM IS ALLES ALLEEN MAAR GROTER GEWORDEN

Rotterdam prees zich altijd graag - tegenover Amsterdam als de stad waar met het geld werd gesmeten - als de stad waar het geld werd verdiend....

WILLEM ELLENBROEK

Rotterdam drong in de concurrentieslag, die maar even duurde, de Amsterdamse haven naar een onzichtbare plaats op de ranglijst en werd de grootste haven van de wereld.

Het beeld van Rotterdam uit die gloriedagen werd door Cas Oorthuys vastgelegd in het onvergetelijke fotoboek Rotterdam, dynamische stad. Zijn foto's uit de jaren vijftig hebben de spiegel van onze dagen gevonden in het werk van de Rotterdamse fotograaf Joop Reyngoud. Oorthuys maakte destijds in Rotterdam 9300 foto's, waarvan er 239 voor zijn boek werden uitgekozen. Voor Rotterdam herzien werd een selectie gemaakt uit de rest. Joop Reyngoud volgde het spoor terug. Op de linkerpagina's staan zijn foto's, op de rechter die van Oorthuys.

Veel is er sindsdien verdwenen, veel toenmalige wederopbouw-nieuwbouw is zelfs alweer gesloopt. Het volume van stad en haven zijn immens vergroot, het einde van de groei is nog lang niet in zicht.

Het karakter van haven en stad is ermee veranderd. Kist en krat zijn container geworden, de torenflat werd wolkenkrabber, de tram werd metro, de bevolking werd kleurrijker. Het decor van de wederopbouw, met de eerste flats in de kale vlakte die het gebombardeerde hart van de stad was geworden, is er een van een wereldstad geworden.

In zijn inleiding stelt de Rotterdamse schrijver Rien Vroegindeweij dat Oorthuys uitging van het decor van de stad en Reyngoud van de mens en zijn omgeving. Het onderscheid is niet zo absoluut. Juist Oorthuys ging, heel bewust, uit van de mens. Hij plaatste hem alleen in een karakteristiek beeld van een stad waarvan Wim Kan ooit zei dat ze daar overhemden met al tevoren opgestroopte mouwen verkochten.

Het grote verschil in de foto's van Oorthuys en Reyngoud zit - behalve in de dynamiek, waarin Oorthuys excelleerde - niet in de verandering die de stad heeft ondergaan, maar in het beeld en de mate waarin de Rotterdammer veranderde.

Natuurlijk is er in de stad veel veranderd. Het dynamische Rotterdam van Oorthuys is een havenstad vol van een druk gedoe van kranen met kisten en kratten, van stoom en mist; van grote passagiersschepen en tramps, driftige slepers en parlevinkers; van havenarbeiders die - met een zwaar sjekkie in de mondhoek - die schepen met de hand laadden en losten en zich zondags verpoosden op een strand aan een plas of in een leeg stadshart, waar noodwinkels de gezellige drukte van vroeger niet konden oproepen.

Oorthuys' fotoboek is een ode aan de arbeid. Zijn arbeiders dragen, vol trots, het uniform van de wederopbouw in een gestreepte boereboezeroen of blauwe overall, ze gaan op klompen, dragen een alpinopet, een leren jas voor op de brommer en koesteren een vage droom ooit in het bezit van een Volkswagentje te mogen komen.

In Reyngouds Rotterdam is alles alleen maar groter geworden, hoger, hemelbestormend. De haven is tot immense proporties uitgegroeid. Het silhouet van de stad reikt tot aan de hemel. De oude kaden zijn containerterminals geworden. Het zeekasteel waarmee ooit honderdduizenden als emigrant een nieuwe wereld zochten, heeft plaats gemaakt voor het cruiseschip.

Maar de Maas is niet veranderd, en het karakter van die havenbedrijvigheid in wezen ook niet. Het beeldrijm van die veertig jaar treft vooral de mens. De haven heeft uit alle windstreken nieuwe Rotterdammers aangetrokken, die hun eigen cultuur hebben meegenomen. De zesdaagse werkweek is een vijfdaagse geworden. De ethiek is er niet meer een van alléén hard werken. Het begrip werkloosheid was iets ongekends in de nieuwe arbeiderswijken van Oorthuys' dynamische stad, maar is een gegeven in de oude wijken van Reingouds multiraciale Rotterdam.

Het komt op die naast elkaar liggende pagina's een paar keer heel treffend samen - meestal juist aan de oevers van de Maas. Het lijkt of juist de rivier, in zijn eeuwigheid, de gang van de tijd typeert.

Willem Ellenbroek

Cas Oorthuys & Joop Reyngoud (foto's): Rotterdam herzien.

Donner Boeken, Rotterdam; ¿ 69,90.

ISBN 90 52550 70 0.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden