In Riyad zijn we even geen Charlie

De westerse landen stuurden hoge delegaties naar de uitvaart van koning Abdullah van Saoedi-Arabië. Bewezen ze daarmee niet te veel eer aan een verwerpelijk regime?

Regeringsleiders en koninklijke gasten condoleren de nieuwe koning Salman van Saoedi-Arabië met het overlijden van zijn voorganger Abdullah. Van links naar rechts: president Petro Porosjenko (Oekraïne), koning Felipe VI (Spanje), koning Willem-Alexander, president Abdul Fatah al-Sisi (Egypte),... Beeld ap

Premier Rutte vindt het zeer goed te verdedigen dat Nederland met een zware delegatie afreisde voor het eerbetoon aan de overleden Saoedische koning Abdullah. Rutte: 'Door de relatie te onderhouden wordt ook de mogelijkheid geboden samen te werken en soms lastige gesprekken te voeren, zoals in de strijd tegen IS en het voeren van een mensenrechtendialoog.'

Koning Willem-Alexander en minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders waren zaterdag in Riyad om eer te betonen aan de donderdag overleden koning. Saoedi-Arabië ligt onder vuur vanwege het schenden van de mensenrechten. Blogger Raif Badawi werd onlangs tot duizend stokslagen veroordeeld voor zijn kritische berichten. Vaak wordt er de doodstraf voltrokkendoor onthoofding. Minderheden en vrouwen worden er volgens mensenrechtenorganisaties onderdrukt.

Veel partijen zijn boos over het hoge niveau van de Nederlandse delegatie. 'Kan iemand me uitleggen waarom de koning de overleden Saoedische leider Abdullah eer gaat bewijzen?' was de retorische vraag van D66'er Sjoerd Sjoerdsma. D66-leider Alexander Pechtold had wel een excuus geweten: 'Jammer dat de koning geen sneeuwvrij heeft genomen.'

'Waanzin', twitterde Geert Wilders. 'Eer aan een overleden dictator van een barbaars land.'

GroenLinks nam zich bij monde van partijleider Bram van Ojik voor dinsdag Kamervragen te stellen over de samenstelling van de delegatie. 'We zijn allemaal Charlie, behalve als het om onze oliebelangen gaat, zo lijkt het', zei Van Ojik. 'Het kabinet zou er goed aan doen de koning niet steeds te vragen aanwezig te zijn op de bijeenkomsten van notoire mensenrechtenschenders.'

Behalve Willem-Alexander en Koenders gingen ook de Belgische koning Filip, de Japanse kroonprins Naruhito, de Franse president François Hollande en de Britse premier David Cameron naar Riyad. De Amerikaanse president Barack Obama maakte van de gelegenheid gebruik te overleggen met de opvolger, koning Salman (79), die het beleid van zijn voorganger ongewijzigd wil voortzetten.

Koning Willem-Alexander kreeg eerder kritiek vanwege zijn royale aanwezigheid bij de Olympische Winterspelen in Sotsji. Ook daar lag de gastheer, de Russische president Poetin, onder vuur vanwege de mensenrechten in zijn land. Saoedi-Arabië is de grootste producent van oliekartel OPEC, dat jaarlijks bijna 45 procent van de mondiale olieproductie levert.

Duitsland

Berlijn stopt met de export van wapens naar Saoedi-Arabië. De exacte reden van de exportstop wil de overheid niet geven, maar volgens bronnen in Bild am Sonntag wordt de situatie in de regio te instabiel gevonden. De exportstop staat, zo klinkt het in regeringskringen in Berlijn, los van de dood van de Saoedische koning Abdullah. Het besluit werd afgelopen woensdag al genomen.

Volgens commentatoren speelt het schenden van mensenrechten in Saoedi-Arabië een grote rol. Minister van Buitenlandse Zaken Frank-Walter Steinmeier (SPD) uitte zondag in Bild kritiek op de veroordeling van de islamkritische blogger Raif Badawi.

Voor de Duitse wapenindustrie betekent het exportverbod een zware slag. In 2013 werden voor 360 miljoen euro wapens aan Saoedi-Arabië geleverd. Een jaar eerder bedroeg de export zelfs 1,2 miljard. Zonder vergunningen van de overheid mag de Duitse wapenindustrie geen wapens exporteren.

Duitsland was zaterdag op een betrekkelijk laag niveau vertegenwoordigd bij de rouwplechtigheid voor de overleden koning. Het stuurde ex-president Christian Wulff, die in 2012 aftrad wegens corruptiebeschuldigingen, maar daar inmiddels van vrijgesproken is.

Officieel hadden de twee meest voor de hand liggende kandidaten een geldig excuus níet naar Riyad te gaan. Bondspresident Joachim Gauck, een fervent voorvechter van mensenrechten, vierde zaterdag zijn 75ste verjaardag. Bondskanselier Merkel was bij het Wereld Economisch Forum in Davos. Bovendien was zij de laatste dagen snipverkouden.

De Duitse minister van Buitenlandse Zaken, Frank-Walter Steinmeier. Beeld afp

Frankrijk

In Frankrijk is kritiek op het bijwonen van de begrafenis van de Saoedische koning Abdullah door president François Hollande. Twee weken geleden liep Hollande nog voorop in de republikeinse mars ter verdediging van het vrije woord, nu betoont hij de laatste eer aan de leider van een bewind dat een blogger veroordeelde tot duizend stokslagen wegens 'belediging van de islam'. Van Amnesty International tot het Front National stoorde men zich aan het bezoek van Hollande aan Saoedi-Arabië.

Amnesty wees onder meer op het veelvuldig voltrekken van de doodstraf door publieke onthoofding. Hollande verdedigde zich door te zeggen dat Saoedi-Arabië een 'belangrijke partner is in de strijd tegen het terrorisme', en dat hij de mensenrechten ter sprake zal brengen.

In politieke kringen stuitte de reis van Hollande verder op weinig weerstand.

Verenigd Koninkrijk

Londen keek dit weekeinde op van de vele vlaggen halfstok na de dood van Abdullah. Buckingham Palace, Westminster Abbey en Downing Street 10 behoorden tot de openbare gebouwen met rouwbetoon voor de overleden heerser. Premier David Cameron en kroonprins Charles waren in Riyad.

'Een ongelooflijke inschattingsfout van onze politieke elite,' zo reageerde Douglas Carswell, een van de twee kamerleden van de onafhankelijkheidspartij UKIP. Ter linkerzijde klonk evenzeer onmin over het medeleven aan de leider van de machtige oliestaat.

Cameron verklaarde evenwel 'extreem bedroefd' te zijn over het heengaan van de 90-jarige monarch en bedankte hem voor 'het nader tot elkaar brengen van uiteenlopende geloven'. Voormalig premier Tony Blair - tegenwoordig zelfbenoemd vredesonderhandelaar in het Nabije Oosten - wees critici erop dat Abdullah 'een betrouwbare en eerlijke bondgenoot' was, alsmede 'een geduldige en vaardige hervormer'.

De Britse overheid onderhoudt warme contacten met de Saoedi's. Het land is een belangrijk afnemer van wapens en zondag werd toevallig bekend dat de commerciële tak van het ministerie van Justitie, Just Solutions International, zijn expertise wil verkopen aan het Saoedische gevangeniswezen.

Er werden ook vraagtekens gezet bij de beslissing van aartsbisschop Justin Welby - in een eerder leven werkzaam in de oliewereld - om de vlag halfstok te hangen op Westminster Abbey, temeer omdat het christelijke geloof verboden is in Saoedi-Arabië.

Het vlagvertoon - ironisch genoeg ging de vlag niet halfstok bij de Saoedische ambassade - leidde ook tot onmin binnen officiële kringen. Volgens de ambtelijke top werden de vlaggen op verzoek van het hof halfstok gehangen, maar uiteindelijk moest men toegeven zelf verantwoordelijk te zijn geweest.

Abdullah was, net als andere staatshoofden, regelmatig te gast bij koningin Elizabeth. Dat liep niet altijd volgens zijn verwachtingen. In 1998 ging hij in op een uitnodiging om te worden rondgeleid op koninklijke landgoed Balmoral in Schotland. Groot was zijn verbazing dat hij door een vrouw werd rondgereden. De bestuurder van de landrover was niemand minder dan hare majesteit zelf.

Met bijdragen van Rolf Bos, Peter Giesen en Patrick van Ijzendoorn.

Ontmoeting tussen de Engelse premier David Cameron en de Koning Abdullah van Saoedi-Arabië. Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden