In portretterende interviews is de botox ingetreden

Het portretterende interview is steeds vaker een pr-instrument, met bijbehorende gladstrijkerij.

Beeld Illustratie: Marie Wanders

'Vrij tengere handen op de brede buik, ogen vol argwaan.' Vintage Bibeb, de interviewster die (in 1979) voor het weekblad Vrij Nederland op bezoek ging bij Marcel van Dam.

Bibeb met... heet de bundel. 1980 is het jaar waarin hij verscheen. De bladspiegel bestond nog niet, de 320 pagina's met interviews uit Vrij Nederland zijn simpelweg volgeplamuurd met tekst, zoals het blad dat zelf ook wekelijks deed: interviews besloegen gemakkelijk twee volle krantenpagina's op broadsheet-formaat, hooguit een enkel portretfotootje middenin.

Wie de bundel herleest met de ogen van nu, ziet dat ook de journalistiek aan modes onderhevig is. Teksten zijn korter geworden, zo niet gehalveerd. De lange beschrijvingen van boekenkasten en de handen van de ondervraagde doen archaïsch aan. Dat doe je niet meer zo. Zelfs de monologen waarmee Ischa Meijer, in navolging van Willem Wittkampf (Het Parool), befaamd werd, doen - ik constateer het met schroom, want liever sluit ik de ogen voor het craquelé - bij herlezing hier en daar al wat gedateerd aan. Het medium dat zich er nu nog aan waagt, doet dat niet zonder verluchtigende tussenkopjes die de besproken thema's weergeven in hapklare brokjes.

Pr-instrument

Sfeerbeschrijvingen zijn in interviews ook goeddeels verdwenen. Het wemelt in de (gedrukte) media van de 'portretterende interviews', vrijwel allemaal bestaan ze enkel nog uit de dialoogvorm van vraag en antwoord. Het suggereert een natuurgetrouwe weergave van de werkelijkheid, alsof de opname van het gesprek na afloop alleen nog maar even uitgetypt hoefde te worden.

Dat laatste is natuurlijk een mythe.

Waar Bibeb (overleden in 2010) de pionier was van het 'portretterende interview', is het genre in de loop der jaren een pr-instrument geworden. De hoogstpersoonlijke ontboezeming is deel geworden van de imagostrategie van BN'ers en andere prominenten. Wekelijks, zo niet dagelijks, biggelt wel een traan over een Bekende Wang. Aangrenzend genre, ook deze week weer actueel: 'Het laatste interview' (met Joost Zwagerman, HP/De Tijd). Beide partijen, media en BN'er, doen hun voordeel met deze industrie.

Naarmate meer beroemdheden zich in kranten en magazines laten neerzetten in 'portretterende interviews', is de botox ingetreden: in onderhandelingen - vóór en na het gesprek of de gesprekken - wordt steeds meer gladgestreken. Elk potentieel publicitair rimpeltje wordt verwijderd of weggepoetst, onder druk van voorlichters, pr-bedrijven, op straffe van uitsluiting of zelfs juridische stappen.

Voyeuristisch inkijkje

In het jubileumnummer van Vrij Nederland (75 geworden, van harte) van deze week staat een zeer lezenswaardig verhaal van interviewster Carolina Lo Galbo, die zich in een beschouwing over Bibeb buigt over de vraag: 'Hoe gedijt het portret-interview in deze tijd?'

Ze geeft weer hoe 'een schrijfster' (helaas ontbreken namen en rugnummers, maar het is exemplarisch voor de alledaagse praktijk) woedend en snikkend poogde het geschreven eindresultaat van hun ontmoeting op te poetsen, eerst via de interviewster, later via de eindredactie.

De woordvoerder van 'een hoge ambtenaar' die ze interviewde, bood haar in de onderhandelingen een - niet bestaande - baan aan als ze akkoord zou gaan met de voorgestelde wijzigingen.

De informatiestromen zijn geprofessionaliseerd, en er zijn tig Bibebjes nu, constateert Lo Galbo. Maar waar Defensieminister Henk Vredeling tegen Bibeb nog opbiechtte dat hij 'allergisch voor uniformen' was, zal Jeanine Hennis-Plasschaert het wel uit haar hoofd laten iets over Mark Rutte of zichzelf te beweren in een interview: 'Zij zegt gewoon helemaal niets.'

Desondanks is het portretterende interview geen vergane glorie volgens haar: het genre 'floreert' zelfs. 'Op z'n slechtst is het portret-interview niet meer dan een voyeuristisch inkijkje, op z'n best een existentiële zoektocht', aldus Lo Galbo. Haar advies aan de lezer: 'Sla de klaagzang en catharsis gewoon over, en verlies je in een diep doorleefd verhaal.'

Dat valt nog niet mee. Wantrouwen jegens interviews is altijd gerechtvaardigd: de geïnterviewde kan immers elk (dramatisch) verhaal op de mouw spelden van zijn toehoorder. Hoe moet de lezer zien waar de retoucheerspuit zijn botox spoot over het portret in het magazine? Nu botox op televisie weer volop in discussie is, zou het goed zijn wanneer interviewers meer opening van zaken gaven over de werkelijkheid achter de werkelijkheid die zij schetsten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden