Reportage Arbeidsmigranten Polen

In Poolse supermarkten vullen Oekraïners de vakken

Een Biedronka supermarkt in Warschau. Beeld Waldthausen Marlena

De meningen zijn verdeeld over de massale toestroom van Oekraïners in het gesloten Polen. Maar meer dan een miljoen migranten vullen inmiddels de vakken in de supermarkt, en de gaten op de Poolse arbeidsmarkt.

Ook op een doordeweekse ochtend is het druk in een Biedronka-filiaal in het noordwesten van Warschau. In de populairste budgetsupermarkt van Polen stapelen Ivanna (23) en Agata (28) kartonnen dozen met pakken koffiemelk op elkaar. De jonge vrouwen, die knalgroene shirts dragen en een button met hun naam hebben opgespeld, zijn omringd door klanten, veelal met winkelwagentjes.

Af en toe wisselen Ivanna en Agata wat woorden, maar niet in het Pools. Ze spreken Oekraïens. Klanten verstaan kunnen ze niet. Als ze worden aangesproken, glimlachen ze vriendelijk en wijzen naar de andere kant van de supermarkt. Daar staat een collega die wél Pools spreekt.

Ze behoren tot de miljoen arbeidsmigranten uit het buurland, die volgens het ministerie van Arbeid op tijdelijke contracten in Polen werken. Ze rijden ook in Ubers, werken als schoonmakers, klussers, stukadoors en in de landbouw. ‘Waarschijnlijk zijn het er zelfs meer dan een miljoen’, zegt Andrzej Kubisiak van het Poolse Instituut voor Economie (PIE). ‘Wat het lastig maakt is dat ook veel Oekraïners op de zwarte markt actief zijn. Die zie je niet terug in de officiële berekeningen.’

Biedronka (‘Lieveheersbeestje’), een keten met meer dan 2900 winkels in Polen, is niet de enige supermarkt die voor een groot deel bemand wordt door Oekraïners. Ook bij Zabka (‘Kikkertje’) en de Topmarket zijn het vooral Oekraïners die de vakken vullen.

De supermarktketen Biedronka heeft in februari een speciale hotline en een website in het Oekraïens gelanceerd om nog meer Oekraïners aan te trekken. ‘We willen inspelen op de ontwikkelingen die zich momenteel op de arbeidsmarkt voordoen,’ zegt Biedronka-woordvoerder Arkadiusz Mierzwa tegen de Volkskrant.

Lastig baan te houden

Biedronka oogstte er online veel kritiek mee, want niet alle Polen zijn even blij met de Oekraïners. Een ingezonden brief op de nieuwssite Trojmasto van een oudere man, Karol, uit Noord-Polen zorgde eerder voor discussie. Karol had zijn boodschappen niet kunnen vinden, maar ‘niemand van het personeel had hem kunnen verstaan’. Er volgde een peiling op de website of klanten ‘het moeilijk vonden als er buitenlanders actief waren in de supermarkt’. Er kwamen daarna meer klachten binnen.

Rond de Biedronka in noordwesten van Warschau is het winkelend publiek milder gestemd. Monika Miłowska (35): ‘Natuurlijk hebben sommige Oekraïners moeite met Poolse woorden als ‘glutenvrije havervlokken’ en ‘varkensschouder zonder been’, maar dat vind ik geen probleem’. Miłowska ziet de Oekraïners in Polen juist als aanwinst. ‘Het is alleen jammer voor hen dat het zo lastig is om hun baan te behouden.’

Oekraïense arbeidsmigranten blijven meestal zes maanden tot drie jaar, afhankelijk van hun visum. Ongeschoolde werknemers kunnen in Polen hoogstens zo’n 8.500 zloty per maand verdienen (2.000 euro), als absoluut maximumbedrag. Dat is zo’n vijf keer meer dan in Oekraïne.

In de Biedronka mag het Oekraïense personeel niet met de pers praten. En ook in andere sectoren zwijgen de Oekraïeners liever, omdat ze bang zijn dat ze hun tijdelijke werkvergunning kwijtraken. De uit Lviv afkomstige Yurii (31), die in een Uber bij de Biedronka van Ivanna en Agata rondrijdt, verwoordt het als volgt: ‘Ik ben al zo blij dat ik hier kan werken, ik zet niks op het spel dat het zou kunnen verpesten.’ Makkelijk vindt Yuri het alleen niet in Polen. ‘Het is een gesloten maatschappij. Ik mis m’n familie.’

‘Eigenlijk zie je Oekraïners overal waar fysieke arbeid gedaan moet worden’, zegt Kubisiak. ‘Zij doen het werk dat de Polen niet willen doen.’ Polen zullen niet zo snel in eigen land als klusjesman aan de slag te gaan. In andere EU-landen - zoals in Nederland - kunnen ze veel meer verdienen. Volgens Krzystof Inglot, werkzaam bij het Poolse Wervingsbureau van de Arbeidsdienst, zijn de Oekraïners in dit gat gesprongen. ‘Maar nog steeds heerst er een tekort. Er is nog vraag naar zeker 300 duizend werknemers die het laaggeschoolde werk kunnen doen.’

Open armen

De meeste migranten spreken Oekraïens en komen uit steden in West-Oekraïne, zoals Lviv of Kiev. Maar de laatste jaren is er ook een stroom uit het afgescheiden Oost-Oekraïne op gang gekomen. Zij spreken Russisch, en zijn door de oorlog hun werk zijn kwijtgeraakt. In het straatbeeld vallen de Oekraïners niet op, maar de hoeveelheid Oekraïense reclames in de openbare ruimte verraadt hun aanwezigheid. ‘Na de Tweede Wereldoorlog is Polen een homogeen land geworden’, zegt Kubisiak. ‘Dus deze groeiende groep nieuwkomers is iets volkomen nieuws.’ 

Biedronka-klant Zbigniew Hryniewicz (50) moest wel even wennen aan de Oekraïners in de supermarkt. ‘Toen ik een keer iets aan een medewerker vroeg, wees ze alleen met haar hand. Ik dacht dat ze misschien stom was. Maar later hoorde ik haar praten bij de kassa met een vriend, in het Oekraïens.’ Hryniewicz denkt dat het goed is dat er zoveel Oekraïners zijn. ‘Ze werken daar waar wij Polen ons niet willen inzetten.’

Voor zijn vrouw Barbara Hryniewicz (49) ligt het iets anders. ‘Enerzijds is het goed omdat we Oekraïners onze appartementen kunnen verhuren en daar geld mee verdienen. Aan de andere kant zijn ze wel met heel veel. Als ze geen Pools spreken ergert me dat.’

In februari verscheen er op internet een foto van een Zabka-supermarkt in de West-Poolse stad Poznan. Het personeel had een briefje op het raam gehangen. ‘Onze crew komt uit Oekraïne. Heeft u hier problemen mee, kom dan niet binnen.’ Het briefje werd honderden keren gedeeld op sociale media.

Toch denkt Kubisiak van het PIE dat de wrijving zal afnemen. ‘De meeste Polen zijn juist bang voor migranten uit andere gebieden, zoals Afrika, het Midden-Oosten en Azië. Dus in die zin ontvangen ze de Oekraïners met open armen. Juist omdat we zo’n homogeen land zijn, is het prettig om buitenlanders te werken die redelijk dicht bij onze eigen cultuur staan. De Oekraïense taal verschilt nu ook weer niet zoveel van het Pools, dus de meesten zullen zich de taal wel snel eigen maken. Een kwestie van tijd.’

Aanvulling: In bovenstaand artikel staat dat ongeschoolde werknemers in Polen zo’n 8.500 zloty per maand kunnen verdienen (2.000 euro).’ Ter verduidelijking: dit is een absoluut maximumbedrag, dat in de praktijk weinig voorkomt. Veel ongeschoolde werknemers in Polen verdienen vele malen minder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden