'In Polen bepaalt opa hoe de dingen gaan'

Hoe staat het met de emancipatie in Europa, gezien door Nederlandse ogen? Dat is het thema van een 6-delige serie interviews over de kwestie M/V. Deze keer: Polen.

null Beeld Marie Wanders
Beeld Marie Wanders

'Je waant je hier veertig jaar terug in de tijd. Vrouwen zijn veroordeeld tot de drie k's: kinderen, kerk en keuken', zegt Randi Stenger (50). Haar jongere buurmeisje leeft zoals een goede katholieke vrouw hoort te leven. 'Trouwen doe je tussen je 18de en 25ste, anders ben je te oud, en er moeten kinderen komen. Liever geen voorbehoedsmiddelen en zeker geen abortus. Daarom zie je hier veel tienermoeders.'

Hier, dat is het dorpje Dobków in het zuidwesten van Polen. Er wonen vooral boeren. Op het land worden rogge en tarwe verbouwd met tractoren die in Nederland in het museum zouden staan. In 2007 verlieten Randi Stenger en haar man Herman Nederland om een oude boerderij om te bouwen tot een bed & breakfast met camping.

CV

2 september 1965 geboren in Haarlem.

1987-1994 Administratief medewerker bij de gemeente Haarlem

1994-2002 (Koor)dirigent en docent fotografie en genealogie

2003 - 2007 Studie maatschappelijk werk & dienstverlening, werkt als jeugdbeschermer

2007 Vertrek naar Polen om boerderij te verbouwen tot b&b

2014 Opzetten van non-profit vakantieproject voor chronisch zieke kinderen, zorzaporanna.com/nl/kindervilla.asp

Schikt de Poolse plattelandsvrouw zich in dat lot?

'Het ontbreekt haar aan de middelen om uit deze situatie te komen. Mijn buurmeisje woont bij haar schoonouders in huis, er leven drie generaties onder één dak. Opa bepaalt hoe de dingen gaan. Natuurlijk wil zij een eigen huisje, maar dat gaat haar niet lukken. Ze heeft alleen lagere school gedaan. Wat moet ze? Mensen leven hier van de EU-subsidie die ze krijgen in ruil voor het verbouwen van het land. Mijn buurmeisje zeurt niet en accepteert de situatie zoals die is.'

Tijdens het communisme waren mannen en vrouwen op de werkvloer gelijk.

'Al in de 19de eeuw, vóór Polen onder het juk van de Sovjet-Unie kwam, werden Poolse mannen in oorlogstijd verbannen naar Siberië. Daardoor moesten de achtergebleven vrouwen zelfredzaam zijn. Ze hielden de moestuinen en de landerijen bij. Dat was zwaar werk.'

Zie je nog iets van die gelijkheid terug?

'Ja, in Polen zie je geregeld vrouwelijke wegwerkers die graven en asfalteren. Vergis je niet, Poolse vrouwen hebben haar op hun tanden. Dat ze slaafs zouden zijn, zoals die websites voor Poolse bruiden soms vermelden, is niet waar.'

Is het einde van het communisme schadelijk geweest voor de emancipatie?

'Nee, juist goed. Tijdens het communisme mochten de mensen geen eigen identiteit hebben. Nu hebben ze de vrijheid. Polen mogen overal werken in de Europese Unie. Juist veel vrouwen pakken die kans. Niet alleen vanwege het geld, ook om onder het juk van de familie uit te komen. Polen is een van de snelst groeiende economieën in Europa. We hebben hier niet zo'n crisis meegemaakt als in Nederland.'

In Stengers woonplaats Dobków zijn het vooral de mannen die naar West-Europa trekken om te werken, vertelt ze. Dat heeft ook te maken met de invloed van de katholieke kerk, die in deze regio groot is. Toen ze nog maar net in het dorp woonde en op zondag in de tuin aan het werk was, tikte de buurvrouw op het raam en wees haar op de zondagsrust.

Randi Stenger Beeld Marie Wanders.
Randi StengerBeeld Marie Wanders.

In Polen komt de kerk nog langs de deuren. Slaan ze jullie als Nederlanders over?

'Nee. Wij zijn ook schaapjes van God, al geloven we niet. Met Driekoningen, op 6 januari, komt de pastoor langs om ons huis te zegenen. We worden door het dorp geaccepteerd. Ik denk omdat ze zien hoe hard wij hebben gewerkt aan de verbouwing, dat heeft ons respect opgeleverd. Als we het werk door anderen hadden laten doen, was dat misschien anders geweest.'

Poolse feministen zien de kerk als de bron van het kwaad. Terecht?

'De scheiding van kerk en staat is beter voor de emancipatie. De vrouw wordt door de kerk als minder gezien. Uit onderzoek blijkt dat 63 procent van de Polen tegen inmenging van de kerk is, maar gek genoeg zie je dat niet terug in de uitslag van de presidentsverkiezingen laatst. De conservatieve Andrzej Duda won en de zittende president Komorowski verloor. Hij pleitte onlangs voor het toestaan van ivf, maar kreeg op zijn kop van de kerk. Een bisschop zei dat hij niet meer welkom was bij de heilige communie. De kerk houdt alles tegen.'

Gendergelijkheid, abortus, reageerbuisbevruchting, voorbehoedsmiddelen, wettelijk partnerschap voor mensen van hetzelfde geslacht: het is uit den boze in Polen. Hoe ga je daar als vrijgevochten Nederlandse vrouw mee om?

'Ik vind dat ik respect moet hebben voor hoe ze het hier doen, al denk ik er anders over. Je moet niet vergeten dat men nog in de post-communistische tijd leeft. Dit is een land in opbouw en het duurt nog minstens twee generaties voordat men echt vrij kan zijn. Ik weet zeker dat mijn buurmeisje nog nooit een homo heeft ontmoet. Toen wij hier een keer een zwarte man te gast hadden, begon ze te lachen en te wijzen: zwarte man, riep ze. En het hele dorp liep uit om onze Chinese vrijwilliger te bekijken.'

Zou je hier de boel kunnen runnen als alleenstaande vrouw?

'Het zou moeilijker zijn. Herman en ik zijn getrouwd. Ik sta met een schort om in de keuken, hij doet dingen op het land. We doen het dus netjes. Een vrouw alleen is niet hoe het hoort. Toch denk ik dat het wel kan. Een mooie eigenschap van de mensen hier is dat ze zich niet veel met elkaar bemoeien.'

Voor het eerst sinds ruim twintig jaar heeft Polen een vrouwelijke premier, Ewa Kopacz. Is zij een voorbeeld voor veel vrouwen?

'Een vrouwelijke premier zegt helaas weinig. Veel vrouwen op hoge posities worden naar voren geschoven door mannen, omdat die benoeming hen goed uitkomt, ze hebben geen echte macht. Kijk naar het Europees Parlement, daar zitten weinig Poolse vrouwen. In deze regio denken de mensen: daar moet een gewoon een man zitten. Het idee van een zwarte paus gaat er niet in, het idee van een vrouwelijke leider ook niet.'

Heeft de Poolse vrouw uit de stad het beter voor elkaar dan de vrouw op het platteland?

'Ja. Vrouwen uit de stad komen met hun gezin vakantievieren in onze bed & breakfast. Ze hebben mooie kleding, geld en een grote auto. Zij regelen goede scholing voor hun kinderen, om er zeker van te zijn dat hun kroost later niet achter het fornuis belandt. In Nederland hebben vrouwen overal zo'n beetje dezelfde kansen, hier zie je een verschil in mogelijkheden. In de steden heeft de kerk minder invloed en is er meer werk en beter onderwijs. Stadse vrouwen benaderen ons ook anders, een beetje neerbuigend misschien. Wij zijn maar simpele mensen met een b&b. Ik begrijp dat wel. Als je altijd onderdrukt bent geweest en je hebt het eindelijk voor elkaar, dan wil je het leven ontdekken. In die fase zit de Poolse vrouw uit de stad.'

De Kwestie M/V is een reeks interviews met vrouwen in Europa over de stand van zaken op het gebied van de emancipatie in hun land. Verschijnt elke veertien dagen.

null Beeld Marie Wanders
Beeld Marie Wanders
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden