In Poetins hof weegt loyaliteit zwaarder dan bekwaamheid

Om te weten wie in het Kremlin macht uitoefenen, lezen de tegenstanders van Poetin het boek: 'All the Kremlin's Men'. 

Vladimir Poetin en de steenrijke getrouweling Vladimir Potanin, die volgens de auteur verantwoordelijk is voor de Winterspelen in Sotsji. Beeld reuters

Er gaat een boek rond onder hoogopgeleide jongeren in Rusland. Het is onderwerp van gesprek bij de massademonstraties tegen de Russische regering. Het is een kritisch boek over het Kremlin, geschreven door een journalist uit eigen land en verkrijgbaar in de Russische boekwinkels - een overwinning voor de Russische journalistiek.

Het werk van journalist Mikhail Zygar was vorig jaar het best verkochte non-fictie boek van Rusland. Onlangs werd het naar het Engels vertaald als All the Kremlin's Men: Inside the Court of Vladimir Putin - met een knipoog naar All the President's Men over de Watergateaffaire.

Het is niet de zoveelste biografie van de president, maar een doorlichting van de kring vertrouwelingen rond Vladimir Poetin. Zygar sprak met Poetins doorgaans zo gesloten oligarchen, topambtenaren en spindokters. Dat zijn volgens Zygar de mensen die Poetins wereldbeeld scheppen en het bijbehorende beleid bedenken. 'Poetin, zoals we denken dat hij is, bestaat niet', is de boodschap op de laatste pagina's.

'Journalisten besteden te veel aandacht aan Poetin als ze willen laten zien hoe de Russische staat werkt - het is altijd een onemanshow', zegt Zygar (36), voormalig hoofdredacteur van Ruslands enige onafhankelijke tv-zender, tijdens een vraaggesprek in Moskou. 'Maar Poetin is niet de strategische magiër die vanaf het begin wist wat hij wilde bereiken.'

De Kremlinkring bestaat al jaren uit dezelfde mannen. Voormalige judopartners, bodyguards en persoonlijk assistenten van de president. 'Hij omringt zich met mensen die hij begrijpt en met wie hij jarenlang dagelijks contact heeft gehad', zegt Zygar. Zo promoveerde Poetin een persoonlijk assistent tot plaatsvervangend stafchef, daarna tot vicepremier en nu is linguïst Igor Setsjin de baas van staatsoliegigant Rosneft. Een beloning voor hondstrouwheid: Setsjin was het enige lid van de presidentiële staf dat tijd vrijmaakte om Poetin te vergezellen naar het vliegveld, en hem daar ook weer opwachtte.

Cover van All the Kremlin's men.

Michail Zygar beschrijft een landsbestuur dat meer aan zichzelf denkt bij het nemen van een beslissing dan aan de mensen die het dient. Precies wat de deelnemers aan de demonstraties willen veranderen.

In het hof van Vladimir Poetin weegt loyaliteit zwaarder dan bekwaamheid. Dat speelt een grote rol in de besluitvorming. De vertrouwelingen van Poetin willen in het gevlei komen bij de president. Kritiek leveren op de baas helpt daarbij niet, denken ze. Met lege handen aankomen ook niet. Dus als ze er niet in slagen om bepaalde personen aan de macht te brengen in Oekraïne, Georgië of Abchazië, wordt de schuld telkens afgeschoven op een andere partij: het Westen.

Poetins bureaucraten denken voortdurend in complottheorieën, toont Zygar. Hij keek hen in de ogen en is ervan overtuigd dat ze echt geloven dat Amerika en Europa er voortdurend op uit zijn om Rusland klein te krijgen. 'Ze denken dat iedere revolutie een coup is, die geïnspireerd en betaald wordt door buitenlandse machten.'

Zelf smeden de mensen rondom de president allerlei complotten. De Olympische Spelen van Sotsji, het sporttoernooi dat bekendstaat als Poetins persoonlijke prestigeproject, blijken aanvankelijk helemaal geen steun te hebben gehad van de president. Het was de wintersportliefhebbende nikkeltycoon Vladimir Potanin die Poetin wijsmaakte dat de bevolking snakte naar het toernooi.

Potanin speelde onder een hoedje met Poetins woordvoerder Dmitri Peskov. Die lekte de route van Poetins escorte en de namen van de radiozenders die de president onderweg beluistert. Kort daarna zag Poetin door het raampje van zijn gepantserde bolide billboards met een roep om 'de Spelen die we verdienen'. Tegelijkertijd hoorde hij op de radio enthousiasme voor de Winterspelen. Tijdens de jaarlijkse tv-show waarin hij met gewone Russen praat, vroeg een (ingehuurde) beller aan Poetin om de Spelen in Rusland te organiseren. Poetin besloot: de bevolking wil de Olympische Spelen. Plots was er een bodemloze schatkist om de Spelen naar Sotsji te halen.

Auteut Mikhail Zygar.

Niemand achter de muren van het Kremlin lijkt er problemen mee te hebben dat grote beslissingen over overheidsgeld worden gemaakt op basis van persoonlijke belangen. Zygar: 'Ze zien zichzelf niet als een stelletje criminelen. Ze denken allemaal dat ze hun best doen voor Rusland. Voor fouten vinden ze altijd wel excuses. Bijvoorbeeld: ik wilde wel beter handelen, maar ik had te maken met obstakels en vijanden.'

Een autoritair Rusland creëren was aanvankelijk niet de bedoeling van de president en zijn entourage. Zygar stelt dat ze zelfs voorstanders zijn van democratie. 'Maar ze geloven dat de tijd tegenzit. Dat het niet het moment is voor democratische procedures. Dat er fascisten en populisten worden gekozen als ze nu vrije verkiezingen organiseren. Zoiets kunnen ze niet laten gebeuren. Ze denken dat Rusland nog een paar decennia nodig heeft om te beginnen aan echte democratie.'

Geen enkele van de geïnterviewden ziet kans op verandering in Rusland. Althans, zolang Poetin in het Kremlin zit. Poetin zelf is door zijn vertrouwelingen zo beïnvloed dat hij denkt dat het land in elkaar stort zonder hem.

De demonstranten denken daar anders over. Zij hopen dat oppositieleider Aleksej Navalny bij de presidentsverkiezingen volgend jaar een eind maakt aan het tijdperk-Poetin. Een onwaarschijnlijk scenario, volgens de opiniepeilingen: 85 procent van de bevolking zou achter Poetin staan.


Die cijfers lijken de bureaucraten in het Kremlin niet gerust te stellen. De kiescommissie heeft al laten weten dat Navalny uitgesloten is van deelname aan de verkiezingen wegens een veroordeling, terwijl de oppositieleider volgens de Grondwet gewoon mag meedoen.


Volgens Zygar wordt de definitieve beslissing over Navalny's deelname later dit jaar genomen. Niet door een rechter, maar door Poetin en Sergej Kirijenko, de plaatsvervangend stafchef.


Navalny houdt ondertussen rekening met verdere samenzweringen tegen hem. Hij rijdt bijvoorbeeld geen auto, schrijft Zygar. Want Navalny vreest dat een provocateur van het Kremlin zich dan voor zijn auto werpt en zwaargewond raakt of overlijdt, waarop Navalny wordt veroordeeld tot een jarenlange gevangenisstraf.

Oppisitieleider Aleksej Navalny op zijn kantoor, vlak nadat hij werd vrijgelaten uit de gevangenis. Beeld afp

Navalny onder druk

De Russische autoriteiten hebben de druk opgevoerd op de onstuimige verkiezingscampagne van oppositieleider Aleksej Navalny. Dit weekend werden honderd flyerende vrijwilligers aangehouden wegens 'ordeverstoring'. De politie doet door het hele land invallen bij campagnebureaus van Navalny. Afgelopen week confisqueerden agenten onder meer campagnekranten bij bureaus in Moskou, Sint-Petersburg, Novosibirsk, Jekaterinenburg, Toela en Kazan. In de krant Het is tijd om te kiezen stelt Navalny de corruptie van de Russische regering aan de kaak. Navalny kwam vrijdag vrij na een celstraf van 25 dagen voor de organisatie van een massademonstratie zonder vergunning - duizend deelnemers werden opgepakt. Dat zal de oppositieleider er niet van weerhouden om binnenkort de Russen weer aan te moedigen om de straat op te gaan.

De hondstrouwe mannen van Poetin

Sergej Ivanov

Een van de invloedrijkste personen, maar met een functie van niks. Vorig jaar werd de oud-KGB'er Ivanov door Poetin gedegradeerd van stafchef naar speciaal gezant voor milieu- en transportzaken. Volgens Zygar is het de droom van elke bureaucraat in Poetins vertrouwenskring: behoud van privileges zoals bodyguards, residenties en salaris, maar vrijgesteld van het nerveuze werk in het Kremlin. Wil Poetin advies over belangrijk binnenlands of buitenlands beleid, dan schuift de milieugezant aan.

Beeld epa

Vjatsjeslav Volodin

Architect van Poetins verkiezingscampagnes. Overtuigde hem dat er geënsceneerde 'antiprotesten' nodig waren tegen demonstraties van de oppositie. In 2012 verzamelde Volodin honderdduizend mensen, vooral ambtenaren, op een heuvel in Moskou. Hij liet spandoeken uitdelen met teksten als: 'Wie anders dan Poetin?' en 'Alles staat op het spel'. De staats-tv richtte de camera op Volodins demonstratie, niet op die van de oppositie. Sinds vorig jaar is Volodin parlementsvoorzitter.

Beeld Anna Isakova/TASS

Aleksej Koedrin

Al tientallen jaren bevriend met Poetin. Vertegenwoordigt de liberale flank van Poetins vertrouwelingen. Slaagde er als minister van Financiën in om Ruslands schulden grotendeels af te lossen, het belastingstelsel te hervormen en Rusland te behoeden voor de economische crisis van 2008. In 2011 moest hij de regering verlaten door een conflict met toenmalig president Medvedev. Maar hij adviseert Poetin nog steeds en denkt volgens Zygar dat zijn grote comeback nog wel komt.

Beeld epa

Vladislav Soerkov

Belangrijke adviseur van Poetin. Maakt zich zorgen over een wereldwijd complot tegen Rusland. Zette daarom de pro-Poetin-jeugdbeweging Nashi op. Selecteerde gemotiveerde en veelbelovende jongeren en bracht hun de ideologie bij. Die kwam neer op het rebelleren tegen de vijanden die betrokken zijn bij het complot tegen Rusland, met name de Verenigde Staten.

Beeld ap

Igor Setsjin

Staat bekend als de op één na machtigste man van Rusland. Volgens Zygar leidde zijn invloed op Poetin in 2003 tot de opsluiting van olietycoon Michail Chodorkovsky. Setsjin had de president afgetapte gesprekken gegeven waarin Chodorkovsky over Poetin sprak als een onbeduidend persoon. Setsjin zou ook geruchten hebben verspreid dat Chodorkovsky samenspande met de Amerikanen om president te worden. Chodorkovsky ontkent, maar Poetin geloofde het. De olietycoon ging acht jaar de cel in. Setjsin is nu baas van staatsoliebedrijf Rosneft.

Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden