In Poesje Mauw zit meer Mozart dan in Brahms

Het is goed achttiende-eeuws concertgebruik om je niet te veel te laten ringeloren door ontzag voor de kunst. Waarom een hele symfonie achter elkaar aanhoren, terwijl je halverwege best eens zin zou kunnen hebben in een fijne aria of een hoornsolo?...

Het barokorkest The Academy of Ancient Music presenteerde vrijdag in het Concertgebouw een reconstructie van zo'n programma, met werk van Mozart. De Haffner-symfonie werd na het Menuetto gewoon afgebroken. De Finale volgde pas als toetje, na een staaltje van haute cuisine van improvisatiekunst door de pianist Robert Levin.

Levin, die in Amsterdam een Europese tournee afsloot, blijkt ervaring te hebben opgedaan als microfoonspreker. 'Na de pauze ga ik een stuk spelen dat nog niet bestaat', meldt de in loshangend zwart overhemd geklede pianist. Waarna hij uiteenzet hoe het publiek kan bijdragen. Pen en papier liggen klaar. Levin vraagt het publiek om de thema's op te schrijven, waarop hij in de stijl van Mozart een 'fantasy' wil improviseren. Vriendelijk verzoek: geen thema's in de stijl van Sjostakovitsj of Brahms.

Na zijn optreden te hebben opgedragen aan de onlangs overleden Mozartkenner Marius Flothuis, geeft Levin als voorproefje een geïmproviseerde inleiding, die het gat moet dichten tussen de Haffner en Mozarts pianoconcert nr 24. Vervolgens ontrolt zich een schouwspel waarin Levin zich vooral als ensemblespeler ontpopt. Nu eens ver voorover leunend over de Rosenberger-fortepiano, dan weer half omgedraaid op de pianokruk, zoekt hij oogcontact met andere instrumentalisten, met wie hij, zonder tussenkomst van dirigent Hogwood, rechtstreeks de dialoog aangaat.

Die muzikale gesprekken monden aan het slot van het eerste en het laatste deel uit in een extatische geïmproviseerde cadens, op de plekken waar Mozart met opzet enkele maten alleen schematisch invulde. Levin laat er voor de vuist weg zijn eigen ideeën op los, net als Mozart indertijd ('alleen moet die het honderdduizend keer beter hebben gedaan', zal Levin later zeggen).

Het hoogtepunt volgt na de pauze, als een zilveren bokaal met de door het publiek bedachte thema's het podium wordt opgedragen. Levin doet een greep, en becommentarieert het notenmateriaal. De Marseillaise wordt afgeserveerd als 'te veel Schumann'. Een paar fragmenten in mineur worden goedgekeurd, waaronder één ter nagedachtenis aan de pianist Gerard Hengeveld. Als uitsmijter valt de keus op het majeurbegin van Poesje mauw.

Onder Levins handen ontspint zich een bijna vijftien minuten durend muziekstuk, dat typisch Mozartiaanse formules op een adembenemende manier verbindt aan een muzikale uitpluizerij van de geleverde thema's. Applaus en lachsalvo's zijn zijn deel.

'Maar het is geen voorbedacht kunstje', bekent Levin na afloop, uitblazend van zijn inspanningen. 'Achter het podium sta ik te bidden.' Hij weet niet meer wat hij heeft gespeeld. 'Mijn vingers moeten mijn hersens bijhouden, en omgekeerd. Ik heb geen plan, ik begin gewoon. Wat ik met zo'n thema doe, ontstaat terwijl ik het speel. Mozart levert de ingrediënten, maar toch is het altijd weer onvoorspelbaar hoe het uitpakt.'

Het wordt makkelijker, zegt hij, naarmate de thema's meer ritmisch en melodisch profiel hebben. 'Snelle thema's pakken altijd goed uit, maar langzame leveren veel meer op, omdat je er meer emotie in kan leggen. Maar wat het uiteindelijk wordt, blijft ook voor mij the spell of the moment.'

Het Nederlandse publiek krijgt een ruime voldoende voor het bedenken van geschikte thema's. 'Het beste wat ik in deze tournee ben tegengekomen', oordeelt Levin. New Yorkers zijn ronduit vreselijk, die komen niet verder dan Yankee Doodle.'

Voor de volledigheid: na de ovaties en de bloemen voor Levin bleek toch niet iedereen te hebben begrepen dat de Haffner-symfonie nog moest worden afgemaakt. Een een beetje mosterd na de maaltijd was het inderdaad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden