In Peru komt de revolutie van boven

Het is half twaalf 's nachts als de revolutie in Lima begint. Zij wordt gedicteerd van bovenaf. Om precies te zijn vanaf een afdak boven de ingang van het Sheraton-hotel, dat de hele avond al dienst heeft gedaan als geïmproviseerd podium....

De kandidaat, in spijkerbroek en windjack maar zonder de rode haarband van eerder op de avond, schraapt de rauwe keel. Hij wil zijn aanhang 'iets groots' vragen. Hij heeft berichten ontvangen dat er gerommeld wordt met de uitslagen. Volgens de exit-polls had hij, Toledo, gewonnen en nu is Fujimori opeens uitgeroepen tot winnaar. 'Ik wil jullie vragen met mij mee te marcheren naar het presidentieel paleis. Wij laten niet toe dat ons de overwinning wordt ontstolen.' De menigte juicht. Duizenden vuisten bewegen staccato in de lucht. 'De dictatuur gaat vallen, gaat vallen.'

Gelijk Lech Walesa op de werf van Gdansk instrueert Toledo zijn 'vrouwen en mannen van Peru'. Er moet langzaam worden gelopen, maar hard geschreeuwd. En verder geen geweld, maar wel kracht. Kracht 'voor gerechtigheid en het aanzien van Peru in het buitenland'. De menigte zet zich in beweging in de richting van het koloniale stadshart.

Tien minuten later ontploffen de eerste traangasgranaten bij het paleis. De menigte schreeuwt: 'Moordenaars' en 'Luister Chinees, het volk veracht je.' Een enkele traangasgranaat wordt teruggegooid. Toledo verschijnt, in het licht van camera's. Als een voetballer na de overwinning wordt hij op de schouders meegedragen tot vlakbij het hek van het donkere paleis van Fujimori. Andere presidentskandidaten lopen mee. 'Dit is de triomf van de democratie op de dictatuur', heeft een van hen, de burgemeester van Lima, net in een toespraak gezegd. Voor hen is Toledo 'de kandidaat die het volk wil'. Even later drijft de politie de menigte met een nieuw traangas offensief uiteen.

Als een feuilleton heeft de avond zich ontrold. 's Middags hadden de exit-polls verrassend genoeg een overwinning voor Toledo voorspeld. Op het afdakje had de kandidaat zijn aanhang bedankt en zelfs gezinspeeld op misschien nog twee procentjes extra, zodat hij zich later op de avond meteen president kon verklaren. Feest was het. 'Zo meteen kom ik beneden met jullie een huaino dansen.'

Daarna was er het vertoon van eenheid geweest. Met zes andere oppositiekandidaten was Toledo halverwege de avond op het afdak van het hotel verschenen. Maar nu was de toon anders. Als één man hadden zij 'respect voor de wil van het volk' gevraagd. Dat was toen de onafhankelijke bur gerorganisatie Transparencia, die altijd de betrouwbaarste prognoses heeft verschaft, op basis van een eerste telling bekendmaakte dat niet Toledo, maar Fujimori had gewonnen - met ruim 48 procent van de stemmen.

Nieuwe exit-polls bevestigden diens overwinning. Ook de deskundigen deden een duit in het zakje: gezien de foutmarge van 3 procent kan ieder moment blijken dat Fujimori meer dan 50 procent heeft. In dat geval is er zelfs geen tweede ronde nodig.

Om elf uur 's avonds komt de kiesraad met de eerste officiële uitslag. Zeven uur nadat de stemlokalen zijn gesloten zijn nog maar luttele procenten geteld. Alles riekt naar fraude. Er was iets misgegaan met de computers die de waarnemers van de Organisatie van Amerikaanse Staten onfeilbaar hadden genoemd. Het kan wel twee dagen duren voordat er een officiële uitslag is, zegt de voorzitter van de kiesraad.

Voor Toledo en de andere oppositiekandidaten is het een laatste stuiptrekking van de dictatuur. 'Als de wil van het volk niet wordt gerespecteerd, ben ik de eerste die de straat op gaat', zegt Toledo.

Om twee uur 's nachts geeft Rafael Roncagliolo, voorzitter van Transparencia en de stem van betrouwbaar Peru, een persconferentie. Hij is bleek, uitgeput maar vooral verontwaardigd. De waarnemers hebben 'een zee van onregelmatigheden' aangetroffen. Lokalen die te laat open gingen, stembiljetten waar Toledo van afgeknipt was of Fujimori al tevoren ingevuld. Noem maar op. Opeens zat er een virus in de computers van Transparencia. En toen viel de elektriciteit uit. Dat is geen toeval, zegt Roncagliolo. En hij spreekt het vonnis uit. 'De computeruitslagen zijn niet te vertrouwen.'

Aan de ronde tafel met analisten van Canal N, de kabelzender die als enige gedurende de avond beelden van de opstand heeft uitgezonden, is de stemming somber. Een opstand. Fraude. 'Je weet hoe het begint, maar nooit hoe het afloopt', zegt een commentator.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden