Reportage Poetins pensioenplan

In Perm verenigt het verzet zich tegen Poetins pensioen: ‘Onze bevolking is geduldig, maar geduld is eindig’

Vladimir Poetin staat op het punt om de pensioenleeftijd in Rusland te verhogen. Aarzelend staat het volk tegen hem op. ‘Wij zullen sterven naast de machine.’ 

Forenzen vertrekken ’s ochtends naar hun werk in het industriële gedeelte van de stad Perm in Rusland. Foto Emile Ducke

In het kantoor van de Communistische Partij in Perm sjouwen communisten met stapels aankondigingen van protesten. Een straat verderop roepen liberale aanhangers van oppositiepoliticus Aleksej Navalny via sociale media op tot demonstraties. En in een kelder onder een arbeiderswijk beschilderen marxisten protestspandoeken.

‘Voor het eerst is er een onderwerp dat de oppositie bij elkaar brengt’, zegt Michail Kasimov, voorzitter van oppositiepartij Parnas in Perm. Ondanks Kasimovs liberale standpunten nodigden de communisten hem uit om te speechen op hun demonstraties. ‘Iedereen begrijpt dat we ons nu moeten verenigen.’

President Poetin staat op het punt om zijn impopulairste maatregel ooit door te voeren: de verhoging van de pensioenleeftijd. De pensioenleeftijd is in negentig jaar niet verhoogd. Ook Poetin zou er met zijn handen van afblijven, beloofde hij eerder in zijn presidentschap. Maar vorige week woensdag vroeg Poetin de bevolking in een tv-toespraak om ‘begrip’ voor de maatregel die volgens een peiling verkeerd valt bij 89 procent van de Russen.

Katja (L) and Artjom in het hoofdkantoor van de marxistische groep CCCP, in Perm. Foto Emile Ducke

De reden voor de hervorming is een vergrijzende bevolking en een slinkende beroepsbevolking. De overheid moet daarom steeds meer bijleggen om pensioenen uit te betalen. Bovendien heeft Poetin in zijn verkiezingscampagne investeringen beloofd in zorg, infrastructuur en onderwijs. Er is dus geld nodig. Voor mannen gaat de pensioenleeftijd van 60 naar 65. Voor vrouwen van 55 naar 60.

Forenzen wachten op hun bus in de buurt van een fabriek die militaire onderdelen produceert in Perm. Foto Emile Ducke

Oppositiepartijen grijpen hun kans. In het hele land roepen ze mensen uit hun huizen. Afgelopen zondag demonstreerden de communisten in tientallen steden, komende zondag de liberalen.

Ook in Perm, een stad in de Oeral met een miljoen inwoners, stroopt de oppositie de mouwen op. De stad werd in de achttiende eeuw gesticht rondom een metaalfabriek en is nog steeds een arbeidersbolwerk. In de buitenwijken roken de schoorstenen van wapenfabrieken, metaalfabrieken en de olieraffinaderij.

‘We zullen sterven naast de machine’, zegt Ksenia Ajtakova over de nieuwe pensioenleeftijd. Ajtakova, voorzitter van de provinciale afdeling van de Communistische Partij, doelt op de gemiddelde levensverwachting in Perm. Bij  mannen 63, onder vrouwen 75 (landelijke gemiddeldes: 66 en 77). 40 procent van de mannen haalt de pensioenleeftijd niet, blijkt uit statistieken. Wie er wel in slaagt om zijn pensioen te halen, leeft in Perm gemiddeld nog iets langer dan tien jaar.

Portret van Lenin

Kijk om je heen in het partijbureau en het lijkt logisch dat de communisten de straat op gaan om de arbeidersklasse te beschermen. Aan de muren hangen portretten van Lenin en landkaarten die beschrijven hoe de communistische revolutie zich 101 jaar geleden voltrok. Maar in het Rusland onder Poetin is het uitzonderlijk dat de Communistische Partij zijn revolutionaire wortels toont.

De partij is onderdeel van de ‘systeemoppositie’, net als alle andere partijen in het federale parlement. Dat betekent dat ze zich houden aan een ongeschreven afspraak: ze onthouden zich van harde kritiek op Poetins beleid en mogen in ruil meedoen aan verkiezingen.

Maar duizend kilometer ten oosten van Moskou heeft de Communistische Partij lak aan die afspraak. ‘Als Poetin nu plots geld nodig heeft, dan wil ik hem vragen wat hij de afgelopen 18 jaar uitgevoerd heeft om de economie te laten werken’, zegt Ajtakova. ‘Fabrieken gaan dicht, salarissen omlaag. En dan vraagt hij nu begrip voor de pensioenhervorming. Alsof mensen alles maar moeten slikken.’

Ook voor veel liberalen gaat Poetins pensioenhervorming te ver. ‘Dit is niet het moment voor de overheid om geld te halen bij een bevolking die al zo arm is’, zegt Sergej Oechov in het regionale partijbureau van oppositiepoliticus Aleksej Navalny. Zijn partij vindt het hoog tijd om Poetins oligarchen en olie- en gasbedrijven meer belasting te laten betalen.

Oude dametjes verkopen bloemen, groenten en fruit op een geïmproviseerde markt in de Kosmonaut straat in Perm. Foto Emile Ducke

Lage opkomst

Nooit eerder is Poetin bij een wetsvoorstel geconfronteerd met zo’n talrijk kamp aan tegenstanders: communisten, liberalen en negen op de tien Russen. Maar de grote vraag is: waar zijn al die mensen?

In Perm kwamen afgelopen zondag ongeveer duizend mensen opdagen bij demonstraties van de Communistische Partij. Landelijk kreeg de partij enkele tienduizenden mensen op de been. Dat is slechts een fractie van de 144 miljoen inwoners. De opkomst bij acties van liberalen was nog lager.

Een man onderweg naar zijn werk in het industriële gebied van Perm. Foto Emile Ducke

Bij het kantoor van Navalny zijn ze wel gewend aan een lage opkomst. Demonstraties van Navalny’s partij worden vrijwel altijd verboden door de overheid. Wie toch komt, riskeert zijn vrijheid. Navalny zelf kreeg drie dagen voor Poetins aankondiging over de pensioenhervorming opnieuw een maand gevangenisstraf opgelegd voor een overtreding begin dit jaar. ‘Ze zijn weer bang dat hij te veel mensen mobiliseert’, zucht Sergej Oechov.

Maar de Communistische Partij is minder gewend aan overheidsdruk. De burgemeester van Perm verbood demonstraties op centrale plekken. Ook een mars door de stad mocht niet doorgaan. ‘De enige plekken waar we mogen demonstreren zijn veldjes in woonwijken waar mensen hun hond uitlaten’, zegt Ajtakova. ‘En zelfs daar merken we dat we gevolgd worden, bijvoorbeeld met drones.’

Dat maakt mensen nog banger dan ze al zijn, zegt de communistenvoorzitter. ‘Onze bevolking is gewend om aan de keukentafel te protesteren. Misschien komt het door ons sovjetverleden. Iedereen denkt dat iemand anders wel actie gaat ondernemen. Pas als de koelkast meer aandacht vereist dan de tv, gaan mensen zelf naar buiten.’

Flashmob

Kirill Starostin is transporteur in de snoepfabriek – ‘een echte proletariër’ – en kent de gevaren van protesteren. Met vier andere leden van een lokale marxistenvereniging zit hij om tafel van hun honk, een kelder onder de wijk Arbeidersdorp. Vorige maand organiseerde Starostin met collega’s van de fabriek een flashmob tegen de pensioenhervorming. De directeur kwam erachter. ‘Hij heeft deze week zijn ongenoegen uitgesproken in een vergadering. Maandag ga ik naar mijn werk en zal er wel wat zwaaien.’

Kirill Starostin laat een poster zien die hij heeft getekend voor een demonstratie tegen het pensioenplan van Poetin, in het hoofdkantoor van de marxistische groep CCCP, in Perm. Foto Emile Ducke

‘Logisch’, zegt Artjom, een andere marxist in de kelder. ‘Alle directeuren van grote fabrieken werken nauw samen met de gouverneur van de provincie. En die wordt weer aangesteld door Poetin.’

Een ander lid van de vereniging, Konstantin Tolkatsjov, ziet maar één mogelijkheid om het pensioenplan tegen te houden. ‘Alleen een massale staking kan wat opleveren.’

Okrosjka

Tussen de fabrieken voel je dat daar weinig animo voor is. ‘De 65 halen is een kunst hier, laat staan werkend’, zegt lasser Vitali (27) in een kantine naast elektriciteitscentrale nummer 9. ‘Metaal is zwaar.’ Maar protesteren wil hij niet, zijn achternaam geven ook niet. Andere werknemers omzeilen het onderwerp of richten zich op hun okrosjka, een koude soep van rauwe groenten en aardappelen in een roggebrooddrank.

Bij een kantine naast de wapenfabrieken lijkt de angst om te praten nog groter. De vrouw die na de middagshift plastic bekertjes wodka inschenkt voor werknemers van de fabriek, zegt dat er geen plek is voor journalisten hier. ‘We willen geen problemen.’

Arbeiders zitten in de tram onderweg naar hun werk in het industriële gebied in Perm. Foto Emile Ducke

Alles duidt er op dat Poetins pensioenwet doorgaat, tegen de wil van de bevolking. ‘De autoriteiten hebben een gesloten systeem geschapen’, zegt Michail Kasimov, de liberaal van oppositiepartij Parnas. ‘Het moet een keer ontploffen. Ik weet niet hoe, maar dit kan niet eindeloos zo doorgaan.’

Op de staatstv en in de kranten bij de kioskjes van Perm oogt Poetins systeem kerngezond. Het gaat er niet over ‘de verhoging van de pensioenleeftijd’, maar over ‘een noodzakelijke pensioenhervorming’ die het land naar ‘nieuwe overwinningen’ gaat brengen. Er is lof voor de president die uitzonderingen op de nieuwe regels uitloofde aan ‘kwetsbare’ groepen, onder wie moeders met meer dan twee kinderen.

Maar de bevolking begrijpt wel dat de realiteit van Poetin en de staatsmedia niet strookt met hun eigen realiteit, zegt Ksenia Ajtakova, de communistenleider. ‘De Russische geschiedenis laat zien dat onze bevolking geduldig is. Maar geduld is eindig.’

Poetin poetst imago op in realityshow op de staats-tv

Om het imago van Vladimir Poetin een boost te geven, heeft de Russische staats-tv een nieuw programma gelanceerd: een realityshow over de president.

Poetin is al jaren de hoofdrolspeler van de dagelijkse journaals, maar een wekelijkse realityshow van een uur is een nieuwe fase in zijn tv-carrière. De show heet Moskou. Kremlin. Poetin en is iedere zondagavond te zien op Rossija 1, Ruslands meest bekeken tv-kanaal. Presentator is Vladimir Solovjov, een van de kopstukken van de staats-tv.

Afgelopen zondag kregen kijkers in de eerste aflevering een exclusief kijkje in Poetins zomervakantie in de afgelegen republiek Toeva. Te zien is hoe Poetin bosbesjes en paddenstoelen plukt, theeplanten verzamelt en met zijn defensieminister over een bergmeertje vaart.

Vanuit de studio stelt Poetins woordvoerder Dmitri Peskov de kijkers gerust: de president hoeft niet te vrezen voor de beren van Toeva. ‘Denk je dat een beer gek is? Als hij Poetin ziet, kijkt hij wel uit.’

Bij een reportage over een bezoek van de president aan scholieren becommentarieert Peskov: ‘Poetin houdt niet alleen van kinderen, Poetin houdt van iedereen. Hij is een heel menselijk mens.’

De show volgt Poetin naar Kemerovo voor een bezoek aan mijnwerkers, naar Omsk, waar hij ‘verantwoordelijkheid’ neemt om de Russische pensioenwet aan te passen, en naar een muziekschool in Sotsji waar hij talentvolle kinderen complimenteert.

De aflevering culmineert in een antwoord op de vraag: hoe kan een man zo’n zware baan aan? Het schema van de president is immers ‘fysiek niet gemakkelijk’, vertelt een verslaggever die Poetin volgde op zijn reizen.

Gelukkig beschikt Poetin over een uitstekende conditie. In de laatste minuten zien Russen de president een bergwandeling maken samen met defensieminister Sjojgoe. Een gids vertelt dat ze al 8 kilometer door de bergen gelopen hebben. Poetin: ‘Voor ons is dat ochtendgymnastiek.’

Aanvulling: In een eerdere versie van dit artikel stond dat Konstantin Tolkatsjov de leider is van de marxistische vereniging. Dit moet ‘een ander lid van de vereniging’ zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.