'In Palmyra zal het leven nooit meer hetzelfde zijn'

Nog niet zo lang geleden was Palmyra een liberale oasestad waar toeristen gerust een jointje konden roken. Nu marcheert IS door de straten. 'Het leven zal nooit meer hetzelfde zijn', zegt de 28-jarige Amir, die een jaar geleden vanuit Palmyra naar Turkije vluchtte en dagelijks contact heeft met zijn achtergebleven familie.

Een groep toeristen danst voor de Tempel van Bel in Palmyra op 22 oktober 2010, niet lang voor het uitbreken van de burgeroorlog. Beeld reuters

Het was een kwestie van tijd voordat IS Palmyra zou innemen, verzucht Amir (om veiligheidsredenen niet zijn echte naam). 'We wisten al weken dat ze de stad naderden. Afgelopen weekend werd duidelijk dat het niet lang meer zou duren. Er vonden gevechten plaats aan de rand van de stad en inwoners zagen regeringssoldaten hals over kop hun spullen pakken en op de vlucht slaan.'

Amir woont sinds een jaar in de Turkse grensplaats Reyhanli, waar hij Engelse les geeft. Tot twee jaar geleden werkte hij nog als docent in zijn geboortestad Palmyra, waar hij eigenlijk nooit meer weg wilde. 'Het is de mooiste stad die ik ken.' Maar het regime, dat in 2013 de controle overnam, pakte hem op nadat was uitgelekt dat hij had meegedaan aan anti-regeringsprotesten. Na een paar maanden in de gevangenis te hebben doorgebracht, besloot hij naar Turkije te vluchten.

Dagelijks belt hij met zijn familie en vrienden die achterbleven in Palmyra. Het mobiele netwerk ligt al maanden plat, maar beperkte wifi is er wel. Skypen is zo nu en dan mogelijk. 'Vanochtend nog zag mijn familie militanten van IS door de straten marcheren. Ze zijn in het centrum, bij de ruïnes. Overal. De hele wereld spreekt zijn zorgen uit over de historische bouwwerken, maar niemand lijkt zich zorgen te maken over de inwoners.'

Palmyra, dat aan de historische zijderoute ligt, geniet wereldwijde bekendheid dankzij de 2000 jaar oude ruïnes. Tegenwoordig is Palmyra (of Tadmur in het Arabisch) een stad met 150 duizend inwoners. De imposante ruïnes liggen op een steenworp afstand ten zuiden van de nieuwgebouwde stad.

Met de bevolking van Palmyra is het slecht gesteld, zegt Amir. Ze hebben opdracht gekregen om binnen te blijven. 'Ondertussen gaan de IS-strijders de deuren langs, op zoek naar sympathisanten van de regering. Zodra deze operatie achter de rug is, mogen mensen weer naar buiten. IS heeft de inwoners beloofd dat het na morgen en overmorgen alleen maar beter zal worden. Dat ze zich nergens zorgen over hoeven te maken.' Hij lacht schel, om zijn ongeloof te uiten.

Volgens Amir is er 'niets van waar' dat er zwaar is gevochten om Palmyra, zoals het regeringsleger van president Assad beweert. 'Het was voor IS heel makkelijk om de stad in te nemen. De soldaten zijn gewoon gevlucht. Waarschijnlijk uit angst. Ze kennen de verhalen van moordende IS-strijders. Daar gaan ze niet op wachten.'

Ook klopt het volgens hem niet dat het regeringsleger de meeste inwoners van Palmyra heeft geëvacueerd. 'De meeste inwoners zitten er nog. Niemand kan de stad verlaten.'

De ruïnes van Palmyra. Beeld afp
Graftombes in Palmyra. Beeld ap

Eerste onthoofdingen

IS veroverde Palmyra, ook wel bekend als 'de bruid van de woestijn', afgelopen zondag en boekte vandaag opnieuw terreinwinst. Zo nam het de luchthaven, de gevangenis en een militaire legerbasis in. Op Twitter gaf de terreurgroep een verklaring uit waarin het 'de ineenstorting' van de pro-regeringstroepen aankondigde. 'De doden hebben het plein van de stad gevuld.'

Op Twitter verschenen de eerste foto's van onthoofdingen, uitgevoerd in de straten van Palmyra. Ook publiceerden IS-sympathisanten foto's van gevangen genomen Syrische regeringssoldaten. Het leger van Assad schijnt vanuit de lucht te hebben gereageerd met twintig luchtaanvallen.

Tot nu toe zijn de ruïnes van de oasestad gespaard gebleven, maar archeologen vrezen vergelijkbare taferelen als in Irak, waar IS-strijders eeuwenoude beelden met pikhouwelen te lijf gingen.

Amir beschrijft zijn geboortestad als een voormalige vrijhaven voor Syriërs die even aan het spiedende oog van het regime wilden ontsnappen. 'Inwoners uit Palmyra zijn ruimdenkende mensen die aan twee dingen een hekel hebben: het regime en IS. We wilden helemaal niet met politiek bezig zijn. Maar toen de oorlog uitbrak, hadden we geen andere keus.'

Palmyra veranderde van een toeristische trekpleister in een stille oasestad waar alleen de ruïnes nog herinnerden aan het tijdperk dat paarden en kamelen met toeristen door het hete woestijnzand liepen. Een toeristisch hoogtepunt was het bezoek aan de eeuwenoude graftombes en de citadel, op de top van een heuvel. In Palmyra kon altijd meer dan in de rest van Syrië. Zo kon je als toerist in een café openlijk een jointje roken en een biertje drinken. De lokale inwoners deden hier graag aan mee. De veiligheidsdienst leek in deze woestijnstad ver weg.

Een IS-strijder vuurt zijn wapen af tijdens een gevecht met regeringsstrijder op de weg tussen Homs en Palmyra. Beeld ap
Zwarte rookwolken op de weg naar Palmyra. Beeld ap

Humanitaire catastrofe

Die tijd is voorbij, zegt Amir. De toeristen zijn er al jaren niet meer. Er is geen elektriciteit. Inwoners moeten teren op de voedsel- en watervoorraad die ze in huis hebben. 'De vrees voor een humanitaire catastrofe is groot. Niemand weet wat er komen gaat. Ik maak me heel veel zorgen.'

Zijn familie en vrienden hebben nu nog maar één wens: de stad verlaten. 'Maar daarvoor is het nu nog te vroeg. IS zal vooral aan het begin alle inwoners strikt in de gaten houden. Pas als hun aandacht is verslapt, zal er misschien een kans zijn om te vluchten. Tot die tijd fantaseer ik hoe ik mijn familie naar Turkije kan halen. En hoe ik zelf ooit, als alles voorbij is, terug kan keren.'

Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.