In oosten van Congo zijn vrouwen nergens veilig

De VN kwamen naar Congo om de bevolking te beschermen. Nu worden vredessoldaten beschuldigd van seksueel geweld tegen vrouwen die tijdens de burgeroorlog al vaak misbruikt werden....

De cijfers die Marie Noël Cikuru op tafel legt zijn van een ontnuchterende gruwelijkheid. Vorig jaar ontving haar centrum in het Oost-Congolese Bukava 1795 vrouwen die tijdens de jarenlange oorlog in het Afrikaanse land zijn verkracht door soldaten. Kille, afschuwelijke cijfers: er zijn baby's bij, maar ook vrouwen van boven de 70.

Cikuru (39) ziet ze dagelijks binnenkomen: getraumatiseerde vrouwen en kinderen die verstoten zijn door hun eigen gemeenschap, soms zwanger gemaakt door hun verkrachter(s), al dan niet besmet met aids, niet zelden verwond met een bajonet. Die bovendien vaak denken, omdat omgeving en kerk dat nu eenmaal zeggen, dat ze zelf schuldig zijn.

Bijna tweeduizend vrouwen ving Cikuru vorig jaar op. Het is het topje van een gruwelijke ijsberg. Volgens een rapport van Amnesty International zijn de afgelopen zes jaar zeker veertigduizend vrouwen in de Democratische Republiek Congo verkracht.

In werkelijkheid zijn het er waarschijnlijk veel meer. Alleen al gezien het aantal dodelijke slachtoffers dat deze schimmige burgeroorlog, waarbij iedereen tegen iedereen vecht, sinds 1996 heeft geëist: 3,8 miljoen - het grootste aantal doden tijdens een gewapend conflict sinds de Tweede Wereldoorlog.

Verkrachting, zegt Cikuru, wordt in Congo 'opzettelijk en strategisch gebruikt' om de bevolking te vernederen en te terroriseren. In de jaren negentig werd dit 'wapen' ook in het voormalig Joegoslavië ingezet, als 'etnische zuivering'.

Cikuru sprak deze week in Den Haag over het onderwerp, daartoe uitgenodigd door ontwikkelingsorganisatie Cordaid. In het oosten van Congo lijken vrouwen nergens veilig, zegt ze, ook niet als ze buiten de kampen brandhout of water gaan halen. Het gevaar loert overal.

En zelfs de paraplu van de Verenigde Naties, die sinds 1999 de strijdende partijen poogt te scheiden, biedt geen beschutting. Begin vorig jaar werd bekend dat VN-soldaten jonge meisjes tot seks hadden gedwongen, in ruil voor cake, fruit of een paar kwartjes.

Het gebeurde onder meer in een kamp nabij Bunia, een plaats waar veel vrouwen heen zijn gevlucht die eerder slachtoffer werden van seksueel geweld van Congolese militieleden en soldaten. Verkrachtingen en gedwongen prostitutie van meisjes van 12 tot 15 jaar oud, begaan door blauwgehelmde soldaten, die het officieel verboden is om seksuele relaties te onderhouden met meisjes onder de 18 jaar.

Het interne onderzoeksbureau OIOS van de VN onderzocht 72 zaken, waarbij zowel 'vredessoldaten' als civiele VN-medewerkers betrokken waren. De resultaten van het onderzoek zijn schokkend. 'Tientallen interviews met de meisjes zelf en de jonge Congolese mannen die de contacten regelden, alsook met hulpverleners, onthulden een patroon van seksuele uitbuiting door vredessoldaten', aldus het VN-rapport.

'We zijn woedend, we zijn er ziek van. Vredesoldaten die een eed hebben afgelegd waarin ze zwakkeren zullen beschermen, vooral zij die slachtoffer zijn van seksueel geweld, gaan zelf over de schreef. Daar is geen excuus voor', zegt William Lacy Swing, gezant van secretaris-generaal Kofi Annan in Congo.

Veel van de vrouwen waren al verkracht door soldaten van de strijdende partijen, en de VN-soldaten hebben door hun gedrag het probleem alleen maar vergroot, aldus Swing. 'De soldaten hebben hun gedragscode ernstig geschonden.' In een geval had een 14-jarig meisje meermalen seks met een soldaat in ruil voor 75 eurocent of twee eieren.

Een seksueel misdrijf tijdens oorlogshandelingen wordt sinds enige tijd gezien als een misdaad tegen de menselijkheid. De VN kunnen de daders zelf niet vervolgen, dat moet gebeuren voor de krijgsraad in het thuisland van de blauwhelmen. De VN kunnen dat overigens niet eisen, het blijft bij een verzoek.

Marie Noël Cikuru zal de komende tijd nog veel getraumatiseerde vrouwen opvangen, verwacht ze. 'Wij Congolese vrouwen zijn moe van al die naar Congo geëxporteerde oorlogen, moe van het gebrek aan medische bijstand, moe van de vrede die wel beloofd wordt, maar steeds niet komt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden