In oorlogsgebied graven en boren

De ingenieurs onder de militairen, de genisten, bouwen kampen, wegen en zelfs landingsbanen. Kapitein Hoogezand vertelt zijn ervaringen...

Het was begin maart dat kapitein Martijn Hoogezand (32) werd gebeld, op zijn Landal-vakantieadres. De Sperwer, het onbemande spionagevliegtuigje dat het Nederlandse leger in Uruzgan gebruikte, was niet meer inzetbaar. Het personeel dat daarvoor beschikbaar was, had zijn maximale uitzendtijd bereikt. Er moest snel een nieuw vliegtuig in gebruik worden genomen.

Aan Hoogezand – genist in de 104de Constructiecompagnie uit Wezep – de taak om de onderlaag van een speciale landingsbaan voor het vervangende vliegtuig aan te leggen. De genisten zijn de ‘bouwers’ van het leger, die kampen opbouwen, bommen onschadelijk maken en hindernissen wegnemen of juist opwerpen.

Voor het spionagevliegtuig de Sperwer was geen landingsbaan omdat die wordt gelanceerd vanaf een katapult en landt met een parachute. Het vervangende vliegtuig, de Aerostar, geleverd door een burgerbedrijf, het Israëlische Aeronautics, had wel een landingsbaan nodig. Binnen een maand moest Hoogezand met veertien genisten in Afghanistan beginnen.

Hun taak was een belangrijke. De onbemande verkenningsvliegtuigjes – ofwel UAV’s, unmanned aerial vehicles – leveren de commandant in Kamp Holland cruciale informatie: waar de Taliban zitten, of ze zich verplaatsen, hoe ze zich verplaatsen, waar bermbommen liggen. Op die vragen heeft de UAV vaak een antwoord. Van kilometers hoogte kan zo’n vliegtuig een bermbom – militairen hebben het over IED’s, improvised explosive devices – in een berm zien.

IN OORLOG
Haast was dus geboden bij een toch al moeilijke klus, die net na aankomst nog wat moeilijker werd. In de week dat zij arriveerden in Kamp Holland, ging vrijwel dagelijks het alarm af dat waarschuwde voor Taliban-aanvallen. Meteen zaten ze in de oorlog.

‘Vals alarm zeker?’, vraagt de majoor-persvoorlichter die bij het gesprek aanzit.

‘Nee’, zegt Hoogezand, ‘6 april.’

Op 6 april liet soldaat eerste klasse Azdin Chadli het leven bij een raketaanval van de Taliban op Kamp Holland. Vijf man raakten gewond. Het was een psychologisch zwaar incident, omdat er tot dat moment alleen soldaten waren omgekomen buiten het kamp. Het kamp zelf leek volledig veilig.

Na een korte stilte zegt Hoogezand: ‘Maar dat versterkte het besef van het belang van onze missie. Als we deze aanvallen willen tegenhouden, hebben we goede beelden en inlichtingen over het gebied om ons heen nodig.’

Zo begonnen Hoogezand en zijn veertien mannen aan hun missie: het aanleggen van de aarden landingsbaan. Als het alleen maar was gegaan om het aanleggen van het ontwerp, dat ze van de sectie Geniewerken – het interne ingenieursbureau dat de ontwerpen voor bouwwerken maakt – hadden gekregen, dan was het goed te doen geweest.

Maar het ging om veel meer dan dat ontwerp. Een ontwerp moet altijd passen binnen een realiteit en die realiteit was rond Kamp Holland weerbarstig.

Zo bleek bijvoorbeeld dat de beste plek om de aarden baan aan te leggen, pal naast de bestaande dirt strip (jargon voor aarden baan) lag. Dat was ten eerste onpraktisch uit veiligheidsredenen: als er een vliegtuig landde op de bestaande baan, moesten de genisten weg zijn. Aanvankelijk stelde de verkeersleiding voor dat de genisten vijftien minuten voor de landing van de baan af zouden gaan en pas vijftien minuten erna er weer op zouden gaan. Een rekensommetje leerde Hoogezand en zijn genisten echter: zo kunnen we misschien een uurtje per dag werken. Dus dat werd hem niet.

Wat wel gebeurde, was een strak geregisseerd toneelstukje: genisten aan het werk – er komt een vliegtuig aan – genisten pakken spullen weg en gaan aan de kant – vliegtuig landt – genisten gaan weer bezig.

VEILIGHEID
Een ander probleem van de locatie was dat de aanleg van de nieuwe strip ten koste zou gaan van de veiligheid van de oude. Die oude strip was zorgvuldig aangelegd in moeilijke omstandigheden; en hoewel de baan vlak was geworden, waren de schouders (bermen) van de baan steiler geworden dan beoogd. Mocht een vliegtuig iets van de koers afwijken, kan het over de schouders hobbelen. Met alle gevolgen van dien.

Dat was dus al ‘suboptimaal’ en met een landingsbaan voor de Aerostar zou er nog een hobbel bijkomen. Commandant David, de Australische airfield engineer die het vliegveld beheerde, was dan ook ‘niet echt blij’ met de Nederlandse genisten, zegt Hoogezand. ‘Hij wilde de nieuwe baan op precies dezelfde hoogte als de bestaande baan . Maar daarvoor hadden wij voortdurend moeten graven door eeuwenoude, keiharde grond. In overleg hebben we voor de minst vervelende oplossing gekozen.’

Maar het ontwerp bleef vervelend. De genisten moesten veel graven, zodat de nieuwe baan niet boven de bestaande baan uit zou steken. Behalve dat dit veel moeite kostte, bleek die eeuwenoude rotsgrond te veranderden in een soort bloem als erin werd geboord – de genisten liepen grote delen van de tijd rond in een wolk van wit stof. En dat bloemige spul moest vervolgens weer worden hardgemaakt. Dat lukte alleen maar door eindeloos wateren, trillen, walsen – wateren, trillen, walsen – wateren, trillen, walsen enzovoorts.

De hardheid was een nieuwe uitdaging. Hardheid was namelijk een van de eisen die Aeronautics stelde aan de aarden baan die de genisten zouden aanleggen. Aanvankelijk zou de Aerostar op een aarden baan kunnen landen. Zo was de opdracht ook uitgeschreven door Defensie. Maar na bestudering van de omgeving achtte Aeronautics een dirt strip, die nooit helemaal egaal is, toch te bezwaarlijk voor het kostbare vliegtuigje. Mocht de Aerostar beschadigd worden doordat het van de landingsbaan raakte, dan zou Aeronautics volgens het contract een vervangend vliegtuig moeten regelen. Dus was een betonlaag nodig, die alleen aangelegd kon worden als de aarden baan eronder een zekere hardheid had. Anders zou het beton kunnen meegeven, waardoor de baan oneffen werd.

NAUWKEURIGHEID
Er waren meer nieuwe eisen dan de hardheid: de uiteindelijke betonbaan moest in doorsnede de vorm hebben van een bijna plat dak, met lichte zijwaartse hellingen dus. Daardoor kon water en vuil er vanzelf afstromen. Beide helften moesten extreem vlak zijn. Oneffenheden zouden kunnen veroorzaken dat de Aerostar struikelde. Vandaar dat de aarde baan precies de vorm en de vlakheid van de betonnen laag moest hebben – de juist dikte, vlakte, en helling.

Normaal gesproken is bij een dirt strip de toegestane afwijking van het ontwerp 5 centimeter en daar zijn de genisten ook op getraind. ‘Als we oefenen, werken we hier in een zandgrond. Dat is goed te doen’, zegt Hoogezand in zijn kamer op de kazerne in Wezep. ‘In Uruzgan moesten we binnen de 1 centimeter blijven, in keiharde grond.’

Kortom, de genisten uit Wezep moesten in oorlogsgebied een nauwkeurigheid in hun werk betrachten die ze op de Veluwe nog nooit hadden gehaald. Handmatig ook nog eens, want de lasergestuurde graaf- en schaafmachines die in de burgermaatschappij beschikbaar zijn – en zoals Hoogezand die kent van zijn opleiding civiele techniek aan de Universiteit Twente – heeft Defensie niet.

Het had een schier eindeloze serie controles en aanpassingen tot gevolg. Tot de juiste hoogte was bereikt. ‘Dat kostte veel tijd en moeite. In onze rapportage over de missie hebben we de aanbeveling gedaan om met lasergeleid materiaal te werken.’

Je zou zeggen: als de precisie van die aarden baan zo cruciaal is, laat Aeronautics hem dan zelf aanleggen. Soms hadden de genisten die gedachte ook. Het samenwerken met de onderaannemers van Aeronautics uit Dubai en Turkije vereiste flink wat tijd en geduld. Door alle randvoorwaarden moest het oorspronkelijke plan voortdurend worden aangepast. Dit leidde tot voortdurend gefax, ge-e-mail, gebel en gedoe tussen Kamp Holland, Wezep, Den Haag en Aeronautics. Voortdurend overleg met commandant David en met de Turkse en Dubaise onderaannemers van Aeronautics, die weer met het hoofdkantoor van Aeronautics beraadslaagden. Israël verbiedt het zijn burgers om in Afghanistan aan de slag te gaan.

Maar wat ook meespeelde is dat Defensie ervaring op wil doen met het aanleggen van dirt strips. Op dit moment oefent de 103 Constructiecompagnie op een oefenterrein in Duitsland op het aanleggen hiervan. En dus deden Hoogezand en zijn mannen het om de nodige ervaring op te doen.

En wat een ervaring was het: half juni, na drie maanden te hebben gewerkt in bloem, was de betonbaan klaar. Niet overal zo hard als de bedoeling was, maar na overleg tussen Aeronautics en Defensie wel hard en vlak genoeg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden