In onderzoek week 23

GESCHIEDENIS

USSR vond al maanwater

Haast 20 jaar voordat het Westen het aantoonde, bewezen Sovjetgeleerden al dat er water is op de maan. In 1976 keerde de Sovjet-maanlander Luna 24 terug naar de aarde met bodemmonsters van de maan, die tot verbazing van de Russen eentiende gewichtsprocent water bevatten. Het Westen negeerde die bevinding echter, totdat de Amerikaanse onderzoekssatelliet Clementine in 1994 alsnog beetjes water 'ontdekte'. Dat stelt sterrenkundige Arlin Crotts in drie artikelen op de voorpublicatieserver Arxiv.org. Crotts achterhaalde het artikel waarin de Russen hun ontdekking beschrijven, in het vakblad Geokhimiia. 'Tot de dag op vandaag heeft geen andere auteur het Luna 24-onderzoek ooit geciteerd', schrijft Crotts.


MENSELIJKE EVOLUTIE

Bacil besprong oermens

Genetici hebben sterke aanwijzingen gevonden dat onze verre voorouders een heftige bacteriële epidemie doorstonden. Volgens de onderzoekers, onder leiding van Ajit Varki van de universiteit van Californië in San Diego, scheelde het zelfs weinig of onze soort was daarbij uitgestorven. Alle nu levende mensen missen twee genen die bij apen nog essentieel zijn om het immuunsysteem te regisseren. Varki ontdekte dat sommige bacteriën de genen kunnen gebruiken als 'ingang' om de mens te besmetten. Dat we die genen niet meer hebben, zou betekenen dat we ze hebben afgeschud om een extreem dodelijke epidemie te overleven (Proceedings of the National Academy of Sciences). Vaststaat dat de evolutie beide genen ergens tussen 440 en 270 duizend jaar geleden onschadelijk maakte.


GENEESKUNDE

Schimmel gedijt in darm

Behalve goedaardige bacteriën en virussen blijken er in onze ingewanden ook schimmels te leven die ons naar alle waarschijnlijkheid beschermen tegen ziekte. Dat stellen althans onderzoekers die in de darmen van muizen, mensen, ratten, konijnen, honden en hamsters dna-sporen vonden die kenmerkend zijn voor schimmels. Muizen waarbij men de schimmels met een microbiologische truc bestreed, werden ontvankelijker voor darmontsteking. Dat suggereert dat de schimmels helpen de darmflora in stand te houden. De onderzoekers stellen in Science voor de darmdierentuin uit te breiden met een 'mycobioom', een catalogus van speciale darmschimmels.


BIBLIOMETRIE

Vrouw weer de klos

Artikelen met een vrouw als eerste auteur hebben iets minder kans om te worden geaccepteerd door een wetenschappelijk vakblad, dan werk met een mannennaam erboven. Ook onderzoek afkomstig van een weinig bekende instelling wordt structureel achtergesteld. Dat blijkt uit een analyse van enkele duizenden medische studies die in 2006 werden aangeboden aan congressen en vakbladen. Rapporten die aan congresorganisaties worden aangeboden, worden vaak 'blind' beoordeeld; bij de vakbladen zijn de namen en gegevens van de auteurs zichtbaar. Dat maakte vergelijking mogelijk: onderzoeksrapporten worden op congressen meer op inhoud beoordeeld. Dat kan duiden op 'een nieuw, nog onbekend vooroordeel tegen niet-universitaire instellingen en vrouwelijke onderzoekers', aldus de Zwitserse artsen die de analyse uitvoerden in het blad European Heart Journal.


STERRENKUNDE

Zwart gat vliegt weg...

Een sterrenstelsel genaamd CID-42 is bezig een groot zwart gat de deur uit te schoppen. Astronomen maken dat op uit metingen van het stelsel, op zo'n 4 miljard lichtjaar afstand (Astrophysical Journal). Het zwarte gat is vermoedelijk op drift geraakt nadat CID-42 lang geleden versmolt met een ander sterrenstelsel en beweegt zich nu met een snelheid van haast 5 miljoen kilometer per uur naar de donkere interstellaire ruimte. Het slechte nieuws: misschien gebeurt dat vaker en zwerven er meer zwarte gaten door het heelal. 'Deze zwarte gaten zouden onzichtbaar zijn voor ons', aldus onderzoekster Laura Blecha van het Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics. 'Ze zouden al het hen omringende gas allang hebben verzwolgen.'


STERRENKUNDE

... spookkomeet verdwijnt

Een gebruiker van de astronomische computergids Google Sky kreeg de schrik van zijn leven toen hij opeens een gloeiende, groene planetoïde ontdekte in het zonnestelsel. Het object zou zeker 300 kilometer groot moeten zijn, en zorgde dan ook voor milde schrikreacties nadat de Britse krant The Daily Mail dinsdag opperde dat de 'awesome asteroid' de aarde zou bedreigen. Experts kwamen echter al snel tot de conclusie dat het gaat om niet meer dan een ongerechtigheid in Google Sky. Een echte komeet zou bijvoorbeeld niet groen oplichten, maar op opnamen een spoor van de basiskleuren rood, groen en blauw achterlaten.


FOTO VAN DE WEEK

A Space Oddity

Wat doen astronauten als ze even geen wetenschappelijke experimenten uitvoeren aan boord van het internationaal ruimtestation? Nog meer experimenten. Don Pettit maakte van een stofzuigerslang een didgeridoo. De Amerikaan maakte er muziek mee die druppels water op een luidspreker uiteen liet spatten. Tot Pettit de druppels groter maakte en de druppels heel bleven. Daarvoor is een natuurkundige verklaring. De oppervlaktespanning weerstond de trillingen van de muziek. Pettits demonstratie: bit.ly/KBRUqQ


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden