In onderzoek week 13

ECOLOGIE

Termiet maakt kringen

Eindelijk is er een goede verklaring waarom de zuidelijke westkust van Afrika op sommige plekken is bezaaid met duizenden raadselachtige cirkels in de vegetatie (foto). De 'elfencirkels', zoals de plaatselijke bevolking ze noemt, ontstaan in woestijngras door de termiet Psammotermes, die de plantenwortels wegvreet. Daardoor is er geen groen meer waarlangs water kan wegdampen en blijft er extra water ondergronds bewaard voor de termieten - met als bijeffect dat groen langs de randen van de cirkel juist extra groeit. De Duitser Norbert Jürgens maakt dat in het blad Science hard na vergelijking van duizenden cirkels, die hij gedurende veertig expedities onderzocht. In alle cirkels bleek de termiet actief. Eerdere verklaringen voor de cirkels gingen onder meer over giftige planten, plaatselijke windhozen en - jawel - inmenging van bovennatuurlijke krachten.


ASTRONOMIE

Dinometeoriet krimpt

De meteoriet die 65 miljoen jaar geleden een einde maakte aan de heerschappij van de dinosauriërs, was misschien half zo groot als de ruim 10 kilometer doorsnede die experts hem altijd toedichtten. Dat denken sommige Britse en Amerikaanse astronomen na de presentatie van nieuwe berekeningen van de inslag, deze week op een astronomencongres in Texas. Een kleinere steen zou verklaren waarom er na de inslag zo weinig van het element osmium werd uitgestrooid over de aarde. De steen zou moet dan wel veel sneller op de aarde zijn afgekomen, om de krater die wetenschappers eerder onder Mexico vonden te verklaren.


CROWDSOURCING

Naturalis zoekt hulp

Naturalis in Leiden zoekt de hulp van het algemene publiek bij het digitaliseren van de collectie. Die omvat meer dan 37 miljoen voorwerpen uit de biologie en geologie. Sinds 26 maart kunnen vrijwilligers via de website velehanden.nl meedoen aan het Glashelder-project, waarin een miljoen glaspreparaten van rond de 100 duizend verschillende micro-organismen worden gecategoriseerd. Deelnemers wordt gevraagd gedigitaliseerde beelden in categorieën in te delen. Doel is de collectie toegankelijk te maken voor onderzoekers waar ook te wereld.


NATUURKUNDE

Quarkraadsel groeit

Onderzoekers van de versneller in Peking melden de vondst van een geladen deeltje dat in hun modellen eigenlijk niet voorkomt. In het BESIII-experiment worden zogeheten Y(4260)-deeltjes gecreëerd, die op zich al een mysterie vormen omdat ze veel zwaarder zijn dan de quarks waaruit ze zijn opgebouwd. Mogelijk, stelt een theorie over Y(4260), is een van de doorgaans zeer vluchtige lijmdeeltjes (gluonen) in het deeltje gebonden geraakt aan de samenstellende quarks. In de nieuwe Chinese proeven blijkt het mysterieuze Y(4260) soms te vervallen tot een geladen deeltje, Zc(3900) gedoopt. Theoretici hebben vooral geen idee waar die lading vandaan komt.


SOCIOLOGIE

Roem sterkt zichzelf

Mensen die eenmaal beroemd zijn, blijven dat ook. Dat constateren onderzoekers van de McGill University in het blad American Sociological Review. De sociologen spitten tweeduizend kranten door, op zoek naar de meest genoemde namen. Het bleek dat de toptien - waarin onder anderen John Malkovich en Steve Buscemi stonden - vooral namen bevatte van acteurs en muzikanten die al vele jaren bezig zijn. Hiermee is het heersende idee weerlegd dat roem vluchtig is, menen de onderzoekers. Blijvende roem ontstaat door een vicieuze cirkel: mensen worden bekend door hun acteerprestaties of cd, maar vervolgens moeten de media aandacht aan ze blijven schenken, omdat ze beroemd zijn. Hierdoor duurt het lang voor je niets meer van celebrity's hoort.


5.000 DOLLAR PER ARTIKEL

is volgens Nature de omzet van superuitgevers als Elsevier en Springer. Uitgaande van 20 tot 30 procent winstmarge brengt dat de uitgeefkosten per gepubliceerd artikel op gemiddeld 3.500 tot 4.000 dollar. Dat bedrag staat in schril contrast met 660 dollar die zogeheten open-accesstijdschriften (die geen abonnementsgeld rekenen maar drijven op auteursbijdragen) gemiddeld per artikel vragen. 'Uitgevers doen misschien meer dan we weten', zegt in Nature Timothy Gowers, de wiskundige die een revolte tegen Elsevier ontketende. 'De vraag is of dat echt nodig is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden